KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Tìm phần việc mình thích ngay trong nghề đang làm: soi kỹ trước khi tính đổi nghề

Chán việc chưa chắc là chán nghề. Cách tách công việc thành từng phần, xem phần nào mình thích, rồi xin chỉnh tỉ lệ việc trước khi tính chuyện đổi nghề.

Two Vietnamese coworkers in their late twenties rearranging phone accessories on a shop counter in bright midday light, one seen in profile laughing, clean white and blue interior

Nhiều người chán việc nhưng thật ra không chán nghề; họ chán một phần cụ thể đang chiếm quá nhiều thời gian trong ngày. Trước khi tính chuyện đổi nghề, hãy chia công việc hiện tại thành từng phần, ước xem mỗi phần chiếm bao nhiêu giờ trong tuần, rồi đánh dấu phần nào mình thích, phần nào làm mình cạn sức. Nếu phần mình thích có thật nhưng đang bị lấn mất, việc cần làm có thể là dịch tỉ lệ chứ không phải bỏ đi.

Bài tự soi này mất một buổi tối và không cần ai cho phép. Kết quả cho bạn một trong ba hướng: chỉnh lại việc đang làm, đổi sang vị trí khác trong cùng nghề, hoặc thấy rõ rằng phần mình thích gần như không có chỗ trong nghề này, và lúc đó việc tính hướng mới có cơ sở hơn nhiều.

Phần việc, chỗ làm hay cả nghề: tìm đúng chỗ đang cọ

Khi nói "chán việc", người ta có thể đang nói về ba thứ. Thứ nhất là chán chỗ làm: sếp, đồng nghiệp, cách công ty vận hành, đường đi làm. Đổi nghề không chữa được thứ này, vì nghề mới cũng có sếp và có công ty. Thứ hai là chán phần việc: một hai đầu việc chiếm quá nhiều giờ mà mình không chịu được. Thứ ba mới là chán nghề: gần như mọi phần việc cốt lõi đều không còn làm mình muốn bắt tay vào.

Câu hỏi phân biệt nhanh: nếu cùng làm nghề này ở một chỗ khác, với người khác, mình có thấy khá hơn không? Nếu câu trả lời là "có, khá hơn nhiều", vấn đề nằm ở chỗ làm. Nếu là "chỉ khá hơn nếu bỏ được phần việc X", vấn đề nằm ở tỉ lệ việc. Nếu là "chẳng khác gì", lúc đó mới đáng nghĩ đến chuyện nghề.

Đa số người đi làm khi tự hỏi kỹ sẽ thấy mình rơi vào loại thứ nhất hoặc thứ hai nhiều hơn họ nghĩ. Đó không phải tin xấu, vì hai loại đó dễ xử lý hơn nhiều so với đổi nghề.

Bảng tách công việc thành từng phần

Ghi mọi phần việc trong một tuần điển hình, ước số giờ, rồi đánh dấu cảm giác. Không cộng điểm; con số giờ chỉ để thấy tỉ lệ. Ví dụ dưới đây của một người bán điện thoại ở cửa hàng.

Phần việcGiờ mỗi tuần (ước)Thích / bình thường / cạn sứcVì saoCó thể dịch không
Đứng quầy tư vấn khách mua máy20Bình thườngHỏi đi hỏi lại cùng câuKhó, đây là việc chính
Giúp khách cài đặt, chuyển dữ liệu8ThíchGiải được vấn đề, khách cảm ơn thật lòngCó, đang có người khác muốn nhường
Chạy chỉ tiêu bán gói bảo hành6Cạn sứcPhải nói thêm thứ khách không cầnMột phần
Kiểm kho cuối ngày4Bình thườngQuen rồiCó
Hướng dẫn bạn mới vào ca3ThíchThấy bạn ấy tự tin lênCó, quản lý đang cần người kèm

Ở ví dụ này, hai phần thích chỉ chiếm 11 giờ trong khoảng 41 giờ. Phần cạn sức không lớn nhất, nhưng nó làm hỏng tâm trạng cả ca. Bảng gợi ra hai hướng chỉnh: nhận thêm việc hỗ trợ kỹ thuật và kèm người mới, và nói chuyện với quản lý về cách chạy chỉ tiêu bảo hành.

Bốn cách dịch tỉ lệ việc mà không cần đổi chỗ

Nhận thêm phần mình thích. Phần việc mình thích thường là phần người khác ngại. Đề nghị nhận nó, nói rõ mình sẽ làm được gì và lợi cho nhóm ra sao. Một người tự nguyện nhận việc khó thường được nghe dễ hơn mình nghĩ.

