KhaNang.comKhả Năng
Điểm mạnh và phong cách làm việc

Phong cách làm việc của mình: mô tả bằng hành vi thay vì dán một cái nhãn

Năm trục để tự mô tả phong cách làm việc: cần khung hay cần tự do, nhịp nhanh hay chậm chắc, một mình hay theo nhóm, quyết nhanh hay cân nhắc, bắt đầu hay hoàn thiện.

A Vietnamese man in his early thirties moving blank sticky notes between columns on a white office wall, seen from behind, clean morning light, soft blue tones

Phong cách làm việc là cách bạn hay làm khi được để tự nhiên: cần bao nhiêu khung sẵn, đi nhịp nào, làm một mình hay với người khác, quyết nhanh hay cân nhắc, mạnh ở khúc đầu hay khúc cuối của một việc. Mô tả nó bằng hành vi cụ thể, như "mình làm tốt nhất khi có danh sách việc từ đầu tuần và được tự chọn thứ tự", hữu ích hơn hẳn một cái nhãn tính cách, vì câu mô tả cho bạn biết cần tìm môi trường nào, còn cái nhãn thì không.

Phần dưới đưa ra năm trục, mỗi trục có câu hỏi để tự đặt mình lên đó bằng ví dụ thật, một bảng mô tả không chấm điểm điền sẵn cho một cô giáo tiểu học, và cách dùng bản mô tả để chỉnh việc đang làm trước khi nghĩ tới đổi chỗ.

Phong cách khác năng lực và khác tính cách ở chỗ nào

Năng lực là bạn làm được việc gì tới mức nào. Phong cách là bạn làm việc đó theo cách nào thì đỡ tốn sức nhất. Hai người cùng giỏi lập kế hoạch: một người cần ngồi yên một buổi sáng với giấy bút, người kia cần nói to ý tưởng với ai đó mới nghĩ ra được. Cùng năng lực, khác phong cách. Đặt nhầm họ vào môi trường của nhau thì cả hai đều làm kém đi, dù năng lực không đổi.

Phong cách cũng khác với tính cách theo nghĩa các trắc nghiệm tính cách hay dùng. Tính cách nói về con người bạn nói chung; phong cách làm việc chỉ hỏi bạn làm việc ra sao. Một người rất vui vẻ ngoài đời vẫn có thể làm việc tốt nhất khi ngồi một mình, đeo tai nghe, không ai hỏi han. Gắn nhãn tính cách lên việc chọn chỗ làm dễ dẫn tới những kết luận vội như "mình hướng ngoại nên phải làm việc với người".

Phong cách cũng thay đổi theo hoàn cảnh nhiều hơn năng lực. Người có con nhỏ thường buộc phải chuyển sang làm theo khung chặt vì thời gian bị chia vụn. Vì thế, khi mô tả, hãy ghi cả "mình hiện đang làm thế nào" lẫn "mình làm thế nào khi được chọn". Khoảng cách giữa hai cột là chỗ đáng chú ý nhất.

Năm trục và câu hỏi để đặt mình lên từng trục

Cần khung rõ hay cần tự do. Khi được giao một việc chỉ có mục tiêu mà không có hướng dẫn, bạn thấy hứng hay thấy lo? Lần gần nhất bạn làm tốt nhất, việc đó có quy trình sẵn hay bạn tự dựng? Có người cần khung để yên tâm rồi mới sáng tạo bên trong; có người thấy khung là bị trói.

Nhịp nhanh nhiều việc hay chậm chắc một việc. Một ngày xử lý hai mươi việc nhỏ, chuyển liên tục, bạn thấy sướng hay kiệt? Một tuần chỉ làm một việc lớn, sâu, ít ai hỏi, bạn thấy yên hay thấy chán? Hãy nhớ một ngày cụ thể kiểu này đã diễn ra thế nào.

Một mình hay cùng người khác. Không phải chuyện thích người hay không, mà là bạn nghĩ ra cách giải quyết khi ngồi riêng hay khi bàn với ai đó. Nhiều người giao tiếp giỏi nhưng chỉ làm ra sản phẩm khi được yên.

Quyết nhanh hay cân nhắc. Khi phải chọn giữa hai phương án lúc chưa đủ thông tin, bạn thấy chọn đại rồi sửa là ổn, hay thấy bứt rứt cho tới khi có thêm dữ kiện? Cả hai đều có chỗ cần. Điều quan trọng là biết mình hay làm cách nào khi không ai thúc.

Mạnh ở khúc đầu hay khúc cuối. Bạn hăng lúc khởi động một việc mới, nghĩ ý, mở đường, hay hăng lúc hoàn thiện, soát lỗi, đóng gói cho xong? Trục này có bài riêng vì nó hay bị bỏ qua mà ảnh hưởng rất lớn tới chuyện chọn vai trò.

