KhaNang.comKhả Năng
Khi kết quả đá nhau hoặc không rõ

Kết quả tự đánh giá khác mong muốn của gia đình: đối chiếu và nói chuyện thế nào

Kết quả tự đánh giá nghề chỉ một hướng, bạn đời hay cha mẹ mong hướng khác. Cách tách điều gia đình lo, đối chiếu bằng chứng và nói chuyện bằng một kế hoạch thử nhỏ.

A Vietnamese couple in their forties talking over cups of tea at a wooden dining table in the evening, seen from behind, warm lamp light, calm hopeful mood

Khi kết quả tự đánh giá chỉ một hướng mà gia đình mong hướng khác, phần lớn trường hợp hai bên không thật sự cãi nhau về nghề. Gia đình thường lo về một vài chuyện cụ thể: thu nhập trong lúc chuyển, thời gian cho con, rủi ro mất cái đang có. Còn kết quả của mình thì nói về loại việc mình hứng. Hai thứ này không loại trừ nhau, nhưng nếu đem nguyên tờ kết quả ra nói thì rất dễ thành một cuộc tranh cãi ai đúng.

Việc làm được ngay: viết ra ba điều mình nghĩ người nhà đang lo nhất, rồi hỏi lại họ xem mình đoán đúng không. Đừng mang tờ kết quả theo trong lần hỏi đầu. Khi đã biết rõ nỗi lo, mình mới thiết kế được một bước thử nhỏ đủ an toàn để cả nhà cùng đồng ý.

Vì sao kết quả và mong muốn của gia đình hay vênh nhau

Kết quả tự đánh giá nhìn từ bên trong: mình thích gì, làm được gì, coi trọng gì. Gia đình nhìn từ bên ngoài và từ trách nhiệm chung: tiền nhà, học phí của con, sức khoẻ cha mẹ, những gì cả nhà đã cùng xây. Hai góc nhìn này đều có lý. Kết quả của mình không biết gì về khoản trả góp, còn người nhà thì không biết mình cạn sức ở chỗ làm tới mức nào.

Thêm một lý do ít được nói ra: người thân thường biết mình ở phiên bản cũ. Cha mẹ nhớ mình hồi đi học, bạn đời quen mình với nghề hiện tại suốt mười năm. Khi kết quả chỉ một hướng mới, với họ nó giống như một người lạ đang nói thay mình.

Cuối cùng là nỗi sợ. Gia đình nào cũng có ký ức về một người quen bỏ việc ổn định rồi chật vật. Nỗi sợ đó không cần được bác bỏ, nó cần được tôn trọng và trả lời bằng một kế hoạch có giới hạn rủi ro.

Bảng tách: điều gia đình lo và điều kết quả nói

Ngồi một mình điền trước, rồi mới mang đi nói chuyện. Không có điểm hay phần thắng thua. Dòng đầu là ví dụ đã điền.

Điều gia đình loLo đó có cơ sở thế nàoĐiều kết quả của mình nóiBằng chứng mình cóBước thử trả lời được nỗi lo
Mất thu nhập ổn định trong lúc con còn nhỏCó: nhà đang trả góp, con vào lớp mộtThích việc dạy và hướng dẫn hơn việc kế toánĐã kèm ba đồng nghiệp mới, cả ba nhận xét tốtThử dạy một lớp buổi tối hai tháng, vẫn giữ việc chính
Tuổi này học lại thì muộnMột phần: thời gian học bị chia với gia đìnhNăng lực giải thích, tổ chức đã có sẵnMười năm làm việc, nhiều lần trình bày trước phòngHọc phần còn thiếu theo từng khoảng trống, mỗi tuần vài giờ
Bỏ ngang việc đang làm tốtCó: đang được tin cậyPhần việc hiện tại mình còn thích là phần hướng dẫnSếp từng giao việc đào tạoXin thêm phần đào tạo ngay ở chỗ cũ trước
(nỗi lo nhà bạn)

Bảng này thường cho thấy hai điều. Một là phần lớn nỗi lo có cơ sở thật và không nên gạt đi. Hai là có những bước thử trả lời được nỗi lo mà vẫn cho mình dữ liệu về hướng mới. Cuộc nói chuyện nên xoay quanh cột cuối, không xoay quanh cột thứ ba.