Đổi cách làm phần mình không thích. Phần cạn sức đôi khi cạn vì cách làm chứ không vì bản chất việc. Gọi điện nhắc nợ có thể đổi thành nhắn tin trước, gọi sau. Họp dài có thể đề nghị có chương trình gửi trước.

Đổi với đồng nghiệp. Việc bạn thấy cạn sức có thể là việc người khác thích. Một cuộc đổi việc nhỏ giữa hai người, có quản lý đồng ý, làm cả hai đỡ mệt mà công việc chung không thiệt.

Thêm ý nghĩa cho phần việc nhàm. Một số phần việc không bỏ được. Nhìn nó từ phía người nhận kết quả, ai được lợi khi mình làm cẩn thận, giúp nhiều người chịu được phần đó lâu hơn. Đây không phải tự an ủi, mà là đặt việc vào đúng chỗ của nó.

Mở lời với quản lý thế nào để xin dịch phần việc

Nhiều người biết mình muốn làm gì hơn nhưng không biết nói ra sao cho khỏi bị hiểu là kén việc. Một lời đề nghị dễ được nghe khi nó có ba phần: việc mình muốn nhận, lợi cho nhóm, và cái giá mình sẵn sàng trả. Vài câu mẫu để chỉnh theo giọng của mình:

  • "Em thấy khách quay lại hỏi về cài đặt máy khá nhiều, mà em làm phần này nhanh. Anh chị cho em thử phụ trách quầy hỗ trợ ba buổi một tuần trong hai tháng được không?"
  • "Bạn mới vào ca thường lúng túng tuần đầu. Em nhận kèm hai bạn trong đợt này, đổi lại em xin bớt một phần chỉ tiêu bán thêm trong thời gian kèm."
  • "Sau hai tháng em sẽ báo lại kết quả: khách quay lại phàn nàn có giảm không, bạn mới có tự đứng ca được không. Nếu không hiệu quả, em quay lại như cũ."

Câu cuối quan trọng nhất: nó biến lời xin thành một lần thử có thời hạn và có cách đo, quản lý dễ gật hơn hẳn. Đừng mở đầu bằng "em chán phần việc này lắm"; nói về phần mình muốn làm, không phải phần mình muốn bỏ.

Tình huống đi trọn: anh Tùng ở quầy điện thoại

Tình huống giả định.

  • Câu hỏi: anh Tùng, 29 tuổi, bán điện thoại năm năm. Anh thấy mỗi sáng đi làm nặng nề, tính nghỉ để học một nghề "kỹ thuật" nào đó dù chưa rõ là gì.
  • Tự đánh giá: anh điền bảng tách việc như trên. Hai phần thích đều liên quan đến xử lý trục trặc cho khách và chỉ dẫn người khác. Phần cạn sức là chạy chỉ tiêu bán thêm.
  • Đối chiếu: nhớ lại hồi còn đi học, anh từng sửa máy cho cả xóm và rất thích. Ở chỗ làm, khách hay quay lại tìm đúng anh khi máy trục trặc. Đó là bằng chứng có người khác xác nhận.
  • Giả thuyết: "Nếu phần lớn ngày làm của mình là giải quyết sự cố cho khách, mình sẽ thấy đi làm nhẹ hơn hẳn."
  • Bước thử: anh xin quản lý cho đứng quầy hỗ trợ kỹ thuật ba buổi một tuần trong hai tháng, đổi lại nhận kèm hai bạn mới. Mỗi tối anh ghi một dòng về năng lượng sau ca.

Nếu sau hai tháng anh thấy rõ mình nhẹ hơn ở những buổi hỗ trợ kỹ thuật, anh có cơ sở thật để tính bước tiếp theo, có thể là xin chuyển hẳn, có thể là học thêm về sửa chữa. Nếu không khác gì, anh tránh được một lần nghỉ việc để học một thứ chưa chắc đã đúng.

Khi nào chỉnh việc là không đủ

Có những trường hợp đã chỉnh hết cách mà vẫn không khá hơn. Dấu hiệu thường gặp: phần mình thích gần như không tồn tại trong nghề này dù ở chỗ làm nào, phần cạn sức là chính lõi của nghề, không đổi được cũng không nhường được, hoặc bạn đã thử dịch tỉ lệ vài tháng mà năng lượng cuối ngày vẫn y như cũ.

Một dấu hiệu khác là khi bạn bắt đầu mất tôn trọng với chính kết quả mình làm ra, không còn quan tâm làm tốt hay làm vừa đủ. Đó là lúc nên thôi chỉnh và bắt đầu nghĩ nghiêm túc về hướng khác.

