KhaNang.comKhả Năng
Điểm mạnh và phong cách làm việc

Điểm yếu nên vá hay nên né: cách quyết định bằng việc mình đang và sắp làm

Không phải điểm yếu nào cũng đáng tốn công sửa. Bốn câu hỏi để quyết định vá tới mức đủ dùng, né bằng cách chia việc, hay bỏ qua, kèm bảng không chấm điểm.

A Vietnamese man in his fifties learning to use a laser level on a garage wall while a friend guides his hands, medium shot, warm afternoon sun through an open door

Điểm yếu nên vá khi nó chặn đúng việc bạn đang làm hoặc sắp muốn làm, và chỉ cần vá tới mức đủ dùng, không cần thành điểm mạnh. Điểm yếu nên né khi có cách chia việc, dùng công cụ hay ghép với người khác để nó không cản đường. Còn lại, nhiều điểm yếu chẳng cần làm gì, vì nó không liên quan tới hướng đi của bạn. Quyết định đúng tiết kiệm cho người đi làm rất nhiều tháng học những thứ không cần.

Bài này đưa ra bốn câu hỏi để phân loại từng điểm yếu, một bảng không chấm điểm có ví dụ điền sẵn, tình huống của một bác tài xế năm mươi ba tuổi, và cách đặt "mức đủ dùng" cụ thể để không rơi vào vòng tự sửa mình không bao giờ xong.

Vì sao không nên sửa mọi điểm yếu

Từ nhỏ, nhiều người quen với cách nghĩ: môn nào kém thì học thêm môn đó. Mang cách nghĩ ấy vào đi làm, người ta dành phần lớn sức để kéo những chỗ yếu lên, và còn rất ít sức cho chỗ mạnh. Kết quả thường là một người tàm tạm ở mọi thứ, mệt mỏi, và không nổi bật ở việc gì.

Ở tuổi đi làm, thời gian và sức lực có hạn hơn hẳn thời đi học: có gia đình, có việc chính, có cha mẹ già. Mỗi giờ dành cho việc vá một điểm yếu là một giờ không dành cho việc khác. Vì thế câu hỏi không phải "mình có điểm yếu này không", mà là "điểm yếu này có đáng tốn giờ của mình không".

Cũng cần nói rõ: né không có nghĩa là trốn. Né ở đây là chọn cách sắp xếp việc để điểm yếu không thành nút thắt. Một người viết lủng củng mà nói rất rõ có thể ghi âm rồi nhờ người chỉnh, thay vì học viết một năm. Một người kém nhớ hạn có thể dựa vào lịch nhắc, thay vì cố rèn trí nhớ.

Bốn câu hỏi để phân loại một điểm yếu

Nó có chặn việc mình đang làm hoặc sắp muốn làm không? Nếu không, gần như chắc là không cần làm gì. Kém vẽ không phải vấn đề với người làm kế toán không định đổi nghề. Nếu có, hỏi tiếp.

Có cách nào để nó không chặn mà không cần sửa mình không? Công cụ, chia việc, ghép với người khác, đổi thứ tự công việc. Nếu có cách đủ tốt và rẻ hơn học, đó là né. Nếu không có, hỏi tiếp.

Mức đủ dùng là mức nào, mô tả bằng việc cụ thể? Không phải "giỏi tiếng Anh" mà là "đọc được hướng dẫn kỹ thuật của máy và viết được thư ngắn hỏi nhà cung cấp". Mức càng cụ thể, càng biết khi nào dừng.

Mình có sẵn lòng bỏ bao nhiêu thời gian, trong bao lâu? Viết ra một con số giờ mỗi tuần và số tháng. Nếu khoảng cách tới mức đủ dùng quá xa so với thời gian mình có, hoặc phải đổi hướng đi, hoặc phải tìm cách né mạnh hơn.

Bảng phân loại điểm yếu, ví dụ điền sẵn

Mỗi điểm yếu một dòng. Cột quyết định chỉ có ba chữ: vá, né, để đó. Không có thang điểm. Cột cuối ghi bằng chứng sẽ cho biết đã tới mức đủ dùng.

Điểm yếuCó chặn việc mình muốn làm khôngCó cách né khôngMức đủ dùng, tả bằng việcQuyết địnhBằng chứng khi đã đủ
Gõ máy chậm, ngại dùng bảng tínhcó, việc điều phối xe cần cập nhật lịch mỗi ngàychỉ một phần, vẫn phải tự nhậptự nhập và lọc được lịch xe trong một bảng tính có sẵnválàm một tuần lịch thật không nhờ ai
Nói trước đông người runkhông, việc mới chủ yếu nói qua điện thoạicóđể đó
Hay quên ghi lại cuộc gọicócó: sổ tay để sẵn trên xe, ghi ngay khi dừngnémột tuần không sót cuộc nào

Dòng "để đó" không có nghĩa là điểm yếu biến mất. Nó chỉ có nghĩa là lúc này bạn không tốn giờ cho nó. Nếu hướng đi đổi, dòng đó có thể chuyển sang vá hoặc né.

