KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Thích lĩnh vực hay thích loại việc: tách hai thứ hay bị lẫn khi nghĩ đến nghề mới

Thích du lịch chưa chắc thích làm hướng dẫn viên. Cách tách lĩnh vực mình mê khỏi loại việc mình thích làm hằng ngày, bảng đối chiếu và ví dụ điền sẵn.

Two Vietnamese women in their early thirties talking over coffee at a cafe corner with a notebook with blank pages between them, one seen from behind, soft late morning light

Khi nghĩ đến nghề mới, nhiều người lẫn hai thứ: lĩnh vực mình mê, như du lịch, ẩm thực, ô tô, sách, sức khoẻ, và loại việc mình thích làm hằng ngày, như nói chuyện với khách, tính toán, sửa chữa, viết, sắp xếp. Thích du lịch không có nghĩa là thích dẫn đoàn bốn ngày liền; thích ô tô không có nghĩa là thích nằm dưới gầm xe. Tách hai thứ ra là bước đầu tiên trước khi tính bất kỳ hướng nào.

Tối nay bạn có thể viết hai cột: lĩnh vực mình quan tâm, và những loại việc mình thấy hứng ở các chỗ làm đã qua. Rồi với mỗi lĩnh vực, liệt kê các loại việc có trong đó, xem chỗ nào hai cột gặp nhau. Chỗ gặp nhau đó là giả thuyết đáng thử; chỗ không gặp thì có lẽ lĩnh vực đó nên ở lại làm niềm vui.

Lĩnh vực và loại việc khác nhau thế nào

Lĩnh vực là chủ đề của công việc: công việc xoay quanh cái gì. Loại việc là hành động bạn làm mỗi ngày: bạn làm gì với tay, với đầu, với người. Trong cùng một lĩnh vực có rất nhiều loại việc. Ngành du lịch có người dẫn đoàn, người thiết kế lịch trình, người bán tour qua điện thoại, người làm kế toán cho công ty lữ hành, người chụp ảnh, người lo hậu cần.

Ngược lại, cùng một loại việc xuất hiện ở rất nhiều lĩnh vực. Người thích tính toán, đối chiếu số liệu có thể làm điều đó ở ngân hàng, ở công ty lữ hành, ở nhà hàng, ở xưởng sản xuất.

Điều quan trọng: cảm giác ngày qua ngày phụ thuộc vào loại việc nhiều hơn vào lĩnh vực. Một người mê ẩm thực nhưng ghét đứng bếp nóng tám tiếng thì làm đầu bếp sẽ khổ, trong khi làm việc đặt hàng nguyên liệu cho nhà hàng có thể vừa gần lĩnh vực mình mê vừa là loại việc mình thích.

Bảng đối chiếu lĩnh vực với loại việc

Với mỗi lĩnh vực bạn quan tâm, liệt kê các loại việc có trong đó (hỏi người trong nghề nếu chưa rõ), rồi đánh dấu mình đã làm loại việc đó chưa và thấy thế nào. Không chấm điểm. Ví dụ dưới đây của một nhân viên ngân hàng mê du lịch.

Lĩnh vựcLoại việc có trong lĩnh vựcMình đã làm loại việc này ở đâuCảm giác khi làmBằng chứng
Du lịchDẫn đoàn, nói trước đám đông nhiều ngàyChưa, chỉ dẫn nhóm bạn đi chơiVui nhưng mệt sau hai ngàyBạn bè khen nhưng chưa phải khách
Du lịchThiết kế lịch trình, tính chi phíLên kế hoạch mọi chuyến đi của gia đìnhThấy hứng, làm quên giờNgười thân nhờ lên lịch trình hộ
Du lịchChăm sóc khách khi có sự cốỞ ngân hàng, xử lý khiếu nạiBình thườngĐược quản lý ghi nhận
Du lịchBán tour, chạy chỉ tiêuỞ ngân hàng, bán sản phẩmCạn sứcHay trễ chỉ tiêu

Ở ví dụ này, chỗ hai cột gặp nhau là thiết kế lịch trình và tính chi phí, không phải dẫn đoàn hay bán tour. Đó là giả thuyết cụ thể hơn nhiều so với câu "mình thích làm du lịch".

Bốn kiểu lẫn lộn hay gặp

Thích dùng sản phẩm, tưởng là thích làm ra nó. Thích đọc sách không có nghĩa là thích biên tập sách; thích ăn ngon không có nghĩa là thích nấu cho trăm người. Hỏi: mình thích lúc tận hưởng, hay thích lúc làm ra?

Thích hình ảnh của nghề, không thích việc hằng ngày. Nghề nào nhìn từ ngoài cũng có khoảnh khắc đẹp. Hỏi người trong nghề một tuần thật của họ gồm gì, việc nào chiếm nhiều giờ nhất.