Ngay cả khi đó, bảng tách việc vẫn có ích: nó cho biết những phần việc bạn mang theo được sang hướng mới, và những phần bạn muốn tránh. Mang bảng này đến gặp một người tư vấn nghề nghiệp hoặc một người đang làm ở hướng bạn đang nghĩ đến, cuộc trò chuyện sẽ cụ thể hơn nhiều so với câu "em chán việc quá".

Những điều hay làm sai khi đang chán

Quyết định vào ngày tồi tệ nhất. Sau một cuộc họp bị chê hay một khách quá đáng, mọi thứ trong nghề đều có vẻ không chịu được. Ghi lại cảm giác, nhưng chờ ít nhất hai tuần rồi hãy làm bảng.

Đổ hết cho nghề. Chuyện sếp khó, lương chậm, đường xa thì đổi nghề không giải quyết được. Tách chúng ra khỏi bảng phần việc để không lẫn.

Ngại nói với quản lý. Nhiều người nghĩ đề nghị nhận việc khác là bị coi là kén chọn. Thực tế, một lời đề nghị cụ thể, có lợi cho nhóm, thường được đón nhận tốt hơn họ tưởng.

Đi học ngay một thứ mới để thoát. Học thêm khi chưa rõ mình thích phần nào là học theo cảm giác chạy trốn. Làm bảng trước, học sau.

Chỉ nhìn phần cạn sức. Khi chán, người ta nhớ rất rõ việc mình ghét và quên mất việc mình vẫn làm vui. Bảng có cột "thích" là để buộc mình nhìn cả hai phía; nếu cột đó trống, hãy hỏi một đồng nghiệp xem họ thấy bạn sáng mắt lên lúc nào.

Bước nhỏ trong tuần này

Không cần làm hết một lúc. Ba việc, mỗi việc khoảng một buổi tối:

  1. Ghi lại mọi phần việc của tuần này ngay khi làm, kèm số giờ ước tính. Ghi trong tuần chính xác hơn nhớ lại cuối tuần.
  2. Tối Chủ nhật, điền cột cảm giác và cột vì sao cho từng phần. Đánh dấu một phần thích có thể nhận thêm, và một phần cạn sức có thể đổi cách làm.
  3. Chọn một trong hai và làm thử ngay tuần sau, kể cả khi chưa nói với quản lý: làm phần mình thích kỹ hơn một chút, hoặc đổi thứ tự làm phần cạn sức sang lúc mình còn tỉnh táo nhất.

Sau hai ba tuần, bạn sẽ có đủ dữ liệu để biết nên mở lời với quản lý, nên tìm vị trí khác trong cùng nghề, hay nên bắt đầu tìm hiểu một hướng mới một cách có hệ thống.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình chán chỗ làm hay chán nghề?

Tự hỏi nếu làm đúng nghề này ở một nơi khác, với người khác, mình có thấy khá hơn không. Nếu khá hơn nhiều, vấn đề nằm ở chỗ làm. Nếu chỉ khá hơn khi bỏ được một phần việc cụ thể, vấn đề nằm ở tỉ lệ việc.

Quản lý không đồng ý cho đổi phần việc thì sao?

Hỏi lại điều kiện để họ đồng ý, có thể là sau một đợt cao điểm hoặc khi có người thay. Nếu vẫn không có chỗ nào để dịch, đó là thông tin quan trọng về chỗ làm, và lúc đó việc nhìn ra vị trí khác cùng nghề trở nên hợp lý.

Chỉnh việc bao lâu thì biết có hiệu quả?

Thường cần hai đến ba tháng. Vài tuần đầu cái mới làm mình hứng khởi, chưa nói lên nhiều. Ghi năng lượng cuối ngày mỗi tối giúp thấy rõ xu hướng thay vì dựa vào trí nhớ.

Có phải ở lại chỉnh việc là thiếu can đảm không?

Không. Ở lại và chỉnh việc khi phần mình thích có thật trong nghề là một lựa chọn tỉnh táo, giữ được kinh nghiệm và sự ổn định. Can đảm không đo bằng việc dám nghỉ, mà bằng việc dám nhìn rõ mình cần gì.

Nếu phần mình thích lại là phần ít giá trị với công ty thì sao?

Hỏi xem phần đó có giá trị ở đâu khác không, ở bộ phận khác, ở loại công ty khác. Nếu không có chỗ nào cần, có thể nó hợp để làm thú vui hơn là làm nghề. Nếu có, đó là hướng đáng tìm hiểu tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138