KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Sở thích nghề nghiệp ở người đi làm: đọc lại từ những việc mình đã làm thật

Người đã đi làm nhiều năm đọc sở thích nghề từ chính lịch sử công việc: bảng đầu việc thấy hứng hay hút sức, ví dụ điền sẵn và bước thử nhỏ.

A Vietnamese accountant in her mid thirties spreading blank index cards into two piles on a quiet office desk near a window, seen from the side, soft morning daylight, blue and amber tones

Với người đã đi làm vài năm trở lên, nguồn dữ liệu đáng tin nhất về sở thích nghề không nằm trong một bộ câu hỏi giả định mà nằm trong chính những việc mình đã làm: việc nào làm quên giờ, việc nào làm xong thấy cạn sức, việc nào người khác né mà mình lại muốn nhận. Tối nay bạn có thể bắt đầu bằng một tờ giấy chia ba cột: đầu việc đã làm thật, thấy hứng hay thấy hút sức, và vì sao. Cột thứ ba mới là chỗ sở thích lộ ra.

Trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp vẫn có ích, nhưng câu hỏi kiểu "bạn có thích sửa máy không" được viết cho người chưa sửa máy bao giờ. Bạn thì đã sửa, đã bán, đã dạy, đã tính sổ sách, đã dỗ khách khó tính. Đọc lại những việc đó một cách có hệ thống cho ra một bức tranh sát hơn, và cho bạn thứ để đối chiếu khi cầm bất kỳ bản kết quả trắc nghiệm nào trong tay.

Vì sao người đi làm nên đọc sở thích từ việc đã làm

Hồi mới ra trường, phần lớn câu trả lời về sở thích là đoán: mình đoán mình sẽ thích làm với con người, đoán mình sẽ chán việc giấy tờ. Sau năm, mười năm đi làm, những dự đoán đó đã được thử bằng ngày thường, bằng khách thật, bằng sếp thật. Có cái đúng, có cái sai hẳn. Một người từng nghĩ mình thích bán hàng vì hay nói chuyện có thể phát hiện điều làm mình vui nhất lại là lúc ngồi sắp lại kho cho gọn. Đó là bằng chứng, và bằng chứng đáng tin hơn cảm giác lúc làm bài trắc nghiệm.

Cái khó là bằng chứng nằm rải rác, lẫn với mệt mỏi, với chuyện lương, với một ông sếp khó chịu. Khi nhớ lại một chỗ làm, người ta hay nhớ cả khối: "chỗ đó chán", "chỗ đó vui". Việc cần làm là tách khối đó ra thành từng đầu việc nhỏ, rồi hỏi riêng từng đầu việc. Một chỗ làm chán vẫn có thể chứa hai ba phần việc mình thích thật, và một chỗ làm vui có thể vui vì đồng nghiệp chứ không vì việc.

Một lưu ý trước khi bắt đầu: đọc sở thích từ việc đã làm không có nghĩa là chỉ được chọn trong những gì đã làm. Nó cho bạn một cái nền vững để đặt câu hỏi về hướng mới, thay vì đặt câu hỏi trong khoảng trống.

Liệt kê đầu việc theo từng chỗ làm

Bước này mất khoảng một buổi tối. Đừng chọn lọc, cứ ghi cho đủ, kể cả những việc nhỏ và việc không có trong mô tả công việc chính thức.

  1. Ghi tên từng chỗ làm hoặc từng giai đoạn lớn, kể cả thời gian nghỉ ở nhà chăm con, làm thêm, bán hàng trên mạng, làm tình nguyện. Đó cũng là việc.
  2. Dưới mỗi chỗ làm, liệt kê ít nhất tám đầu việc bằng động từ: "lập bảng đối chiếu công nợ", "hướng dẫn nhân viên mới", "gọi khách nhắc thanh toán", "sắp lịch giao hàng".
  3. Thêm những việc mình tự nhận dù không ai giao: soạn lại mẫu biểu, dỗ một khách đang bực, dọn lại thư mục chung, tổ chức chuyến đi công ty.
  4. Thêm những việc người khác hay nhờ mình, kể cả việc ngoài giờ: sửa máy tính cho đồng nghiệp, viết giúp bài phát biểu, tính giùm tiền góp.
  5. Đánh dấu những việc chiếm nhiều thời gian nhất trong tuần, để lát nữa thấy rõ phần mình thích chiếm bao nhiêu chỗ trong ngày làm việc thật.