Thích lĩnh vực vì đang chán lĩnh vực hiện tại. Đôi khi lĩnh vực mới hấp dẫn chỉ vì nó khác chỗ đang làm. Nếu loại việc ở chỗ mới cũng y như cũ, cái chán sẽ quay lại sau vài tháng.

Thích không khí của lĩnh vực, không phải công việc. Có người thích ngành sáng tạo vì thấy người làm ở đó ăn mặc thoải mái, giờ giấc tự do. Đó là thích môi trường làm việc, một thứ có thể tìm ở nhiều lĩnh vực khác, chứ chưa nói gì về việc mình muốn làm mỗi ngày.

Tình huống đi trọn: chị Thảo, ngân hàng, mê du lịch

Tình huống giả định.

  • Câu hỏi: chị Thảo, 31 tuổi, làm giao dịch viên ngân hàng bảy năm. Mỗi lần nghỉ phép đi du lịch, chị thấy sống lại, và chị nghĩ đến chuyện chuyển sang ngành du lịch.
  • Bảng đối chiếu: chị liệt kê bốn loại việc trong ngành du lịch. Loại việc chị thấy hứng nhất là thiết kế lịch trình, tính chi phí. Bán tour và chạy chỉ tiêu thì giống phần chị thấy cạn sức ở ngân hàng.
  • Đối chiếu bằng chứng: bạn bè và họ hàng hay nhờ chị lên lịch trình, tìm chỗ ở, tính tiền chia nhau. Ở ngân hàng, chị là người làm bảng đối chiếu cuối ngày nhanh và ít sai nhất quầy.
  • Giả thuyết: "Mình thích loại việc lên kế hoạch và tính toán chi phí. Một hướng đáng thử là những việc như vậy trong lĩnh vực du lịch, như điều hành tour hay lập kế hoạch đoàn. Nhưng cũng có thể chỉ cần làm loại việc đó ở bất kỳ đâu."
  • Bước thử: chị nhận lập kế hoạch và dự trù chi phí cho chuyến đi của công ty năm nay, và hẹn một người quen đang làm điều hành tour để hỏi về một tuần làm việc của họ.

Sau hai việc đó, chị Thảo sẽ biết rõ hơn chị cần lĩnh vực du lịch, hay chỉ cần thêm loại việc lên kế hoạch vào đời làm việc của mình. Câu trả lời thứ hai có thể dẫn đến một hướng chỉnh ngay trong ngân hàng, ít rủi ro hơn nhiều.

Tự tách lĩnh vực và loại việc, từng bước

Một buổi tối là đủ cho vòng đầu:

  1. Viết ra các lĩnh vực bạn quan tâm, mỗi cái một dòng. Đừng giới hạn bởi thực tế lúc này.
  2. Viết riêng danh sách loại việc bạn thấy hứng ở các chỗ làm đã qua, bằng động từ: tính, sửa, viết, thuyết phục, dạy, sắp xếp, chăm sóc.
  3. Với mỗi lĩnh vực, liệt kê ít nhất năm loại việc có trong đó. Nếu không biết, đó là câu hỏi đầu tiên để hỏi người trong nghề.
  4. Khoanh những chỗ một loại việc bạn thích xuất hiện trong một lĩnh vực bạn quan tâm. Đó là giả thuyết.
  5. Với mỗi giả thuyết, viết một việc nhỏ có thể làm trong tháng này để thử, không cần rời việc chính.

Nếu không có chỗ nào gặp nhau, đừng vội bỏ. Có thể lĩnh vực đó là niềm vui để giữ, và loại việc bạn thích thì có thể làm nhiều hơn ngay ở lĩnh vực hiện tại.

Hỏi người trong nghề về loại việc, không hỏi về lĩnh vực

Khi gặp một người làm trong lĩnh vực bạn quan tâm, câu "ngành này có vui không" chỉ nhận về những câu trả lời chung chung. Hỏi về loại việc thì nhận được thông tin dùng được:

  • Một ngày bình thường của anh chị bắt đầu và kết thúc bằng việc gì?
  • Trong tuần, việc nào chiếm nhiều giờ nhất? Việc nào anh chị thấy dễ chịu nhất, việc nào mệt nhất?
  • Trong lĩnh vực này, còn những vị trí nào khác mà người ngoài ít biết?
  • Người làm tốt vị trí của anh chị thường giỏi loại việc gì?
  • Nếu một người đang làm loại việc như mình muốn thử ở lĩnh vực này, họ có thể bắt đầu nhỏ ở đâu?

