KhaNang.comKhả Năng
Khi kết quả đá nhau hoặc không rõ

Làm trắc nghiệm nghề nghiệp nhiều lần vẫn rối: khi nào nên dừng để thử thật

Đã làm năm sáu bài trắc nghiệm nghề nghiệp mà càng làm càng rối. Dấu hiệu nên dừng, cách gom những gì đã biết thành một giả thuyết và chuyển sang thử bằng việc thật.

Two Vietnamese adults in their fifties walking side by side along a quiet tree lined park path in the morning, talking, seen from behind, fresh daylight

Nên dừng làm thêm trắc nghiệm nghề nghiệp khi bài mới không còn cho mình biết điều gì mới, chỉ cho thêm một nhãn để so. Với phần lớn người đi làm, hai ba bài đo những thứ khác nhau, như sở thích, giá trị, phong cách làm việc, là đủ để có nguyên liệu. Từ đó trở đi, thông tin mới không nằm trong bảng câu hỏi nữa mà nằm ở những lần làm thử việc thật, những cuộc trò chuyện với người trong nghề.

Việc làm được ngay: gom mọi kết quả đã có vào một trang, mỗi bài một dòng, và gạch chân những điều xuất hiện ở hai bài trở lên. Viết một câu giả thuyết từ những điều được gạch chân. Từ hôm nay, mỗi lần muốn làm thêm một bài, thay bằng một hành động nhỏ để kiểm câu giả thuyết ấy.

Năm dấu hiệu đã tới lúc dừng

Kết quả bài mới không làm mình ngạc nhiên nữa. Khi đọc kết quả mà nghĩ "biết rồi", nghĩa là bài đã hết thứ để nói. Làm thêm chỉ lặp lại. Bài trắc nghiệm có ích nhất ở lần đầu, khi nó gọi tên được một điều mình mơ hồ cảm thấy; từ lần thứ ba trở đi, phần gọi tên ấy gần như đã xong.

Mình làm bài để tìm kết quả mình muốn. Nếu đang chọn đáp án theo hướng mong được nghe, hoặc làm lại tới khi ra nhãn ưng ý, bài trắc nghiệm đã thành gương soi mong muốn, không còn là công cụ tìm hiểu.

Càng làm càng rối, không phải càng rõ. Thông tin tốt làm câu hỏi hẹp lại. Nếu mỗi bài mới làm câu hỏi rộng ra, vấn đề không nằm ở việc thiếu bài mà ở việc thiếu đối chiếu với đời thật. Một câu tự kiểm: sau bài gần nhất, mình có viết được một việc cụ thể sẽ làm trong tuần tới không? Không viết được thì bài đó chưa giúp gì.

Thời gian làm bài đã nhiều hơn thời gian thử. Đếm sơ số buổi tối dành cho trắc nghiệm trong ba tháng qua, rồi số lần mình thật sự làm thử một việc mới. Nếu cán cân lệch hẳn về phía làm bài, đã tới lúc đổi.

Mình dùng việc làm bài để hoãn quyết định. Làm bài cho cảm giác đang tiến bộ mà không phải chịu rủi ro nào. Điều đó dễ chịu, nhưng nó giữ mình đứng yên. Nhận ra điều này không phải để tự trách, mà để biết bước tiếp theo nằm ở đâu.

Vì sao làm nhiều lại rối thêm

Mỗi bài trắc nghiệm dùng một bộ khái niệm riêng, đặt tên nhóm theo cách riêng. Làm năm bài là có năm bộ nhãn, và mình phải dịch qua lại giữa chúng. Nhãn càng nhiều càng khó thấy mình bên dưới. Thêm vào đó, các bài ngắn trên mạng thường hỏi rất chung, nên kết quả dễ dao động theo tâm trạng hôm làm.

Một lý do nữa: sau vài bài, mình bắt đầu đoán được câu hỏi muốn gì và trả lời cho "đúng" với hình ảnh mình đang xây. Kết quả lúc đó phản ánh câu chuyện mình đang kể về mình, không còn là phản ứng tự nhiên.

Quan trọng nhất, trắc nghiệm chỉ đo những gì mình tự khai. Mà điều mình cần biết lúc này, như mình có còn thích việc ấy khi làm hằng ngày không, người trong nghề làm gì cả ngày, mình có chịu được phần khó của nó không, thì không bài tự khai nào trả lời được. Đó là câu hỏi của thử thật, không phải câu hỏi của bảng hỏi.

Gom mọi kết quả đã có vào một trang

Đây là bước chuyển từ làm bài sang thử. Mỗi bài một dòng. Không chấm, không cộng, chỉ ghi lại. Dòng đầu là ví dụ của một người đã làm năm bài trong hai tháng.

