KhaNang.comKhả Năng
Điểm mạnh và phong cách làm việc

Xin nhận xét về điểm mạnh từ năm người: câu hỏi nên gửi và cách đọc ý kiến trái nhau

Chọn năm người nào, gửi câu hỏi gì để họ nói thật, và đọc thế nào khi nhận xét trái nhau. Cách lấy góc nhìn bên ngoài về điểm mạnh mà không ngại.

Two Vietnamese colleagues in their forties talking over coffee at a small cafe corner table, one listening and nodding, side view, soft afternoon light, blue and amber accents

Muốn biết điểm mạnh của mình trông thế nào từ bên ngoài, hãy hỏi đúng năm người đã thấy bạn làm việc trong những hoàn cảnh khác nhau, bằng ba câu hỏi cụ thể về việc họ từng chứng kiến, và hứa với họ là bạn chỉ cần ví dụ chứ không cần lời khen. Năm người đủ để thấy điều lặp lại, đủ ít để bạn dám hỏi. Tin nhắn có thể gửi ngay tối nay.

Phần dưới gồm cách chọn năm người, mẫu câu hỏi đã gọt cho người Việt dễ trả lời thật, bảng gom nhận xét không chấm điểm, ví dụ một trưởng ca nhà máy làm thử, và cách xử lý khi hai người nói hai điều ngược nhau về chính mình.

Chọn năm người nào để hỏi

Năm người nên phủ năm góc nhìn khác nhau. Một gợi ý chia góc:

  • Một người làm cùng hằng ngày, ngang hàng: thấy bạn làm việc lúc bình thường, không có sếp đứng xem.
  • Một người từng quản lý bạn, hiện tại hoặc trước đây: thấy bạn qua kết quả và qua những lần có sự cố.
  • Một người bạn từng kèm hoặc giúp: thấy bạn ở vai người dạy, người đỡ, điều mà sếp ít thấy.
  • Một người ngoài chỗ làm từng làm việc chung với bạn: khách quen, đối tác, người cùng ban tổ chức một việc ở khu phố.
  • Một người thân hiểu cách bạn làm việc, như bạn đời hoặc anh chị em: thấy bạn ở nhà, lúc mệt, lúc tự nguyện làm điều gì đó.
  • Tránh chỉ hỏi những người thân thiết nhất ở cùng một chỗ. Họ thường nói giống nhau và thường nói điều dễ nghe.

Nếu thấy năm là nhiều, bắt đầu với ba người ở ba góc khác nhau, rồi thêm dần. Điều quan trọng là khác góc, không phải đủ số.

Câu hỏi nên gửi để người ta nói thật

Câu "bạn thấy điểm mạnh của mình là gì" thường nhận lại một lời khen chung chung, vì người được hỏi ngại và không biết bắt đầu từ đâu. Câu hỏi tốt phải hỏi về một việc họ đã chứng kiến, và cho phép họ trả lời ngắn. Ba câu dưới đây dùng được cho hầu hết mọi người:

Một: "Anh chị nhớ một lần nào mình làm việc gì đó khiến anh chị thấy nhẹ người hoặc yên tâm không? Lúc đó mình đã làm gì?" Hai: "Nếu anh chị có một việc khó cần nhờ, loại việc nào anh chị sẽ nghĩ tới mình đầu tiên?" Ba: "Có việc nào anh chị thấy mình làm hơi quá tay hoặc nên bớt lại không?"

Câu thứ ba quan trọng hơn người ta tưởng. Nó cho người được hỏi lối để nói điều không hoàn toàn dễ nghe, và thường chỉ ra chỗ điểm mạnh bị dùng quá đà. Mở đầu tin nhắn bằng một câu giải thích: mình đang tự nhìn lại để tính chuyện việc làm, cần ví dụ thật, trả lời vài dòng là đủ, không cần nói khéo. Hẹn thời gian trả lời trong một tuần, và nói rõ nếu bận thì bỏ qua cũng không sao. Người ta dễ trả lời hơn khi biết mình được phép từ chối.

Nếu gặp được trực tiếp thì tốt hơn tin nhắn: hỏi trong lúc uống cà phê, chỉ nghe và ghi, đừng giải thích hay chữa lại lời họ.

Bảng gom nhận xét, không chấm điểm

Nhận đủ câu trả lời, chép vào bảng. Không đếm ai khen nhiều hơn; chỉ ghi điều họ thấy và ví dụ đi kèm.

Người nhận xétGóc nhìnViệc họ nhắc tớiĐiều họ thấy mình làmĐiều họ thấy nên bớtMình có thấy vậy không
Tổ phó cùng calàm cùng hằng ngàyhôm máy dừng giữa cagiữ bình tĩnh, chia người ra từng việchay ôm việc của người kháccó, đúng
Bạn công nhân từng được kèmngười được giúptháng đầu vào xưởnggiảng chậm, làm mẫu trước rồi để mình tự làmkhông thấychưa từng nghĩ đó là điểm mạnh

Cột cuối là cột quan trọng nhất. Điều người khác thấy mà bạn chưa từng nhận ra thường là điểm mạnh vô hình, vì nó quá quen với bạn. Điều nhiều người nhắc tới ở nhiều góc khác nhau là điều đáng tin. Điều chỉ một người nói thì giữ lại làm câu hỏi, chưa vứt đi.

