KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Thú vui cuối tuần có nên thành nghề: phép thử trước khi mở tiệm hay nghỉ việc

Làm bánh, trồng cây, chụp ảnh lúc rảnh khác hẳn làm mỗi ngày cho khách. Bảng phần việc đi kèm nghề, tình huống mẫu và cách thử nhỏ trước khi mở tiệm.

A Vietnamese woman around forty kneading dough at a bakery kitchen counter in late afternoon, seen from behind and slightly to the side, flour dust in warm golden light

Thú vui cuối tuần có thể thành nghề, nhưng thứ bạn đang thích thường chỉ là một phần nhỏ của nghề đó. Làm bánh lúc rảnh là chọn công thức mình thích, làm khi có hứng, cho người thân ăn và được khen. Làm bánh để bán là nhận đơn theo ý khách, dậy sớm dù không hứng, tính giá, giao hàng, nghe chê và làm lại. Trước khi tính chuyện mở tiệm hay nghỉ việc, hãy kiểm xem mình có chịu được những phần việc đi kèm hay không.

Cách kiểm làm được ngay trong tháng này: liệt kê mọi phần việc mà một người làm nghề đó phải làm mỗi tuần, đánh dấu phần nào mình đã thật sự làm, rồi nhận ba đơn đầu tiên từ người lạ. Kết quả không phải để kết luận bạn có "hợp" hay không, mà để biết thú vui này nên ở lại làm thú vui, thành việc làm thêm, hay đáng để thử lớn hơn.

Hiểu lầm thường gặp và cách nhìn lại

Hiểu lầm: thích làm thì làm nghề sẽ không thấy mệt. Hiểu đúng: nghề nào cũng có phần việc nhàm và phần việc khó chịu. Thú vui được chọn phần ngon, còn nghề thì phải nhận cả mâm. Câu hỏi đúng là mình có chịu được phần còn lại không.

Hiểu lầm: người thân khen là có thị trường. Hiểu đúng: người thân khen vì thương và vì được ăn miễn phí. Người lạ trả tiền mới cho bạn biết sản phẩm đứng được đến đâu, và họ sẽ đòi hỏi những thứ người nhà không bao giờ đòi.

Hiểu lầm: biến thú vui thành nghề thì cuộc sống trọn vẹn hơn. Hiểu đúng: nhiều người kể rằng khi thú vui thành nghề, họ mất luôn chỗ để nghỉ ngơi. Thứ từng giúp họ xả hơi giờ lại có hạn chót. Có người vẫn vui, có người phải đi tìm thú vui mới.

Hiểu lầm: phải nghỉ việc mới làm nghiêm túc được. Hiểu đúng: phần lớn câu hỏi quan trọng trả lời được khi vẫn đi làm, bằng vài đơn hàng thật, vài buổi phụ việc ở chỗ người trong nghề, vài tháng làm thêm có ghi chép.

Thú vui và sở thích nghề khác nhau ở đâu

Một cách phân biệt gọn: thú vui là thứ bạn làm cho mình, theo nhịp của mình. Sở thích nghề là thứ bạn vẫn muốn làm khi nó trở thành cho người khác, theo nhịp của người khác. Bốn thứ thay đổi khi chuyển từ thú vui sang nghề: có khách đặt yêu cầu, có hạn chót, có chuyện tiền bạc lẫn vào, và có lặp lại. Thứ làm một lần thấy vui, làm hai mươi lần một tuần có thể thấy khác.

Phép thử nhanh: nhớ lại lần gần nhất bạn làm thú vui này theo yêu cầu của người khác, chẳng hạn làm bánh sinh nhật theo mẫu người quen gửi, chụp ảnh cho đám cưới bạn bè, cắm hoa cho một buổi lễ. Lúc đó bạn thấy thế nào? Vẫn vui, hơi áp lực nhưng vui, hay chỉ mong cho xong? Một lần như vậy chưa nói lên tất cả, nhưng nếu ba lần đều "chỉ mong cho xong", đó là tín hiệu đáng ghi.

Một điều nữa: có những người thích chính phần đi kèm. Họ thích tính giá, thích nói chuyện với khách, thích tối ưu đường giao hàng. Với họ, thú vui chỉ là cái cớ, còn sở thích thật là chuyện buôn bán và tổ chức. Biết điều đó cũng là một phát hiện đáng giá.

Bảng phần việc đi kèm: mình đã làm chưa, thấy thế nào

Liệt kê phần việc mà một người làm nghề này phải làm hằng tuần, hỏi một người trong nghề nếu bạn chưa rõ. Đánh dấu bằng chữ, không cộng điểm. Ví dụ dưới đây là của một người thích làm bánh.