Bài đã làm (loại gì)Kết quả nói gì, viết bằng lời của mìnhĐiều lặp lại ở bài khácĐiều đời thật ủng hộĐiều cần thử
Bài sở thích nghềThích việc với người, giải thích, giúp đỡCó, ở bài giá trị và bài phong cáchHay được nhờ hướng dẫn người mớiHướng dẫn một nhóm nhỏ trong một tháng
Bài giá trị nghềCoi trọng ổn định và thời gian cho gia đìnhCó, khớp với hoàn cảnhĐang có con nhỏ, cần giờ cố địnhMọi lần thử phải giữ được giờ đón con
Bài phong cách làm việcThích khung rõ, làm theo kế hoạchMột phầnLàm tốt khi có quy trìnhThử việc hướng dẫn có giáo trình sẵn
Bài tính cách trên mạngMột nhãn kiểu ngườiKhông rõKhông đối chiếu đượcBỏ qua
(bài của bạn)

Bảng trong ví dụ cho ra một câu giả thuyết: "Mình muốn hướng dẫn người khác theo một khung rõ, trong giờ giấc cố định." Câu đó không phải tên nghề, nhưng đủ để chọn những việc thử cụ thể. Để ý dòng thứ tư: có những kết quả không đối chiếu được với đời thật, và bỏ qua chúng là hoàn toàn hợp lý.

Từ câu giả thuyết sang ba lần thử

Khi đã có một câu giả thuyết, thay mỗi lần muốn làm thêm bài bằng một hành động trong danh sách dưới. Làm theo thứ tự, từ rẻ nhất tới tốn công nhất:

  1. Một cuộc trò chuyện. Tìm một người đang làm loại việc trong giả thuyết, xin nói chuyện ba mươi phút. Hỏi họ một ngày thật trôi qua thế nào, phần nào khó nhất, phần nào họ thích nhất, người mới thường vấp ở đâu.
  2. Một phần việc nhỏ ở chỗ đang làm. Xin nhận một việc gần với giả thuyết: hướng dẫn một người mới, viết lại một quy trình, lo một buổi họp. Ghi lại cảm giác sau khi làm.
  3. Một dự án ngắn ngoài giờ. Bốn tuần, mỗi tuần vài giờ, làm ra một sản phẩm thuộc giả thuyết: một buổi dạy cho nhóm phụ huynh, một bộ hướng dẫn cho hội nhóm, một việc tình nguyện có trách nhiệm rõ.
  4. Sau mỗi lần, viết ba dòng: điều mình chờ đợi, điều thật sự xảy ra, điều bất ngờ. Ba lần thử như vậy thường cho nhiều thông tin hơn mười bài trắc nghiệm.

Nếu lần thử cho thấy giả thuyết sai, đó không phải là thất bại. Đó là một hướng đã được kiểm, và câu giả thuyết tiếp theo sẽ sắc hơn. Khi đó mới có lý do để quay lại đọc các kết quả cũ, với một câu hỏi mới trong tay.

Tình huống: anh Phát, 31 tuổi, làm sáu bài trong ba tháng

Anh Phát bán đồ điện gia dụng sáu năm, muốn tìm hướng khác. Ba tháng qua anh làm sáu bài trắc nghiệm trên mạng, mỗi bài một kết quả hơi khác.

  • Tình trạng: mỗi lần thấy chán việc, anh lại làm thêm một bài. Kết quả khi thì nghiêng kinh doanh, khi thì kỹ thuật, khi thì giúp người. Anh thấy mình "không biết mình là ai".
  • Gom một trang: anh nhận ra hai điều lặp lại ở bốn trên sáu bài: thích giải thích, thích làm với đồ vật cụ thể. Hai bài còn lại cho kết quả không đối chiếu được nên anh để sang một bên.
  • Đối chiếu đời thật: phần anh thích nhất ở cửa hàng là lắp đặt và chỉ cách dùng máy cho khách lớn tuổi, nhiều khách gọi lại cảm ơn và hỏi riêng anh.
  • Giả thuyết: "Có thể mình thích giải thích cách dùng đồ vật cho người khác, như hỗ trợ kỹ thuật hay hướng dẫn sử dụng."
  • Bước thử: anh hẹn nói chuyện với một người quen làm hỗ trợ kỹ thuật cho một hệ thống bán lẻ, rồi xin quản lý cho mình phụ trách quầy hỗ trợ lắp đặt hai buổi mỗi tuần trong một tháng. Anh tự hứa không làm thêm bài trắc nghiệm nào trong tháng ấy.