Bảng tự mô tả phong cách, ví dụ điền sẵn

Mỗi trục một dòng. Không có thang điểm và không có ô "đúng" hay "sai". Viết câu mô tả bằng hành vi, kèm một ví dụ thật.

TrụcKhi được chọn, mình hay làm thế nàoVí dụ gần nhấtViệc hiện tại đòi mình làm thế nàoKhoảng cách này làm mình thấy sao
Khung hay tự docần khung chương trình rõ, nhưng muốn tự chọn cách dạy từng tiếttiết dạy thử tự soạn được tổ khenkhung chặt, cả cách dạy cũng bị quy địnhbức bối, nhất là cuối kỳ
Nhịpchậm chắc, một việc lớn mỗi tuầnsoạn bộ bài ôn hè trong hai tuần, thấy rất yênnhịp nhanh, rất nhiều việc nhỏ xen kẽmệt nhưng quen
Một mình hay cùng người khácnghĩ một mình, rồi đem ra bàn với một hai ngườinghĩ trò chơi mới cho lớp ở nhà, mang lên hỏi đồng nghiệphọp tổ nhiều, ít thời gian riêng

Đừng đọc bảng như kết quả bài thi. Cột cuối mới là cái cần nhìn: khoảng cách nào làm bạn bức bối nhất là chỗ đầu tiên đáng chỉnh, dù bạn ở lại hay đi.

Tình huống: cô Hạnh, giáo viên tiểu học mười lăm năm

Cô Hạnh, 40 tuổi, dạy tiểu học mười lăm năm. Cô vẫn thương học trò, nhưng mấy năm nay về nhà thấy rũ người, và cô tự hỏi có phải mình đã hết hợp với nghề. Một bài trắc nghiệm tính cách cô làm trên mạng chỉ ra một cái nhãn, đọc thì thấy đúng mà không biết làm gì với nó.

Cô điền bảng năm trục như trên. Hai khoảng cách nổi lên: cô làm tốt nhất khi được tự chọn cách dạy trong khung, nhưng hiện nay cả cách dạy cũng bị quy định; và cô làm tốt nhất theo nhịp chậm chắc, trong khi giờ đây mỗi ngày là hàng chục việc giấy tờ xen giữa tiết dạy. Điều làm cô rũ người không phải dạy trẻ, mà là nhịp và độ chặt của khung.

Giả thuyết của cô: "Mình vẫn mạnh ở việc nghĩ ra cách dạy; cái mình cần là một chỗ có nhiều thời gian liền mạch hơn để làm phần đó." Hướng đáng thử không nhất thiết là bỏ nghề: xin phụ trách soạn bộ học liệu chung của tổ trong một học kỳ, đổi lại bớt một phần việc giấy tờ; hoặc dạy một nhóm học sinh cần kèm riêng vào cuối tuần để xem nhịp chậm có đúng là thứ cô cần. Sau một học kỳ, cô sẽ biết khoảng cách nằm ở nghề hay ở cách tổ chức việc.

Những chỗ hay sai khi tự mô tả phong cách

Phong cách là thứ dễ tô vẽ nhất, vì ai cũng có hình mẫu mình muốn trở thành. Mấy cái bẫy thường gặp:

  • Mô tả theo hình mẫu chứ không theo việc thật. "Mình làm tốt khi tự do" nghe rất hay, nhưng nếu lần nào được tự do bạn cũng trễ hạn thì câu đó chưa đúng. Luôn kèm ví dụ.
  • Lấy một giai đoạn đặc biệt làm chuẩn. Ba tháng làm dự án gấp không phải phong cách của bạn; đó là hoàn cảnh.
  • Coi phong cách là lý do để từ chối mọi thứ khác. Biết mình thích nhịp chậm không có nghĩa là không bao giờ làm việc gấp. Nó chỉ có nghĩa là nếu việc gấp kéo dài cả năm, mình sẽ mòn.
  • Dịch thẳng phong cách sang tên nghề. "Mình thích làm một mình nên phải làm nghề tự do" bỏ qua hàng chục cách khác để có thời gian riêng ngay trong một chỗ làm bình thường.
  • Chỉ tự mô tả, không hỏi ai. Hỏi một đồng nghiệp: "Theo anh chị, mình làm tốt nhất lúc nào, kiểu việc nào?" Câu trả lời hay khác điều mình nghĩ.

Phong cách nói được bạn làm việc thế nào thì đỡ tốn sức. Nó không nói được bạn có năng lực làm một nghề cụ thể hay không, và không nói được nghề đó có cần người như bạn không. Hai câu hỏi đó cần bằng chứng khác.