Danh sách thường dài hơn bạn tưởng, ba bốn chục dòng là bình thường. Nếu bí, mở lại lịch làm việc, tin nhắn công việc hay sổ tay cũ của một tuần bất kỳ: chúng nhắc bạn đã thực sự làm gì, chứ không phải nghĩ mình đã làm gì.

Bảng đầu việc: thấy hứng hay hút sức, và vì sao

Với mỗi đầu việc, ghi một trong ba: thấy hứng (làm xong vẫn còn sức, muốn làm nữa), bình thường, hoặc hút sức (làm xong muốn nằm im). Không chấm điểm, không cộng. Cột quan trọng là cột cuối: vì sao. Dưới đây là mấy dòng một người làm kế toán đã điền.

Đầu việc đã làmThấy hứng / bình thường / hút sứcVì sao (cụ thể, một câu)Bằng chứng
Lập bảng đối chiếu công nợ cuối thángBình thườngQuen tay rồi, không nghĩ nhiềuLàm đều tám năm, ít sai
Soạn lại mẫu báo cáo cho dễ đọcThấy hứngThích lúc thấy một thứ rối thành gọn, người khác đọc là hiểuSếp dùng mẫu mới cho cả phòng
Gọi khách nhắc nợHút sứcPhải ép người khác, sợ làm mất lòngHay để dồn đến chiều mới gọi
Kèm hai bạn kế toán mớiThấy hứngThích lúc người ta hiểu ra, hỏi lại câu khó hơnHai bạn vẫn hay hỏi đến giờ
Họp quý với ban giám đốcHút sứcNgồi lâu, nói ít mà căngVề nhà là mệt nhất trong tháng

Nhìn cột "vì sao" chứ đừng nhìn cột tên việc. Ở ví dụ trên, hai việc thấy hứng đều có chung một mẫu: làm cho người khác hiểu được một thứ đang rối. Đó là manh mối về loại việc, không phải về nghề. Nó có thể dẫn đến đào tạo, đến thiết kế quy trình, đến viết hướng dẫn, hoặc đơn giản là nhận thêm phần kèm người mới ngay tại chỗ đang làm.

Đọc cột "vì sao" để tìm mẫu lặp lại

Gom các lý do giống nhau. Đọc hết cột lý do của những việc thấy hứng, gạch chân các cụm lặp lại: "thấy kết quả ngay", "được tự quyết cách làm", "có người cảm ơn", "giải được bài khó". Ba bốn cụm lặp lại nhiều nhất là bản phác sở thích của bạn.

Làm tương tự với việc hút sức. Lý do hút sức cũng lặp lại: "phải ép người", "chờ người khác duyệt", "ngồi một chỗ quá lâu", "làm đi làm lại một thứ". Biết mình không chịu được gì đôi khi hữu ích hơn biết mình thích gì.

Tách phần việc khỏi hoàn cảnh. Một việc hút sức có khi vì hoàn cảnh: gọi khách nhắc nợ khi công ty đang chậm hàng thì ai cũng mệt. Đánh dấu những dòng mà lý do nằm ở hoàn cảnh, đừng vội tính là sở thích.

Để ý việc làm quên giờ. Nếu có việc nào khiến bạn ngẩng lên thấy đã quá giờ ăn trưa, ghi riêng. Đó thường là tín hiệu mạnh hơn mọi câu trả lời "rất thích" trong một bảng hỏi.

Viết ra ba câu giả thuyết. Cuối cùng, viết ba câu bắt đầu bằng "Có vẻ mình thấy hứng khi…". Đó là giả thuyết, để đem đi thử, không phải kết luận về con người bạn.