Lời hứa cuối là phần quan trọng nhất. Nó buộc anh đổi thói quen tìm câu trả lời trên giấy sang tìm câu trả lời trong việc làm.

Để giữ được lời hứa, anh đặt một quy tắc đơn giản: mỗi lần thấy muốn mở một bài trắc nghiệm mới, anh mở sổ ghi lại cảm giác lúc đó và một việc nhỏ có thể làm ngày mai ở quầy hỗ trợ. Sau vài lần, anh nhận ra cơn muốn làm bài thường đến vào những tối sau một ca bán hàng căng thẳng. Nó là cách xả mệt hơn là cách tìm hướng, và biết được điều đó cũng là một phát hiện về mình.

Khi nào quay lại làm trắc nghiệm thì có ích

Dừng không có nghĩa là bỏ hẳn. Có những lúc làm một bài mới thật sự có ích: khi hoàn cảnh đã thay đổi lớn, như sau vài năm nuôi con, sau khi lên quản lý, sau một biến cố sức khoẻ; khi đã thử vài hướng và cần một khung mới để đọc lại trải nghiệm; hoặc khi làm cùng một người tư vấn nghề nghiệp, người giúp mình đọc kết quả gắn với đời thật.

Nếu quay lại, chọn một bài đo một thứ mình chưa đo, đừng làm lại loại cũ. Đã có sở thích thì có thể xem về giá trị hoặc phong cách làm việc. Và đọc kết quả bên cạnh nhật ký những lần thử, chứ không đọc riêng.

Một cách giữ cho lần quay lại có ích: trước khi làm, viết sẵn một câu hỏi cụ thể mình muốn bài trả lời, ví dụ "mình coi trọng sự tự chủ tới mức nào so với sự ổn định". Đọc kết quả chỉ để trả lời câu đó, phần còn lại đọc lướt. Có câu hỏi trong tay thì bài trắc nghiệm thành công cụ; không có câu hỏi thì nó lại thành một nhãn mới để mang theo.

Trong khi đó, những thứ không cần làm lúc này: không cần thêm bài tính cách để biết mình là kiểu người nào, không cần mua gói kết quả chi tiết, không cần so kết quả của mình với bạn bè. Những thứ đó cho thêm nhãn, không cho thêm bằng chứng. Thứ đáng làm thêm là một lần thử nữa, dù nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Làm bao nhiêu bài trắc nghiệm nghề nghiệp thì đủ?

Không có con số cố định. Với nhiều người đi làm, hai ba bài đo những thứ khác nhau như sở thích, giá trị và phong cách làm việc là đủ để có nguyên liệu. Sau đó, thông tin mới thường đến từ thử việc thật hơn là từ bài mới.

Vì sao càng làm nhiều trắc nghiệm càng thấy rối?

Mỗi bài dùng một bộ nhãn khác nhau nên càng nhiều bài càng phải dịch qua lại. Sau vài bài, mình cũng dễ trả lời theo hình ảnh muốn có. Quan trọng hơn, các câu hỏi về việc làm hằng ngày không bài tự khai nào trả lời được.

Dừng làm trắc nghiệm rồi thì làm gì tiếp?

Gom mọi kết quả đã có vào một trang, tìm điều lặp lại và viết một câu giả thuyết. Sau đó kiểm câu đó bằng một cuộc trò chuyện với người trong nghề, một phần việc nhỏ ở chỗ làm và một dự án ngắn ngoài giờ.

Có nên trả tiền cho một bài trắc nghiệm chi tiết hơn khi đang rối không?

Thường không giải quyết được cái rối, vì cái rối đến từ việc thiếu đối chiếu với đời thật chứ không phải thiếu chi tiết. Nếu muốn đầu tư, một buổi đọc kết quả cùng người tư vấn nghề nghiệp thường đáng hơn một bài mới.

Khi nào làm lại trắc nghiệm thì có ích?

Khi hoàn cảnh đã thay đổi lớn, khi đã thử vài hướng và cần khung mới để đọc lại trải nghiệm, hoặc khi làm cùng người tư vấn. Nên chọn bài đo thứ mình chưa đo và đọc nó bên cạnh nhật ký thử.

Làm nhiều trắc nghiệm có phải là đang trốn tránh quyết định không?

Có thể, với một số người. Làm bài cho cảm giác đang tiến bộ mà không phải chịu rủi ro. Nhận ra điều đó không phải để tự trách mà để chuyển sang một bước thử nhỏ, đủ an toàn mà vẫn cho thông tin thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138