Dùng bản mô tả để chỉnh việc đang làm

Trước khi tính đổi chỗ, thử dùng bảng để chỉnh ngay trong việc hiện tại. Nhiều khoảng cách thu hẹp được nhiều hơn ta tưởng:

  1. Khoanh khoảng cách gây bức bối nhất trong cột cuối.
  2. Nghĩ một thay đổi nhỏ trong quyền của mình: dồn việc nhỏ vào một khung giờ để có hai giờ liền mạch, xin làm việc lớn ở nhà một buổi, tự làm danh sách việc đầu tuần nếu sếp không làm.
  3. Nếu thay đổi cần người khác đồng ý, nói với sếp bằng hành vi chứ không bằng nhãn: "Em làm phần soạn tài liệu tốt hơn khi có buổi sáng không họp" dễ được nghe hơn "em là người hướng nội".
  4. Thử trong ba bốn tuần, ghi mỗi tuần một dòng: khoảng cách có hẹp lại không, kết quả việc thế nào, mình thấy sao.
  5. Nếu đã chỉnh hết mức mà khoảng cách vẫn nguyên, đó mới là thông tin cho chuyện tìm một vai trò hay một chỗ khác, và lúc đó bạn biết rõ mình cần tìm cái gì.

Ở lại và chỉnh việc đang làm là một lựa chọn nghiêm túc, không phải đầu hàng. Nhiều người đổi chỗ vì một khoảng cách lẽ ra chỉ cần một cuộc nói chuyện với sếp.

Bước tiếp theo trong tuần này

Tối nay điền bảng năm trục, mỗi dòng kèm một ví dụ thật. Nếu có trục nào không nghĩ ra ví dụ, để trống, đừng đoán. Trong tuần, để ý xem lúc nào trong ngày bạn làm trôi nhất và lúc nào làm ì nhất; ghi lại mỗi ngày một dòng.

Cuối tuần, đặt các dòng ghi chép cạnh bảng và sửa lại những câu mô tả không khớp với điều đã quan sát. Rồi chọn đúng một khoảng cách để chỉnh trong tháng tới theo các bước ở trên. Nếu bạn đang cân nhắc một việc mới, mang bảng này khi trò chuyện với người làm việc đó và hỏi: "Một tuần bình thường của anh chị trông thế nào?" Câu trả lời cho bạn biết nhịp và khung của việc đó, thứ mà mô tả công việc không ghi.

Một lưu ý cuối: bản mô tả phong cách không phải để tìm ra "việc lý tưởng" không có chút khó chịu nào. Việc nào cũng có phần trái phong cách. Câu hỏi thực tế là phần trái đó chiếm bao nhiêu trong một tuần, và mình có cách đỡ nó không. Nếu nó chiếm một hai buổi, phần lớn mọi người sống được. Nếu nó chiếm gần hết thời gian, đó là chuyện đáng bàn nghiêm túc.

Câu hỏi thường gặp

Phong cách làm việc là gì?

Là cách bạn hay làm việc khi được để tự nhiên: cần bao nhiêu khung sẵn, đi nhịp nào, làm một mình hay cùng người khác, quyết nhanh hay cân nhắc, mạnh ở khúc đầu hay khúc cuối. Nó nói về cách làm, không nói bạn giỏi hay kém.

Phong cách làm việc có thay đổi được không?

Có thay đổi theo hoàn cảnh và theo thời gian. Có con nhỏ, lên vị trí quản lý, đổi chỗ làm đều khiến cách làm việc dịch đi. Vì vậy nên mô tả cả cách mình đang làm lẫn cách mình làm khi được chọn, và xem lại sau mỗi thay đổi lớn.

Có nên dùng kết quả trắc nghiệm tính cách để mô tả phong cách làm việc không?

Có thể tham khảo như một gợi ý, nhưng nên dịch nó sang hành vi cụ thể kèm ví dụ việc đã làm. Một cái nhãn chung khó dùng để chọn môi trường; câu mô tả hành vi thì cho biết rõ cần tìm hay cần chỉnh điều gì.

Làm việc trái phong cách lâu ngày thì sao?

Thường không làm bạn kém đi ngay, nhưng làm bạn tốn sức hơn người khác cho cùng một việc, lâu dần thấy rũ người dù vẫn làm được. Đó là tín hiệu đáng để ý trước khi nó thành chán việc.

Nói với sếp về phong cách làm việc thế nào cho khỏi bị coi là kén việc?

Nói bằng hành vi và kết quả, kèm đề xuất cụ thể: mình làm phần nào tốt hơn trong điều kiện nào, và mình sẵn sàng đổi lại gì. Tránh dùng nhãn tính cách và tránh câu kiểu "em không hợp việc này".

Một mình mô tả phong cách có đủ không?

Chưa đủ. Người khác thường thấy những điều mình không thấy, nhất là chỗ mình tưởng làm tốt khi tự do mà thật ra hay trễ. Hỏi một hai đồng nghiệp và đối chiếu với ghi chép một tuần làm việc thật sẽ làm bản mô tả đáng tin hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138