Nói chuyện với bạn đời hoặc cha mẹ: các bước

Cuộc nói chuyện tốt thường không xảy ra trong một lần. Chia ra ba bốn lần ngắn, mỗi lần một việc:

  1. Lần một, chỉ hỏi và nghe. "Nếu một ngày mình muốn làm thêm một việc khác bên cạnh việc hiện tại, điều gì khiến anh hoặc em lo nhất?" Ghi lại đúng chữ người nhà dùng, không cãi.
  2. Lần hai, kể về mình, không kể về kết quả. Nói những việc cụ thể mình thấy hứng và những việc làm mình cạn sức trong năm qua. Người nhà thường dễ hiểu một câu chuyện có thật hơn một nhãn trên tờ kết quả.
  3. Lần ba, đưa ra một bước thử có giới hạn. Nêu rõ thời gian thử, những gì không thay đổi (vẫn giữ việc chính, vẫn đón con), và cách hai bên biết thử ổn hay không. Hỏi người nhà muốn thêm điều kiện gì.
  4. Lần bốn, sau khi thử, kể lại cả phần không như ý. Kể trung thực làm người nhà tin vào lần thử tiếp theo hơn là chỉ kể phần tốt.

Nếu cuộc nói chuyện vẫn căng, có thể mời một người cả hai cùng tin, như một người làm trong nghề mình hướng tới hoặc một người tư vấn nghề nghiệp, ngồi cùng một buổi. Người ngoài thường giúp câu chuyện bớt thành chuyện ai đúng ai sai.

Tình huống: chị Ngọc, 36 tuổi, kế toán, chồng muốn chị giữ việc

Chị Ngọc làm kế toán mười năm, bảng tự đánh giá của chị cho thấy chị hứng nhất với việc làm cho số liệu dễ hiểu và việc hướng dẫn người khác. Chồng chị nghe chị nói "muốn đổi nghề" thì phản đối ngay.

  • Điều chị nghĩ chồng lo: mất lương ổn định, chị đi học buổi tối thì không ai đón con.
  • Điều chồng thật sự lo, khi được hỏi: lần trước chị hứng lên mở cửa hàng bán trên mạng rồi bỏ sau hai tháng, anh sợ lặp lại. Anh không phản đối việc chị dạy học.
  • Đối chiếu bằng chứng: chị có ba lần hướng dẫn đồng nghiệp mới, trưởng phòng từng khen. Lần cửa hàng trên mạng thì chị bỏ vì ghét việc chạy quảng cáo, không phải vì ghét bán hàng.
  • Giả thuyết chung của hai vợ chồng: "Có thể phần chị muốn làm nhiều hơn là hướng dẫn số liệu cho người khác. Thử trong ba tháng, không bỏ việc."
  • Bước thử: chị xin phụ trách đào tạo kế toán mới ở công ty hai buổi chiều mỗi tháng; hai vợ chồng thống nhất anh đón con vào hai buổi đó. Sau ba tháng cùng nhìn lại nhật ký.

Điểm mấu chốt trong câu chuyện này là chị phát hiện ra nỗi lo thật của chồng khác với điều chị đoán. Nếu chị chỉ chuẩn bị lý lẽ cho điều mình đoán, cuộc nói chuyện đã trượt từ đầu.

Những cách nói hay làm căng thêm

"Kết quả trắc nghiệm nói em hợp với nghề X." Câu này đặt một tờ giấy lên trên tiếng nói của người thân. Người nghe sẽ tranh luận với tờ giấy. Thay bằng: "Em để ý thấy mình hứng nhất khi làm việc kiểu này, có bằng chứng thế này."

Nói khi đang chán việc nhất. Sau một ngày tệ ở chỗ làm, mọi lời nói về đổi hướng đều nghe như bỏ chạy. Người nhà sẽ đáp lại cơn bực của mình chứ không đáp lại kế hoạch. Chọn lúc cả hai bình tĩnh, không vội đi đâu, con đã ngủ.

Đưa ra quyết định đã chốt rồi mới hỏi ý. Người nhà cảm thấy bị đặt trước việc đã rồi, và phản ứng tự nhiên là phản đối để giành lại tiếng nói. Nói khi còn đang thử, khi họ còn góp được vào cách thử, thì họ thành người cùng làm chứ không thành người cản.

Coi sự phản đối là không ủng hộ mình. Phần lớn phản đối là lo. Hỏi "điều gì khiến anh lo" mở ra nhiều hơn "sao anh không ủng hộ em". Câu đầu mời người kia nói tiếp, câu sau buộc người kia tự bào chữa.

Khi người lo là cha mẹ, không phải bạn đời

Với nhiều người đi làm, nhất là người còn sống chung hoặc gần cha mẹ, mong muốn của cha mẹ nặng không kém bạn đời. Cha mẹ thường lo theo kiểu khác: lo con mất chỗ đứng đã có, lo con bị người ngoài đánh giá, lo vì đã từng chứng kiến những năm khó khăn. Lời lo của cha mẹ hay được nói bằng câu khẳng định, như "làm nghề đó không ổn đâu", nên rất dễ nghe thành lời cấm.

