KhaNang.comKhả Năng
Điểm mạnh và phong cách làm việc

Điểm mạnh bị lạm dụng: khi cái mình giỏi thành điều người xung quanh ngại

Cẩn thận thành chậm, nhiệt tình thành ôm việc, quyết đoán thành áp đặt. Cách nhận ra điểm mạnh đang bị dùng quá tay và chỉnh liều lượng mà không bỏ nó đi.

A Vietnamese man around forty-five in a factory training room stepping back while a younger worker tries a hand tool himself, wide shot, bright daylight, faces in profile

Điểm mạnh bị lạm dụng là khi một việc bạn làm giỏi được dùng ở mọi lúc, mọi chỗ, với liều lượng không đổi, đến mức nó bắt đầu gây phiền cho chính bạn và người xung quanh. Người cẩn thận soát mãi không chịu nộp, người nhiệt tình ôm hết việc của cả nhóm, người quyết nhanh chốt luôn khi người khác chưa kịp nói. Cách nhận ra nhanh nhất là nhìn vào những lời góp ý lặp lại về mình: chúng thường không chỉ vào chỗ bạn kém, mà chỉ vào chỗ bạn giỏi đang dùng quá tay.

Tối nay bạn có thể lập một bảng hai mặt, "lúc vừa đủ" và "lúc quá tay", cho ba điểm mạnh của mình. Phần dưới có bảng mẫu điền sẵn, cách đọc góp ý cũ, một tình huống của người trưởng ca, và cách chỉnh liều lượng thay vì cố biến mình thành người khác.

Vì sao điểm mạnh lại thành vấn đề

Điểm mạnh được dùng nhiều vì nó từng mang lại kết quả. Bạn cẩn thận, nhờ thế bắt được lỗi, được khen, được giao thêm việc cần cẩn thận. Vòng đó lặp lại nhiều năm. Dần dần, cẩn thận không còn là lựa chọn mà thành phản xạ, và bạn dùng nó cả ở chỗ không cần: một tin nhắn nội bộ cũng soát ba lần, một bản nháp cũng đòi hoàn hảo.

Thêm một lý do nữa: khi áp lực tăng, người ta quay về thứ mình giỏi nhất. Người giỏi tự làm sẽ càng tự làm nhiều hơn khi gấp, thay vì giao việc. Người giỏi nói sẽ càng nói nhiều hơn trong cuộc họp căng, thay vì nghe. Đó là lý do lời góp ý về điểm mạnh quá tay thường xuất hiện vào đúng những giai đoạn bận nhất.

Nhận ra chuyện này không có nghĩa là bỏ điểm mạnh đi. Người cẩn thận không cần trở nên cẩu thả. Việc cần làm là chỉnh liều lượng theo hoàn cảnh: biết lúc nào cẩn thận là giá trị, lúc nào là cái phanh. Với người đang tính đổi việc, điều này còn quan trọng hơn, vì một môi trường mới có thể cần đúng điểm mạnh của bạn nhưng ở liều khác hẳn chỗ cũ.

Bảng hai mặt của điểm mạnh, ví dụ điền sẵn

Mỗi dòng là một điểm mạnh. Cột giữa tả nó lúc vừa đủ, cột sau tả nó lúc quá tay, đều bằng hành vi nhìn thấy được. Không có ô điểm nào.

Điểm mạnhLúc vừa đủ, mình làm gìLúc quá tay, mình làm gìDấu hiệu từ người khácGhi chú của bạn
Cẩn thậnsoát kỹ số liệu trước khi gửi kháchsoát cả tin nhắn nội bộ, trễ hạn vì sửa mãiđồng nghiệp hỏi "xong chưa" nhiều lầnhay bị lúc cuối tháng
Nhiệt tình giúp ngườichỉ cho bạn mới cách làmlàm luôn hộ, bạn mới không học đượcbạn mới vẫn hỏi lại việc cũ sau ba thángđúng, cần để người ta tự làm
Quyết nhanhchốt phương án khi cả nhóm đã nói xongchốt khi người khác còn đang nóicuộc họp im bặt sau khi mình nói
Nói chuyện cuốn hútmở đầu buổi gặp khách dễ chịunói hết phần của kháchkhách gật nhưng không mua

Điền cho ba điểm mạnh bạn chắc nhất. Cột "dấu hiệu từ người khác" quan trọng hơn bạn tưởng: nó giúp bạn nhận ra mình đang quá tay mà không cần ai nói thẳng. Nhiều người nhận ra trong cột này những câu đã nghe cả chục lần mà trước giờ chỉ coi là người khác khó tính.