Ghi lại câu trả lời ngay sau buổi gặp, rồi thêm vào bảng đối chiếu những loại việc bạn chưa biết. Thường sau hai ba cuộc trò chuyện, cột "loại việc có trong lĩnh vực" dài gấp đôi, và bạn thấy những chỗ gặp nhau mà trước đó không nghĩ tới.

Khi nào lĩnh vực thật sự quan trọng

Không phải lúc nào lĩnh vực cũng đứng sau loại việc. Với một số người, lĩnh vực gắn với giá trị sâu: làm trong y tế vì muốn giúp người bệnh, làm trong giáo dục vì tin vào việc học, làm trong nông nghiệp vì gắn bó với quê. Với họ, làm một loại việc bình thường trong lĩnh vực có ý nghĩa vẫn tốt hơn làm loại việc yêu thích ở một lĩnh vực họ không quan tâm.

Cách nhận ra: hỏi mình nếu được làm đúng loại việc yêu thích nhưng ở một lĩnh vực mình dửng dưng, mình có thấy đủ không. Nếu câu trả lời là "không, thiếu hẳn một thứ", thì lĩnh vực đang gắn với một giá trị của bạn, và nó xứng đáng có trọng lượng riêng khi bạn tính hướng.

Nếu bạn đang kẹt giữa hai thứ này, một buổi nói chuyện với người làm tư vấn nghề nghiệp hoặc người đang làm trong lĩnh vực đó, mang theo bảng đối chiếu, thường giúp gỡ nhanh hơn nhiều so với tự nghĩ thêm. Hỏi họ thẳng: người làm lâu năm trong lĩnh vực này giữ được lâu vì yêu chính công việc hằng ngày, hay vì gắn bó với điều lĩnh vực ấy phục vụ?

Những điều không cần làm

Không cần học một văn bằng trong lĩnh vực mới ngay. Trước khi biết mình thích loại việc nào trong lĩnh vực đó, học dài là đặt cược lớn. Thử loại việc trước, xác định khoảng trống, rồi học đúng chỗ thiếu.

Không cần bỏ lĩnh vực hiện tại để thử loại việc mới. Loại việc bạn thích thường có mặt ở chỗ đang làm, chỉ là ít. Thử làm nhiều hơn ngay tại đó cho bạn dữ liệu mà không mất gì.

Không cần chọn giữa lĩnh vực và loại việc ngay lập tức. Ghi cả hai, thử từng giả thuyết nhỏ, để dữ liệu nói. Quyết định chọn bên nào nặng hơn có thể đến sau vài tháng.

Không cần tin vào danh sách nghề gợi ý theo lĩnh vực. Danh sách đó chỉ nêu tên nghề, không cho biết loại việc hằng ngày. Dùng nó để biết lĩnh vực có những vị trí nào, rồi tự hỏi về loại việc.

Câu hỏi thường gặp

Thích một lĩnh vực nhưng chưa từng làm loại việc nào trong đó thì bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu bằng việc hỏi người trong nghề một tuần làm việc của họ gồm những loại việc gì. Sau đó tìm một việc nhỏ ngoài giờ để thử loại việc gần nhất với điều bạn thích, như phụ giúp một sự kiện, nhận làm một phần dự án nhỏ.

Loại việc mình thích có ở công việc hiện tại thì có cần đổi lĩnh vực không?

Không nhất thiết. Nếu bạn có thể làm nhiều hơn loại việc đó ngay ở chỗ hiện tại, hãy thử trước. Nếu sau một thời gian vẫn thấy thiếu, có thể lĩnh vực đang gắn với một giá trị bạn chưa gọi tên, và lúc đó mới đáng xem xét đổi.

Làm sao biết một lĩnh vực có những loại việc nào?

Cách tốt nhất là hỏi hai ba người đang làm ở các vị trí khác nhau trong lĩnh vực đó. Đọc mô tả công việc cũng giúp, nhưng người trong nghề kể được phần việc thật chiếm nhiều giờ nhất, điều mà mô tả hiếm khi ghi.

Có phải nên chọn loại việc trước rồi mới chọn lĩnh vực không?

Với nhiều người, loại việc ảnh hưởng đến cảm giác hằng ngày nhiều hơn. Nhưng nếu lĩnh vực gắn với giá trị sâu của bạn, nó cũng nặng ký. Hãy viết cả hai ra, rồi hỏi mình thiếu cái nào thì thấy hụt hơn.

Kết quả trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp nói về lĩnh vực hay loại việc?

Phần lớn các bảng hỏi về sở thích nghề đo loại việc, như làm với máy, với người, với số liệu, rồi mới gợi ý lĩnh vực hay nghề. Vì vậy khi đọc kết quả, hãy chú ý phần mô tả loại việc hơn là tên nghề trong danh sách gợi ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138