Cách nói chuyện với cha mẹ giống với bạn đời ở chỗ hỏi trước, kể bằng việc thật sau. Khác ở chỗ cha mẹ thường không cần đồng ý với từng bước, họ cần thấy con có tính toán. Kể với cha mẹ về giới hạn của lần thử, về những thứ không thay đổi, thường làm họ yên hơn là kể về điều con thích.

Một điều nên nhớ: quyết định về nghề của người đã trưởng thành là của chính người đó, cùng với người đang chung vai gánh gia đình. Lắng nghe cha mẹ là tôn trọng, nhưng không có nghĩa phải để cha mẹ quyết thay. Giữ được cả hai điều đó cùng lúc là chỗ khó nhất, và cũng là chỗ đáng tập nhất.

Khi nên tạm hoãn, và khi nào ở lại cũng là lựa chọn tốt

Có những giai đoạn mà dù kết quả có rõ tới đâu, việc thử hướng mới cũng nên đợi: con vừa sinh, cha mẹ đang ốm nặng, gia đình vừa có biến cố về tiền. Tạm hoãn không phải là bỏ. Trong lúc hoãn, vẫn có thể giữ hướng đó sống bằng những việc rất nhỏ: đọc về nghề, nói chuyện với một người trong nghề mỗi quý, ghi lại những việc ở chỗ làm có dính tới hướng mình thích.

Cũng có trường hợp sau khi nói chuyện, mình nhận ra cách tốt nhất là ở lại việc hiện tại và xin thêm phần việc mình hứng. Điều đó không phải là thua người nhà. Nó là kết quả của việc cân cả bốn mảnh: sở thích, năng lực, giá trị và hoàn cảnh. Hoàn cảnh gia đình là một mảnh thật, không phải vật cản phải vượt qua.

Việc làm trong tuần này: hỏi người nhà câu hỏi ở lần một, ghi lại câu trả lời, chưa cần đáp lại gì. Chỉ riêng việc nghe kỹ đã làm cuộc nói chuyện sau khác đi nhiều. Nếu muốn chuẩn bị thêm, điền bảng tách ở trên với ba nỗi lo vừa nghe được, rồi nghĩ cho mỗi nỗi lo một bước thử thật nhỏ. Lần nói chuyện sau, mang theo ba bước ấy và để người nhà chọn bước nào họ thấy yên tâm nhất.

Câu hỏi thường gặp

Gia đình phản đối đổi nghề thì có nên bỏ ý định không?

Không nhất thiết phải bỏ, nhưng cũng không nên làm ngược ý. Trước hết hỏi rõ điều người nhà lo nhất, rồi thiết kế một bước thử nhỏ trả lời được nỗi lo đó mà vẫn cho mình dữ liệu về hướng mới.

Có nên đưa kết quả trắc nghiệm cho người nhà xem không?

Có thể, nhưng không nên mở đầu bằng nó. Người nghe dễ tranh luận với tờ giấy thay vì hiểu mình. Kể những việc cụ thể mình thấy hứng và bằng chứng có thật thường thuyết phục hơn một nhãn kết quả.

Làm sao biết bạn đời thật sự lo điều gì?

Hỏi thẳng bằng câu mở, ví dụ điều gì khiến anh hoặc em lo nhất nếu mình thử thêm một việc mới, rồi nghe hết mà không cãi. Điều người thân lo thật thường khác với điều mình đoán trước.

Một bước thử như thế nào thì gia đình dễ đồng ý?

Bước thử có thời hạn rõ, không đụng tới thu nhập chính, không lấy mất thời gian đã hứa cho con cái và có cách cùng nhìn lại kết quả. Nên mời người nhà góp điều kiện cho lần thử.

Ở lại việc cũ vì gia đình có phải là bỏ ước mơ không?

Không. Hoàn cảnh gia đình là một phần thật của quyết định về nghề. Ở lại và xin thêm phần việc mình hứng, hoặc tạm hoãn vài năm mà vẫn giữ hướng đó sống bằng việc nhỏ, đều là lựa chọn có cân nhắc.

Khi nào nên nhờ người ngoài cùng nói chuyện?

Khi đã nói vài lần mà vẫn căng hoặc cứ quay về chuyện ai đúng ai sai. Một người cả hai cùng tin, như người làm trong nghề đó hoặc một người tư vấn nghề nghiệp, giúp đưa câu chuyện về những bước cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138