KhaNang.comKhả Năng
Tự đánh giá năng lực theo nhóm việc

Tự đánh giá ngoại ngữ cho người đi làm: mô tả bằng việc làm được, không bằng bậc thi

Tự đánh giá ngoại ngữ bằng những việc đã làm được trong công việc: đọc, viết, nghe, nói, chuyên ngành. Bốn mức hành vi, bốn bài tự kiểm nhỏ và ví dụ một kỹ thuật viên.

Two Vietnamese technicians in their thirties examining a machine part together in a garage repair bay, one gesturing as he explains, low angle, bright morning light, blue overalls

Trình độ ngoại ngữ của người đi làm nên tự đánh giá bằng những việc cụ thể đã làm được bằng ngoại ngữ đó — đọc hiểu một trang hướng dẫn máy, viết một thư năm câu cho nhà cung cấp, nghe một cuộc gọi ngắn, giải thích một sự cố cho người nước ngoài — chứ không bằng một con số thi từ mười năm trước. Chia ngoại ngữ thành năm phần: đọc, viết, nghe, nói và vốn từ chuyên ngành; đặt mỗi phần vào bốn mức mô tả hành vi; rồi làm bốn bài tự kiểm nhỏ để chắc.

Cách này hợp với người đã đi làm vì ngoại ngữ ở chỗ làm thường lệch: đọc tài liệu chuyên ngành rất ổn mà nói chuyện phiếm thì bí, hoặc nói trôi mà viết thư thì sai nhiều. Bài viết dùng tiếng Anh làm ví dụ, nhưng cách tự đánh giá giống hệt với tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật hay bất kỳ thứ tiếng nào bạn dùng trong công việc.

Ngoại ngữ ở chỗ làm khác ngoại ngữ ở lớp học

Ở lớp, ngoại ngữ được chia theo bài, theo ngữ pháp, theo bậc. Ở chỗ làm, nó được chia theo việc: đọc một thông số, trả lời một khách, báo một sự cố. Vì vậy hai người cùng học một chương trình có thể dùng ngoại ngữ trong công việc rất khác nhau, và một người học dở ở trường vẫn có thể dùng rất được trong nghề.

Ba điều làm ngoại ngữ ở chỗ làm khác hẳn. Một là vốn từ hẹp mà sâu: một kỹ thuật viên có thể biết vài trăm thuật ngữ máy mà không biết gọi tên món ăn. Hai là có ngữ cảnh đỡ: khi cả hai cùng nhìn vào một cái máy hỏng, chỉ cần vài từ là hiểu nhau. Ba là cần kết quả, không cần câu đẹp: thư sai ngữ pháp mà nhà cung cấp gửi đúng hàng là thư đã làm xong việc.

Nhận ra ba điều này giúp tự đánh giá công bằng hơn với mình. Nó cũng nhắc một điều ngược lại: khi chuyển sang việc mà ngữ cảnh đỡ ít hơn — gọi điện cho khách chưa quen, họp trực tuyến không có vật gì để chỉ — thì phần nghe nói sẽ khó hơn hẳn những gì bạn quen. Vì vậy bảng dưới đây hỏi theo việc, và mỗi ô nên kèm một ví dụ trong nghề của bạn.

Năm phần, bốn mức mô tả hành vi

Chọn ô giống mình nhất theo việc đã làm trong một năm gần đây. Không có điểm, không quy ra bậc của kỳ thi nào.

PhầnMới làm quenLàm được khi có người hướng dẫnTự làm tốtHướng dẫn được người khác
ĐọcĐọc từng chữ, phải tra gần hếtHiểu ý chính khi có người giải thích chỗ khóTự đọc tài liệu công việc, tra vài từTóm tắt, giải thích tài liệu cho đồng nghiệp
ViếtViết từng câu ngắn, hay phải nhờ sửaViết theo mẫu có sẵnTự viết thư công việc, người nhận hiểu đúngSửa thư cho người khác
NgheNghe được vài từ quenHiểu khi người kia nói chậm, nhắc lạiTheo được cuộc trao đổi công việc bình thườngNghe và chuyển lời cho người khác trong buổi họp
NóiNói từng từ, cần ra hiệuNói được khi đã chuẩn bị trướcTự giải thích một việc, trả lời câu hỏiĐứng giữa hai bên giúp họ hiểu nhau
Vốn từ chuyên ngànhBiết vài từ hay gặpHiểu khi có bảng thuật ngữDùng đúng thuật ngữ trong việc của mìnhLập bảng thuật ngữ cho nhóm

Rất ít người đứng cùng một mức ở cả năm phần. Một bảng lệch là bảng thật. Điều cần nhìn là hướng bạn muốn thử cần phần nào nhiều nhất, và phần đó bạn đang ở đâu.

Danh sách: trong năm qua mình đã dùng ngoại ngữ để…

Đánh có, chưa hoặc thỉnh thoảng, ghi một ví dụ cụ thể. Không cộng số dòng "có"; mỗi dòng là một việc riêng.