Phần việc đi kèm nghềMình đã làm chưa (có / chưa / thỉnh thoảng)Thấy thế nào khi làmGhi chú của bạn
Làm theo mẫu khách gửi, không theo ý mìnhThỉnh thoảngHơi bực khi khách đổi ýCần thử thêm ít nhất năm đơn
Dậy sớm làm cho kịp giờ giaoCóMệt nhưng chịu được nếu không quá ba hôm một tuầnHỏi người trong nghề xem bao nhiêu hôm là thường
Tính giá vốn và báo giáChưaChưa biếtNgại nhất phần này
Nghe khách chê và làm lạiChưaChưa biếtNgười nhà chưa bao giờ chê
Làm cùng một loại bánh hai mươi lầnChưaChưa biếtThử vào một đợt lễ
Dọn dẹp, rửa dụng cụ, đi chợ nguyên liệuCóBình thườngHiện cả nhà làm giúp

Những dòng ghi "chưa" là danh sách việc cần thử trước tiên. Không cần phải thích hết. Nhưng nếu phần việc chiếm nhiều thời gian nhất trong nghề lại nằm toàn ở cột "chưa" hoặc "mong cho xong", hãy dừng lại hỏi kỹ trước khi bỏ ra thời gian và tiền bạc lớn.

Tình huống đi trọn: chị Ngọc và chiếc lò nướng

Tình huống giả định.

  • Câu hỏi: chị Ngọc, 38 tuổi, nhân viên hành chính mười hai năm, làm bánh mỗi cuối tuần đã năm năm. Bạn bè khen, đặt thử vài lần. Chị hỏi: có nên nghỉ việc mở tiệm bánh nhỏ không.
  • Tự đánh giá: chị điền bảng phần việc đi kèm, thấy mình chưa từng báo giá, chưa từng bị chê, chưa từng làm một loại bánh quá năm lần trong tuần.
  • Đối chiếu bằng chứng: nhìn lại ở chỗ làm, chị thấy mình thích phần lên kế hoạch, sắp xếp, đặt hàng văn phòng phẩm cho cả công ty. Có thể sở thích của chị không chỉ là làm bánh mà còn là tổ chức một việc nhỏ cho chạy trơn tru.
  • Giả thuyết: "Nếu mình nhận đơn đều đặn từ người lạ trong hai tháng, mình sẽ vẫn thấy vui khi làm cả phần báo giá và giao hàng."
  • Bước thử: chị nhận đơn của những người chưa quen qua nhóm phụ huynh cùng trường, tối đa sáu đơn một tuần, chỉ thứ Bảy. Mỗi đơn ghi lại thời gian làm, khách nói gì, cảm giác sau khi giao. Chị cũng xin phụ một tiệm quen hai buổi sáng Chủ nhật để xem một ngày bán hàng thật.

Sau hai tháng, chị có thể nhận ra mình vẫn vui và muốn mở rộng, hoặc thấy làm sáu đơn đã đủ, giữ làm thêm là vừa. Cả hai kết quả đều tốt hơn một quyết định nghỉ việc dựa trên lời khen của người thân.

Năm câu nên hỏi một người đang làm nghề đó

Một buổi cà phê với người đã làm nghề vài năm cho bạn nhiều hơn mười bài viết. Đừng hỏi "nghề này có vui không", câu đó chỉ nhận về câu trả lời xã giao. Hỏi về một tuần thật:

  • Tuần vừa rồi anh chị làm những việc gì, việc nào chiếm nhiều giờ nhất?
  • Phần nào trong nghề mà hồi mới bắt đầu anh chị không ngờ tới?
  • Lúc nào trong năm là lúc mệt nhất, và mệt vì cái gì?
  • Người mới vào nghề hay bỏ cuộc ở đoạn nào?
  • Nếu được làm lại từ đầu khi vẫn đang có việc khác, anh chị sẽ thử thế nào?

Ghi lại câu trả lời rồi đặt cạnh bảng phần việc đi kèm của mình. Chỗ nào người trong nghề nói "mệt nhất" mà bạn vẫn đang để trống ở cột "mình đã làm chưa" thì đó là chỗ cần thử trước. Đừng xin việc, đừng nhờ giới thiệu trong buổi đầu; mục đích chỉ là hiểu một tuần làm nghề trông ra sao.

Khi nào để thú vui ở yên là thú vui

Không phải thú vui nào cũng cần thành nghề. Có những dấu hiệu cho thấy nên giữ nó ở đúng chỗ của nó: bạn làm nó để xả căng thẳng từ việc chính, bạn thích nó chính vì không ai bắt buộc, bạn chưa bao giờ muốn làm nó quá vài giờ một tuần, hoặc khi nghĩ đến chuyện có khách đặt hàng thì thấy ngại chứ không thấy háo hức.