Sở thích đổi theo tuổi và hoàn cảnh: đọc cả đường đi, không chỉ một lát cắt

Khi bảng đã đủ dài qua vài chỗ làm, đặt chúng cạnh nhau theo thời gian. Nhiều người thấy một điều thú vị: có thứ mình thích từ đầu đến giờ, có thứ chỉ thích ở một giai đoạn. Hồi hai mươi lăm tuổi, đi gặp khách mới mỗi ngày có thể là niềm vui; đến ba mươi lăm, có con nhỏ, việc đó thành gánh nặng vì giờ giấc thất thường chứ không phải vì hết thích gặp người.

Phân biệt hai loại thay đổi này giúp bạn tránh một quyết định vội. Nếu sở thích đổi vì hoàn cảnh, có khi chỉ cần đổi cách làm hoặc đổi giờ làm. Nếu sở thích đổi thật, thứ từng làm mình hứng nay làm mình dửng dưng dù hoàn cảnh không khác, thì đó mới là dấu hiệu đáng xem xét hướng mới.

Một câu hỏi đáng ghi bên cạnh bảng: "Những việc mình thấy hứng ở chỗ làm đầu tiên, giờ còn làm không, còn thấy hứng không?" Câu trả lời cho biết đâu là phần lõi bền, đâu là phần thuộc về một chặng đời.

Một người đi trọn các bước: chị Thu, kế toán tám năm

Tình huống giả định, ghép từ những chuyện thường gặp.

  • Câu hỏi ban đầu: chị Thu, 34 tuổi, làm kế toán tám năm ở một công ty phân phối. Chị làm một bài trắc nghiệm sở thích trên mạng, kết quả nổi lên nhóm nghệ thuật, và chị hoang mang vì chưa từng vẽ hay hát.
  • Bảng đầu việc: chị liệt kê 36 đầu việc qua hai chỗ làm. Những việc thấy hứng gồm soạn lại mẫu báo cáo, làm bảng trình bày số liệu cho buổi họp, kèm người mới, dựng lại thư mục chung cho cả phòng.
  • Đối chiếu: cột "vì sao" lặp lại cụm "làm cho gọn, cho đẹp, cho người khác đọc là hiểu". Phần "nghệ thuật" trong kết quả hoá ra không nói về tranh vẽ mà về nhu cầu tự quyết cách trình bày và làm ra thứ có hình thức rõ ràng.
  • Giả thuyết: "Mình thấy hứng khi biến số liệu rối thành thứ người khác nhìn là hiểu." Một hướng đáng thử là các việc trình bày số liệu, làm báo cáo quản trị, hoặc soạn tài liệu hướng dẫn nội bộ.
  • Bước thử nhỏ: chị xin nhận làm bộ báo cáo tháng cho trưởng phòng kinh doanh trong hai tháng, vẫn giữ việc kế toán chính. Sau mỗi lần làm, chị ghi một dòng: mất bao lâu, có quên giờ không, người nhận phản hồi gì.

Sau hai tháng, chị Thu có thể thấy mình vẫn thích, hoặc thấy phần thích chỉ là cái mới lạ ban đầu. Cả hai đều là thông tin tốt, và chị chưa phải đánh đổi gì để có nó.

Những chỗ hay làm sai

Chỉ nhớ việc ở chỗ làm gần nhất. Chỗ làm hiện tại thường đang làm bạn mệt nên mọi thứ ở đó đều xám. Đọc cả những chỗ làm trước, kể cả việc làm thêm, để có đủ dữ liệu.

Ghi tên chức danh thay vì đầu việc. "Làm kế toán" không cho biết gì. "Gọi khách nhắc nợ" và "soạn mẫu báo cáo" thì khác nhau một trời một vực, dù cùng một chức danh.

Tính cả việc mình giỏi vào cột hứng. Làm giỏi và thấy hứng là hai chuyện. Có việc bạn làm rất tốt mà vẫn thấy hút sức; ghi trung thực, đừng để tay nghề che mất cảm giác.