  • Đọc hướng dẫn sử dụng, bảng thông số hay quy trình của một máy, một sản phẩm và làm theo đúng.
  • Viết một thư, một tin nhắn công việc cho người nước ngoài và nhận được câu trả lời đúng ý.
  • Nghe một cuộc gọi hoặc một buổi họp ngắn và ghi lại được việc cần làm.
  • Giải thích một sự cố, một quy trình cho người nước ngoài bằng lời, không cần người phiên dịch.
  • Đọc phản hồi của khách nước ngoài và hiểu họ phàn nàn điều gì.
  • Giúp một đồng nghiệp hiểu một tài liệu hay một tin nhắn bằng ngoại ngữ.
  • Tự tìm thông tin về một lỗi kỹ thuật, một sản phẩm trên các trang bằng ngoại ngữ và dùng được.

Nếu nhiều dòng là "chưa", đừng vội kết luận mình kém. Có thể công việc chưa từng đòi. Ghi rõ "chưa có dịp" hay "có dịp mà né" — người né vì ngại thường làm được nhiều hơn mình nghĩ khi bị đặt vào việc thật.

Bốn bài tự kiểm nhỏ trong một buổi tối

Các bài này không có đáp án và không chấm. Chúng giúp biết các ô trong bảng có đúng không. Mỗi bài chừng mười phút:

  1. Đọc: lấy một trang hướng dẫn hoặc thông số bằng ngoại ngữ trong nghề của bạn, đọc không tra từ, rồi viết ra ba ý chính bằng tiếng Việt. Sau đó tra lại xem đúng mấy ý.
  2. Viết: viết một thư năm câu xin một nhà cung cấp gửi lại hoá đơn bị thiếu. Để một ngày, đọc lại và đánh dấu câu nào mình không chắc.
  3. Nghe: nghe một đoạn ba phút người nói giải thích về một việc trong nghề của bạn, không bật phụ đề, ghi lại những gì nghe được rồi so với phụ đề.
  4. Nói: ghi âm mình giải thích trong hai phút một việc bạn làm hằng ngày. Nghe lại, ghi chỗ nào phải dừng tìm từ.
  5. Ghi kết quả vào cột "bằng chứng" của bảng, kèm ngày làm. Ba tháng sau làm lại đúng bốn bài với tài liệu cùng loại để tự so.

Nếu muốn theo dõi tiến bộ, cho mỗi phần một con số từ 1 đến 5 chỉ để so với chính mình hôm nay. Ghi rõ trên giấy: đây không phải điểm, không quy ra trình độ.

Tình huống đi trọn: kỹ thuật viên đọc giỏi mà nói bí

Anh Khoa, 36 tuổi, kỹ thuật viên bảo trì ở một xưởng có máy nhập khẩu, mười năm trong nghề. Công ty sắp có chuyên gia nước ngoài sang lắp dây chuyền mới và cần một người làm cầu nối kỹ thuật. Anh muốn nhận, nhưng nghĩ: "Tiếng Anh mình hồi đi học chỉ tàng tàng, nói thì ấp úng."

Anh điền bảng. Đọc: tự làm tốt — mười năm anh đọc sổ tay máy, tự tra lỗi trên các trang nước ngoài, nhóm hay nhờ anh dịch quy trình. Vốn từ chuyên ngành: hướng dẫn được người khác — anh từng lập bảng thuật ngữ cho tổ bảo trì. Viết: làm được khi có người hướng dẫn. Nghe: làm được khi có người hướng dẫn. Nói: mới làm quen. Bằng chứng: bảng thuật ngữ, ba quy trình đã dịch, tổ trưởng xác nhận.

Bốn bài tự kiểm cho anh một điều bất ngờ: bài nghe về máy trong nghề anh hiểu khá nhiều, vì từ chuyên ngành đều quen; chỗ yếu là nói thành câu dài và nghe giọng nói nhanh. Chỗ chưa khớp với việc cầu nối cũng rõ: việc đó cần nói và nghe hằng ngày, đúng hai phần anh yếu nhất.

Giả thuyết của anh: "Nếu mình tập giải thích bằng lời các quy trình mình đã dịch, mỗi ngày mười phút trong một tháng, rồi xin đi cùng đợt chuyên gia sang khảo sát hai ngày, mình sẽ biết mình theo được nhịp nói chuyện thật hay chưa." Anh không đăng ký ngay một khoá giao tiếp dài, vì chưa biết mình vấp ở đâu trong cuộc nói thật. Anh cũng nói thẳng với quản đốc: phần đọc và thuật ngữ anh nhận được ngay, phần nói cần thử trước.