Giữ thú vui là thú vui không có nghĩa là bỏ phí. Nó vẫn nói cho bạn biết nhiều điều về sở thích: bạn thích làm bằng tay, thích thấy sản phẩm hoàn thiện, thích một mình yên tĩnh. Những điều đó có thể được đưa vào công việc chính theo cách khác: nhận phần việc có kết quả cầm nắm được, xin một góc làm việc yên hơn, chọn dự án có điểm kết thúc rõ.

Ngược lại, nếu sau vài tháng thử, bạn thấy mình vẫn muốn làm cả phần nhàm, vẫn tò mò về chuyện khách và giá cả, và bắt đầu tiếc thời gian ở việc chính, đó là lúc nên ngồi với người đang làm nghề ấy hoặc một người tư vấn nghề nghiệp để tính bước tiếp theo cho cẩn thận, gồm cả chuyện thời gian và rủi ro cho gia đình.

Những điều không cần làm lúc này

Không cần mua thiết bị lớn. Lò nướng chuyên dụng, máy ảnh đắt tiền, bộ dụng cụ đầy đủ đều có thể đợi. Giai đoạn thử chỉ cần đủ để làm được vài đơn thật. Mua trước khi thử là trả tiền cho một giả thuyết chưa kiểm.

Không cần học khoá dài. Một lớp ngắn để vá đúng khoảng trống cụ thể, chẳng hạn cách tính giá hay một kỹ thuật bạn còn yếu, có ích hơn một khoá dài học hết mọi thứ khi bạn chưa biết mình thiếu gì.

Không cần thông báo với cả thế giới. Kể với mọi người rằng mình sắp mở tiệm tạo áp lực phải làm cho bằng được, kể cả khi dữ liệu thử đang nói ngược lại. Thử lặng lẽ, ghi chép trung thực.

Không cần quyết định ngay giữa nghề và thú vui. Giai đoạn làm thêm có ghi chép có thể kéo dài vài tháng đến một năm. Đó không phải là chần chừ, đó là thu thập bằng chứng.

Bước nhỏ cho tuần này

Ba việc, mỗi việc không quá một buổi tối.

  1. Viết danh sách phần việc đi kèm nghề như bảng ở trên. Nếu chưa rõ người trong nghề làm gì cả tuần, hẹn một người đang làm và dùng năm câu hỏi ở mục trước. Đánh dấu ngay những phần việc mà bạn chưa từng làm lần nào.
  2. Chọn một phần việc đang ở cột "chưa" và làm thử ngay: báo giá cho một người quen như thể họ là khách lạ, hoặc nhờ một người thẳng tính góp ý thật về sản phẩm.
  3. Ghi một đoạn ngắn: làm xong thấy thế nào, có muốn làm lại không, điều gì bất ngờ. Đoạn ghi chép này quý hơn mọi lời khen.

Lặp lại vài tuần, bạn sẽ có một bức tranh đủ rõ để biết thú vui này đang ở đâu: vẫn là chỗ nghỉ ngơi, hay đã đủ sức đứng thành một hướng đáng thử nghiêm túc hơn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình thích thú vui đó thật hay chỉ thích cảm giác được khen?

Thử làm khi không ai thấy và không ai khen, chẳng hạn làm cho người lạ không quen biết hoặc làm cùng một thứ nhiều lần liên tiếp. Nếu vẫn thấy vui khi không có lời khen, phần thích đó có gốc vững hơn.

Có nên vay tiền mở tiệm khi đã thử thành công vài đơn không?

Vài đơn chưa đủ để biết. Nên thử đều đặn vài tháng, có ghi chép, nhận cả đơn khó, rồi mới tính chuyện bỏ vốn lớn. Phần tiền bạc cụ thể nên bàn với người hiểu về kinh doanh và tài chính gia đình.

Nếu biến thú vui thành nghề rồi thấy chán thì sao?

Không có gì sai. Nhiều người quay lại giữ nó làm thú vui và thấy nhẹ nhõm hơn. Lý do để thử nhỏ trước là để chuyện này xảy ra khi chi phí còn thấp, chưa phải đánh đổi việc chính.

Thú vui của mình khó kiếm tiền thì có nên bỏ ý định không?

Không cần bỏ. Hãy hỏi phần nào trong thú vui làm mình hứng nhất, rồi tìm xem phần đó có xuất hiện trong những loại việc khác không. Người thích chăm cây có thể đang thích sự chăm sóc kiên nhẫn và quan sát kỹ, điều có ở nhiều nghề.

Có cần làm trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp trước khi thử không?

Không bắt buộc. Khi đã có một thú vui cụ thể để thử, làm thử vài đơn thật cho nhiều thông tin hơn một bài trắc nghiệm. Bài trắc nghiệm có ích hơn khi bạn chưa có hướng nào trong tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138