Ví dụ đi trọn: anh Quân, trưởng ca, muốn chuyển sang đào tạo

Anh Quân, 41 tuổi, làm trưởng ca ở một nhà máy chế biến mười hai năm. Anh muốn chuyển sang làm đào tạo nội bộ nhưng không chắc mình có giỏi dạy người hay chỉ quen ra lệnh. Anh gửi ba câu hỏi cho năm người: tổ phó, quản đốc cũ, một bạn trẻ anh từng kèm, chủ nhiệm câu lạc bộ bóng đá phường nơi anh làm thủ quỹ, và vợ anh.

Bốn trong năm người, ở bốn góc khác nhau, cùng nhắc chuyện anh làm mẫu trước rồi để người khác làm và đứng cạnh sửa. Quản đốc cũ nói thêm anh viết hướng dẫn rất rối, phải nghe anh nói mới hiểu. Vợ anh nói anh kiên nhẫn với người lạ hơn với con. Bạn trẻ thì nhớ nhất là anh không bao giờ mắng trước mặt người khác.

Giả thuyết anh rút ra: "Mình mạnh ở việc dạy bằng làm mẫu và kèm tại chỗ; viết tài liệu là chỗ còn yếu." Bước thử: xin quản đốc cho phụ trách kèm ba công nhân mới trong đợt tuyển tới, và tự viết một tờ hướng dẫn một trang cho một thao tác, nhờ chính người mới đọc rồi làm theo, xem họ vướng chỗ nào. Nếu sau một tháng phần kèm vẫn thấy hăng còn phần viết vẫn khó, anh biết mình cần học gì trước khi xin chuyển.

Khi hai người nói hai điều ngược nhau

Đầu tiên, xem họ nhìn mình ở hoàn cảnh nào. Đồng nghiệp thấy bạn quyết đoán, bạn đời thấy bạn hay chần chừ. Có khi cả hai đều đúng: bạn quyết nhanh ở việc quen, chần chừ ở việc nhà vì sợ làm người thân buồn. Mâu thuẫn kiểu này nói về bối cảnh, không nói bạn là ai.

Tiếp theo, xem ví dụ đi kèm. Nhận xét có ví dụ cụ thể nặng ký hơn nhận xét chung chung. "Anh hay ôm việc" kèm chuyện hôm máy dừng thì đáng nghe hơn "anh hơi độc đoán" không kèm gì.

Đừng hỏi lại để cãi. Nếu muốn hiểu thêm, hỏi "anh chị nhớ lần nào cụ thể không" chứ không hỏi "sao anh chị lại nghĩ vậy". Câu sau khiến người ta lùi lại và lần sau không nói thật nữa.

Ghi cả hai thành câu hỏi để thử. Thay vì chọn tin người này bỏ người kia, viết: "Ở việc nào mình quyết nhanh, ở việc nào mình chần chừ?" Rồi để ý trong hai tuần tới. Câu trả lời sẽ cụ thể hơn bất kỳ lời nhận xét nào.

Nhận xét làm mình buồn không có nghĩa là sai. Cũng không có nghĩa là đúng. Để qua vài hôm rồi đọc lại; nếu nhiều góc khác cũng gợi ý điều đó, đó là thông tin quý mà ít ai dám nói thẳng.

Nhận xét của người khác nói được gì và không

Góc nhìn bên ngoài quý vì nó bù cho điểm mù của mình, nhưng nó cũng có giới hạn riêng:

  • Nói được: điều bạn làm mà người khác nhìn thấy và nhớ, những việc người ta tin tưởng nhờ bạn, chỗ bạn làm quá tay mà tự mình khó thấy.
  • Nói được một phần: bạn làm việc đó tốt tới đâu. Người không cùng nghề thường thấy thái độ rõ hơn tay nghề; người cùng nghề thì ngược lại.
  • Không nói được: bạn có thích làm việc đó không. Chỉ bạn biết mình hăng hay mệt khi làm. Đừng để nhiều người khen mình giỏi tính toán đẩy mình vào một việc toàn tính toán mà mình chán.
  • Không nói được: bạn sẽ làm thế nào ở một nghề khác. Họ chỉ thấy bạn ở chỗ đã thấy.
  • Dễ lệch: người đang cần bạn ở lại chỗ cũ có thể vô tình nhấn mạnh những điểm mạnh hợp với chỗ cũ; người thương bạn hay nói nhẹ đi chỗ cần bớt.