Bảng và bài tự kiểm không đo được gì

Bảng năm phần và bốn bài tự kiểm đo được bạn làm được gì với ngoại ngữ trong những việc quen, với thời gian đủ để nghĩ. Chúng không đo được bạn sẽ ra sao khi bị hỏi dồn trong một buổi họp căng, khi người kia nói giọng vùng lạ, hay khi phải dùng ngoại ngữ tám tiếng mỗi ngày.

Chúng cũng không nói bạn có thích làm việc bằng ngoại ngữ hay không. Có người đọc rất giỏi nhưng thấy mệt rã khi phải nói cả ngày; có người nói còn vấp mà rất hứng khi được trò chuyện với người nước ngoài. Ghi thêm cạnh mỗi phần một chữ: hứng, bình thường hay mệt. Cột này không kết luận gì, nhưng giúp đọc giả thuyết sát hơn khi tính một việc dùng ngoại ngữ nhiều.

Những điều bảng không đo được chỉ lộ ra khi thử thật: đi cùng một buổi làm việc với người nước ngoài, nhận trả lời thư cho một khách trong một tháng, ngồi cạnh người đang làm cầu nối hai buổi. Viết chúng thành một dòng dưới bảng — "điều mình chưa biết về ngoại ngữ của mình là…" — và đó là danh sách việc cần thử.

Những chỗ hay tự đánh giá lệch, và việc không cần làm

Tự hạ vì phát âm chưa chuẩn. Ở chỗ làm, người nghe cần hiểu ý, không chấm giọng. Nhiều người phát âm chưa đẹp vẫn làm việc trôi chảy với người nước ngoài. Đánh giá theo việc người kia có hiểu và làm đúng không.

Tự nâng vì điểm thi cũ. Một con số thi từ nhiều năm trước nói về bạn của lúc ấy, với đề thi chung chung. Nếu từ đó không dùng, các phần nghe và nói thường đã xuống. Làm lại bốn bài tự kiểm sẽ cho bức tranh hiện tại.

Quên mất vốn chuyên ngành. Nhiều người nghĩ mình "không biết tiếng Anh" trong khi đọc thông số máy, tài liệu thuốc, điều khoản hợp đồng trong ngành mình rất trôi. Đó là một phần năng lực thật, và nhiều việc cần đúng phần đó.

Không cần thi lấy chứng chỉ chỉ để biết trình độ. Nếu hướng mới không đòi giấy, bốn bài tự kiểm và các việc đã làm là đủ để biết mình đang ở đâu. Thi khi chỗ làm hoặc hướng mới cần đến giấy đó.

Khi nào nên hỏi người khác. Nếu đang tính một việc dùng ngoại ngữ hằng ngày, nhờ một người đang làm việc đó xem một thư bạn viết và nghe bạn nói hai phút, rồi hỏi: "Với việc này, em thiếu phần nào nhất?" Câu trả lời giúp chọn học đúng phần, thay vì học lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Không có chứng chỉ thì làm sao biết trình độ ngoại ngữ của mình?

Nhìn vào những việc đã làm được bằng ngoại ngữ trong công việc: đọc tài liệu, viết thư, nghe cuộc gọi, giải thích cho người nước ngoài. Thêm bốn bài tự kiểm nhỏ cho đọc, viết, nghe, nói. Cách này cho biết bạn làm được gì, điều mà một con số thi không nói hết.

Đọc tài liệu chuyên ngành tốt nhưng nói kém thì có nhận việc cần ngoại ngữ được không?

Tuỳ việc đó cần phần nào nhiều nhất. Có việc chủ yếu đọc và viết, có việc nói nghe hằng ngày. Hỏi người đang làm việc đó, so với bảng năm phần của mình, rồi thử nhận một phần nhỏ trước. Biết rõ phần thiếu thì tập đúng phần đó.

Phát âm không chuẩn có ảnh hưởng nhiều đến công việc không?

Trong phần lớn công việc, người nghe cần hiểu ý và làm đúng, không chấm giọng. Nếu đồng nghiệp hay khách nước ngoài hiểu bạn và phản hồi đúng, đó là bằng chứng nói được việc. Chỉ những việc như dẫn chương trình, giảng dạy mới đòi hỏi phát âm cao hơn.

Có nên đi học lại ngoại ngữ từ đầu khi muốn đổi sang việc cần dùng nhiều?

Thường không cần học lại từ đầu. Bảng tự đánh giá và bốn bài tự kiểm sẽ chỉ ra phần nào yếu, chẳng hạn nghe giọng nhanh hay viết thư. Tập trung vào phần đó, gắn với việc thật trong nghề, sẽ nhanh hơn và đỡ chán hơn học một chương trình chung.

Bao lâu thì nên tự đánh giá lại ngoại ngữ một lần?

Khoảng ba tháng một lần là vừa, nhất là khi đang tập một phần cụ thể. Làm lại đúng bốn bài tự kiểm với tài liệu cùng loại, ghi kết quả cạnh lần trước. So với chính mình, không so với ai, để thấy phần nào lên, phần nào đứng yên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138