Kết luận ngay thành một nghề. Từ "thích làm cho gọn" nhảy thẳng sang "mình phải đi làm thiết kế" là bỏ qua nhiều nấc ở giữa. Mẫu lặp lại là loại việc, còn nghề là chuyện phải thử mới biết.

Không cần làm thêm năm bài trắc nghiệm. Khi đã có bảng đầu việc, bài trắc nghiệm tiếp theo chỉ nên dùng để so với bảng. Làm nhiều bài mà bỏ bảng thì chỉ thêm kết quả, không thêm hiểu biết.

Bước tiếp theo trong tuần này

Chọn một câu giả thuyết trong ba câu bạn đã viết, câu bạn tò mò nhất. Tìm một cách để làm thêm đúng loại việc đó trong tuần tới mà không phải xin phép ai lớn: nhận giúp một phần việc của đồng nghiệp, làm lại một tài liệu nội bộ, kèm một bạn mới trong một buổi. Làm xong, ghi một dòng vào bảng cũ.

Nếu sau vài lần thử, bảng vẫn chỉ ra cùng một mẫu, và mẫu đó gần như không có chỗ trong công việc hiện tại, đó là lúc đáng ngồi với một người làm tư vấn nghề nghiệp hoặc một người đang làm loại việc đó để hỏi cụ thể hơn. Mang theo bảng đầu việc: nó giúp buổi nói chuyện đi thẳng vào chuyện của bạn thay vì bắt đầu từ con số không.

Cũng có khả năng bảng cho thấy phần việc mình thích đã có sẵn trong chỗ làm hiện tại, chỉ là đang bị việc khác lấn mất thời gian. Khi đó, ở lại và xin chỉnh tỉ lệ việc là một lựa chọn chính đáng, không phải là chịu thua.

Câu hỏi thường gặp

Mình đã đi làm lâu rồi, sở thích có còn quan trọng khi tính chuyện nghề không?

Có, nhưng theo cách khác hồi trẻ. Người đi làm lâu thường đã biết rõ việc gì làm mình cạn sức, và đó là thông tin quý. Sở thích lúc này giúp chọn phần việc nên làm nhiều hơn, không nhất thiết là đổi hẳn nghề.

Nếu bảng đầu việc toàn việc hút sức thì sao?

Thường là dấu hiệu bạn đang rất mệt hoặc đang nhớ toàn việc ở chỗ làm hiện tại. Nghỉ vài hôm rồi làm lại, thêm việc ở các chỗ làm cũ, việc ngoài giờ, việc giúp người thân. Nếu vẫn toàn hút sức, nên nói chuyện với người tư vấn hoặc người có chuyên môn về sức khoẻ tinh thần.

Kết quả trắc nghiệm sở thích nói khác hẳn bảng đầu việc thì tin cái nào?

Đừng chọn một bên. Đặt hai cái cạnh nhau và hỏi phần kết quả nói có xuất hiện trong việc mình từng làm không, dưới hình thức nào. Thường kết quả trắc nghiệm gọi tên rộng, còn bảng đầu việc cho thấy hình dạng cụ thể của sở thích đó.

Có cần nhờ người khác điền bảng giúp không?

Phần thấy hứng hay hút sức chỉ bạn biết. Nhưng nhờ một đồng nghiệp cũ nhắc lại những việc bạn từng làm, từng được nhờ, giúp danh sách đầy đủ hơn, vì người ta hay quên những việc mình làm giỏi một cách tự nhiên.

Thời gian nghỉ ở nhà chăm con có tính vào bảng được không?

Được, và nên tính. Lên kế hoạch chi tiêu, sắp lịch cho cả nhà, dạy con học, tổ chức họp lớp, xử lý giấy tờ cho người thân đều là đầu việc thật, cũng có lúc thấy hứng và lúc thấy hút sức.

Bao lâu thì nên làm lại bảng này?

Khoảng một năm một lần, hoặc khi có thay đổi lớn như đổi chỗ làm, lên quản lý, có con. So bản mới với bản cũ cho biết phần nào trong sở thích của bạn bền, phần nào đang dịch chuyển.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138