Vì thế nhận xét nên đặt cạnh câu chuyện của chính bạn và cạnh một lần thử thật. Ba nguồn cùng chỉ về một hướng thì đáng tin hơn hẳn một nguồn nói rất mạnh.

Cái không cần làm

Một số việc nhiều người nghĩ phải làm nhưng thật ra không giúp gì, có khi còn hại:

  • Không cần gửi bảng hỏi dài hai mươi câu. Người trả lời mệt sẽ đánh bừa hoặc bỏ dở.
  • Không cần bắt người ta chấm thang điểm cho từng phẩm chất. Một con số "bốn trên năm" về khả năng giao tiếp không cho bạn biết làm gì tiếp.
  • Không cần hỏi cả phòng, cả nhóm bạn trên mạng xã hội. Đám đông cho ra lời khen xã giao.
  • Không cần phản hồi lại từng nhận xét bằng lời giải thích. Một câu cảm ơn và một câu "mình sẽ để ý chuyện đó" là đủ.
  • Không cần đợi đến lúc sắp đổi việc mới hỏi. Hỏi khi chưa có áp lực, người ta nói thật hơn và bạn nghe bình tĩnh hơn.

Nếu những gì năm người nói khác hẳn những gì bạn tự thấy, và điều đó làm bạn rối nhiều tuần, ngồi với một người làm tư vấn nghề nghiệp có thể giúp bạn sắp lại các mảnh. Mang theo bảng gom nhận xét, đừng mang theo cảm giác.

Bước tiếp theo trong tuần này

Hôm nay chọn năm cái tên theo năm góc ở trên. Viết sẵn tin nhắn với ba câu hỏi và một dòng giải thích. Gửi trước cho hai người dễ hỏi nhất, ba người còn lại gửi sau hai ngày khi bạn đã quen cảm giác nhờ vả.

Khi có câu trả lời, chép ngay vào bảng, kể cả những dòng ngắn. Cuối tuần, đặt bảng này cạnh danh sách việc bạn từng làm tốt, nếu bạn đã viết, và khoanh những chỗ trùng nhau. Chỗ trùng là điểm mạnh có hai nguồn bằng chứng. Chỗ chỉ có ở bảng nhận xét là điểm mạnh vô hình đáng để ý. Chỗ chỉ có trong suy nghĩ của bạn mà không ai nhắc là chỗ cần thử thêm.

Cuối cùng, nhắn lại cho từng người một lời cảm ơn cụ thể, nói bạn đã học được gì từ câu trả lời của họ. Lần sau cần hỏi, họ sẽ sẵn lòng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ngại hỏi đồng nghiệp về điểm mạnh của mình thì làm sao?

Nói rõ lý do và cho phép họ trả lời ngắn hoặc bỏ qua. Câu "mình đang tự nhìn lại để tính chuyện công việc, cần một ví dụ thật thôi" ít gây ngại hơn câu "bạn thấy mình giỏi gì". Bắt đầu với người dễ hỏi nhất để quen.

Có nên hỏi sếp hiện tại về điểm mạnh không?

Nên, nếu quan hệ đủ tin cậy và bạn không lo bị hiểu là sắp nghỉ. Khi hỏi, nói rõ là mình đang muốn tìm loại việc dùng được sức mình nhiều hơn ngay tại chỗ làm. Nếu chưa chắc, hỏi một người quản lý cũ trước; họ không còn ràng buộc nên thường nói thoải mái hơn.

Mọi người chỉ khen chung chung thì làm thế nào để có ví dụ?

Hỏi lại nhẹ nhàng: "Anh chị nhớ lần nào cụ thể không?" Hoặc gợi một hoàn cảnh: "Hôm dự án đó gấp, anh chị thấy mình làm gì?" Có mốc thời gian và sự việc, người ta dễ nhớ ra hành động cụ thể hơn.

Nhận xét tiêu cực nhiều hơn tích cực thì có nghĩa là mình kém không?

Không nhất thiết. Câu hỏi thứ ba mời người ta nói điều nên bớt, nên nhiều người dồn ý vào đó. Hãy đọc lại các ví dụ: điều bị góp ý thường là điểm mạnh dùng quá tay, và đó vẫn là thông tin về điểm mạnh.

Người thân có đủ khách quan để nhận xét không?

Người thân không thấy bạn ở chỗ làm, nhưng thấy cách bạn làm việc khi không ai giao, lúc mệt, lúc tự nguyện. Đó là góc riêng mà đồng nghiệp không có. Không dùng một mình nhận xét của người thân, nhưng nên có trong năm người.

Bao lâu thì nên hỏi lại một lần?

Thường một đến hai năm, hoặc sau một thay đổi lớn như lên vị trí mới, đổi chỗ làm, nghỉ dài rồi đi làm lại. Hỏi lại cùng ba câu với một vài người cũ giúp bạn thấy điều gì người khác vẫn thấy, điều gì đã khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138