Đọc lại những lời góp ý cũ

Kho góp ý bạn đã nhận nhiều năm là nguồn bằng chứng tốt cho bài này. Cách đọc:

  1. Liệt kê năm lời góp ý về mình mà bạn nhớ rõ nhất, từ sếp, đồng nghiệp, khách, người nhà. Ghi nguyên văn nếu nhớ.
  2. Với mỗi lời, hỏi: điều họ phàn nàn có phải là một điểm mạnh của mình bị đẩy quá xa không? "Chị kỹ tính quá" thường là cẩn thận quá tay. "Anh ôm đồm" thường là trách nhiệm quá tay.
  3. Nếu đúng, nối nó vào dòng tương ứng trong bảng hai mặt. Nếu không nối được với điểm mạnh nào, đó có thể là điểm yếu thật, để riêng ra một danh sách khác.
  4. Đánh dấu những lời góp ý lặp lại ở hai chỗ làm khác nhau. Một sếp khó tính nhiều khi nói sai; hai sếp ở hai nơi cùng nói một điều thì đáng nghe.
  5. Viết cho mỗi điểm mạnh quá tay một câu "dấu hiệu dừng" của riêng mình, ví dụ: "Khi mình đã soát hai lần và hạn còn dưới một giờ, gửi đi."

Bước cuối là bước hay bị bỏ. Biết mình quá tay chưa đủ; cần một tín hiệu cụ thể để tự phanh đúng lúc, vì lúc đang quá tay là lúc mình ít tỉnh táo nhất.

Tình huống: anh Quân và thói quen tự làm hộ

Anh Quân, 41 tuổi, trưởng ca nhà máy, được cả xưởng quý vì xử lý sự cố nhanh: máy dừng là anh có mặt, tự tay làm, ca đó luôn chạy lại sớm. Khi anh xin chuyển sang làm đào tạo nội bộ, quản đốc ngần ngừ: "Anh giỏi làm, nhưng tổ anh không ai tự xử lý được gì khi anh vắng."

Anh điền bảng hai mặt. Dòng "xử lý sự cố nhanh" lúc vừa đủ là chẩn đoán và chỉ ra cách sửa; lúc quá tay là giành lấy dụng cụ và tự làm luôn. Dấu hiệu từ người khác: tổ phó gọi điện cho anh cả ngày nghỉ. Anh nhận ra chính điểm mạnh đó, ở liều hiện tại, đang chặn đúng con đường anh muốn đi, vì đào tạo là để người khác làm được.

Giả thuyết: "Mình giỏi chẩn đoán sự cố; nếu chuyển sang dạy, phần đó vẫn dùng được, nhưng mình phải tập đứng cạnh thay vì làm hộ." Bước thử trong một tháng: mỗi lần có sự cố nhỏ, anh nói nguyên nhân và cách sửa, để tổ phó cầm dụng cụ. Anh ghi lại lần nào nhịn được, lần nào không, và thời gian dừng máy có dài hơn đáng kể không. Sau một tháng, cả anh và quản đốc đều có bằng chứng thật để nói chuyện xin chuyển, thay vì lời hứa.

Chỉnh liều lượng, không phải đổi con người

Đặt giới hạn bằng thời gian hoặc số lần. Người cẩn thận soát tối đa hai lượt; người hay giúp chỉ ra tay sau khi người kia đã thử hai mươi phút. Giới hạn cụ thể dễ giữ hơn lời tự nhắc "bớt lại".

Chọn chỗ để dùng hết cỡ. Điểm mạnh nào cũng có chỗ cần nó ở mức cao nhất. Cẩn thận hết cỡ khi gửi số liệu cho khách, bình thường khi nhắn nội bộ. Tự hỏi: việc này có cần mức tối đa không?

Nhờ một người nhắc. Nói với một đồng nghiệp tin cậy: "Khi thấy mình bắt đầu nói át người khác trong họp, nháy mắt giúp mình." Người ngoài thấy dấu hiệu sớm hơn mình.

Ghép với người có điểm mạnh ngược lại. Người quyết nhanh đi cùng người cân nhắc kỹ thường ra quyết định tốt hơn cả hai khi làm riêng. Đó là cách làm việc nhóm, không phải nhận thua.

Đừng chỉnh tất cả một lúc. Chọn một điểm mạnh quá tay gây phiền nhất, chỉnh trong một tháng, rồi mới tới cái khác.

Đổi việc thì liều lượng cũng phải đổi theo

Người đang tính sang một việc mới hay quên rằng điểm mạnh mang theo sẽ gặp một môi trường đòi liều khác. Cẩn thận ở phòng kế toán là vừa đủ, mang sang một nhóm bán hàng nhịp nhanh có thể thành chậm chạp. Nhiệt tình kèm người ở xưởng là vừa đủ, sang một nhóm toàn người lâu năm có thể thành can thiệp. Ngược lại, quyết nhanh ở cửa hàng có thể thành liều lĩnh ở một chỗ làm cần ký duyệt nhiều tầng.

Vì vậy, trước khi tính chuyện đổi, với mỗi điểm mạnh chính, hãy tự hỏi ba câu và ghi câu trả lời cạnh dòng tương ứng trong bảng hai mặt. Một: ở việc mới, người ta cần điểm mạnh này nhiều hơn hay ít hơn chỗ cũ? Hai: dấu hiệu quá tay ở việc mới trông thế nào, ai sẽ là người thấy trước? Ba: mình có sẵn lòng hạ liều nếu cần không, hay đó chính là thứ mình muốn dùng hết cỡ? Nếu chưa trả lời được, đó là câu hỏi hay để mang theo khi trò chuyện với người đang làm nghề đó.

Câu thứ ba hay bị bỏ qua. Có người đổi việc chính vì muốn được dùng một điểm mạnh hết cỡ mà chỗ cũ bắt hạ xuống. Đó là lý do chính đáng, miễn là đã kiểm bằng một lần thử nhỏ rằng chỗ mới thật sự cần mức đó.

Khi nào đây là chuyện của môi trường chứ không phải của mình

Không phải lúc nào điểm mạnh quá tay cũng là lỗi của người dùng nó. Để ý những dấu hiệu sau:

  • Chỗ làm thiếu người kinh niên, nên bạn buộc phải ôm việc. Bớt ôm cũng không giúp, vì không ai đỡ.
  • Sếp chỉ khen khi bạn làm quá tay, ví dụ khen thức khuya hoàn thiện báo cáo, nên bạn bị kéo về phía đó.
  • Văn hoá chỗ làm coi quyết nhanh là năng lực, cân nhắc là chậm chạp, nên người cẩn thận phải gồng mình quyết vội.
  • Bạn đã chỉnh thật sự trong vài tháng mà góp ý không đổi, trong khi ở chỗ khác, việc khác, bạn không gặp chuyện đó.

Nếu thấy mình trong hai ba dòng trên, câu hỏi đúng không còn là "mình phải bớt lại" mà là "chỗ này có đang đòi mình dùng điểm mạnh ở liều có hại không". Đó là thông tin đáng giá khi bạn tính chuyện ở lại và chỉnh việc, hay tìm một môi trường cần mình ở liều vừa phải hơn. Ở lại và đề xuất chia lại việc cũng là một lựa chọn, thường nên thử trước.

Bước tiếp theo trong tuần này

Chọn một điểm mạnh trong bảng mà bạn thấy quá tay rõ nhất. Viết câu "dấu hiệu dừng" cho nó, dán vào chỗ bạn nhìn thấy mỗi ngày, ví dụ trong ghi chú điện thoại. Trong năm ngày làm việc, mỗi tối ghi một dòng: hôm nay có lần nào mình phanh được không, chuyện gì xảy ra sau đó.

Cuối tuần đọc lại. Nhiều người ngạc nhiên vì khi họ bớt đi một chút, kết quả không tệ hơn mà người xung quanh làm nhiều hơn. Cũng có người thấy bớt đi thì việc hỏng thật; khi đó điểm mạnh ấy đang được dùng đúng liều, và lời góp ý cũ cần được đọc lại.

Nếu đang cân nhắc đổi sang việc khác, mang bảng hai mặt theo khi trò chuyện với người làm nghề đó, và hỏi họ: ở nghề này, điểm mạnh này cần ở mức nào? Câu trả lời sẽ cho bạn biết mình phải chỉnh nhiều hay ít.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết một lời góp ý là điểm mạnh quá tay hay điểm yếu thật?

Xem có nối được với một việc bạn thường làm tốt không. "Kỹ tính quá" nối với cẩn thận, nên là điểm mạnh quá tay. "Hay quên hạn" không nối với điểm mạnh nào rõ ràng, nhiều khả năng là điểm yếu thật cần cách xử lý riêng.

Bớt dùng điểm mạnh có làm mình kém đi không?

Thường là không. Bạn không bỏ điểm mạnh, chỉ chọn chỗ dùng hết cỡ và chỗ dùng vừa phải. Nhiều người thấy khi bớt làm hộ, nhóm làm được nhiều hơn và chính họ đỡ mệt, nên có sức dùng điểm mạnh cho việc thật sự cần.

Người hay giúp đỡ người khác thì quá tay ở chỗ nào?

Thường ở chỗ làm hộ thay vì chỉ cách, nhận việc không phải của mình đến mức bỏ việc chính, hoặc không dám từ chối. Dấu hiệu dễ thấy là người được giúp vẫn hỏi lại việc cũ sau nhiều tháng, còn mình thì luôn trễ phần việc của bản thân.

Điểm mạnh quá tay có phải lý do để đổi nghề không?

Không nên là lý do đầu tiên. Thử chỉnh liều lượng ở chỗ đang làm trước một hai tháng. Nếu đã chỉnh mà môi trường vẫn ép mình dùng quá tay, khi đó mới đáng tính tới một chỗ hoặc một loại việc khác, và nên thử nhỏ trước.

Có cần nói với sếp rằng mình đang tập bớt một thói quen không?

Không bắt buộc, nhưng nói thường có lợi. Sếp biết bạn đang tập giao việc thay vì tự làm sẽ ít trách khi kết quả chậm đi chút ít lúc đầu, và có khi còn chủ động tạo dịp cho bạn tập.

Bảng hai mặt nên xem lại khi nào?

Sau mỗi lần đổi vai trò, đổi chỗ làm, hoặc khi bắt đầu nghe một lời góp ý mới lặp lại. Mỗi môi trường đòi liều khác nhau, nên cùng một điểm mạnh có thể vừa đủ ở chỗ cũ mà quá tay ở chỗ mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138