Tình huống: chú Sơn, 53 tuổi, lái xe muốn sang điều phối

Chú Sơn, 53 tuổi, lái xe tải giao hàng hai mươi năm. Lưng bắt đầu đau, chú muốn chuyển sang làm điều phối xe ở chính công ty, việc chú hiểu rõ vì đã đi hết các tuyến. Nhưng chú lo vì "dốt máy tính", và có người khuyên chú đi học một khoá tin học văn phòng dài ba tháng.

Chú liệt kê ba điểm yếu như bảng trên. Điểm yếu thật sự chặn đường là nhập và lọc lịch xe trên bảng tính; còn soạn thảo văn bản, trình chiếu thì việc điều phối gần như không dùng. Chú viết mức đủ dùng thật cụ thể: tự nhập, sửa và lọc được lịch xe trong cái bảng công ty đang dùng. Khoá ba tháng dạy rất nhiều thứ ngoài mức đó.

Thay vì đăng ký khoá dài, chú nhờ cô điều phối hiện tại kèm mỗi chiều thứ bảy trong một tháng, chỉ trên đúng bảng lịch thật. Đổi lại, chú giúp cô xếp tuyến vì chú thuộc đường. Bằng chứng chú đặt ra: tự làm được lịch một tuần không nhờ ai. Nếu đạt, chú có cái để đề xuất chuyển việc; nếu sau một tháng vẫn rất chật vật, chú biết cần thêm thời gian hoặc một lớp ngắn hạn đúng phần đó, chứ không phải cả khoá tin học.

Trước khi vá: điểm yếu thật hay điểm mạnh quá tay

Không ít thứ ta gọi là điểm yếu thật ra là một điểm mạnh đang được dùng quá liều. "Mình chậm" có khi là cẩn thận quá tay; "mình hay ôm việc" có khi là trách nhiệm quá tay. Hai loại này cần cách xử lý khác nhau. Điểm yếu thật thì vá hoặc né. Điểm mạnh quá tay thì không cần học thêm gì, chỉ cần chỉnh liều lượng: biết lúc nào dùng hết cỡ, lúc nào dừng.

Cách phân biệt nhanh: hỏi xem điều mình gọi là yếu có bao giờ là lý do mình được khen không. Nếu có, ví dụ sự chậm rãi từng giúp bắt được lỗi lớn, thì nhiều khả năng đó là điểm mạnh quá tay. Nếu chưa bao giờ, ví dụ chưa có lần nào việc quên hạn đem lại điều gì tốt, thì đó là điểm yếu thật.

Phân biệt sai sẽ tốn công. Người cẩn thận đi học "kỹ năng làm việc nhanh" có thể đánh mất đúng thứ làm nên giá trị của mình. Người thật sự hay quên mà chỉ tự nhủ "bớt lo lại" thì sẽ vẫn quên. Ghi rõ loại vào bảng trước khi quyết định.

Nếu không chắc thuộc loại nào, hỏi một đồng nghiệp lâu năm: "Cái này của mình có bao giờ giúp được việc gì không?" Người ngoài thường trả lời được ngay câu mà mình băn khoăn mãi.

Những cách né hay dùng mà không phải trốn tránh

Né tốt là có chủ ý, nói rõ với người liên quan, và không đẩy gánh nặng sang người khác một cách lén lút:

  • Dùng công cụ đỡ. Lịch nhắc cho người hay quên, mẫu có sẵn cho người viết chậm, danh sách soát cho người hay bỏ sót.
  • Đổi thứ tự công việc. Người kém tập trung buổi chiều dồn việc cần đầu óc vào buổi sáng; người ngại gọi điện gọi hết trong một khung giờ.
  • Ghép cặp có trao đổi. Mình làm giúp phần người kia yếu, người kia làm giúp phần mình yếu. Nói rõ với sếp để không ai nghĩ là đùn việc.
  • Chọn vai trò ít phần đó. Trong cùng một nghề có những vị trí rất khác nhau về tỉ lệ việc. Chọn vị trí ít phần mình yếu là một lựa chọn nghề nghiệp hợp lý.
  • Thuê hoặc nhờ đúng phần đó khi làm việc riêng, như nhờ người chỉnh câu chữ cho bản đề xuất quan trọng.

Có những điểm yếu không né được vì nó là lõi của việc: người điều phối không thể né việc nhập lịch, người bán hàng không thể né việc nói chuyện với khách. Khi đó chỉ còn vá, hoặc chọn một hướng khác.

Cái không cần làm

Không cần làm một danh sách mười điểm yếu và sửa cùng lúc. Chọn một điểm yếu chặn đường rõ nhất, vá tới mức đủ dùng, rồi mới tới cái tiếp theo. Danh sách dài chỉ làm bạn thấy mình kém.

Không cần học tới mức giỏi. Mức đủ dùng thường chỉ cần vài tuần tới vài tháng tập đúng việc; mức giỏi có thể cần nhiều năm, và phần lớn người đi làm không cần tới.

Không cần đăng ký khoá học đắt tiền trước khi viết ra mức đủ dùng. Nhiều người trả tiền cho cả một chương trình trong khi chỉ cần một phần năm. Viết mức đủ dùng trước, rồi mới tìm cách học vừa đúng phần đó.

Không cần giấu điểm yếu với mọi người. Nói rõ với sếp hay đồng nghiệp rằng mình đang tập phần nào thường giúp được nhiều hơn là gồng một mình.

Bước tiếp theo trong tuần này

Liệt kê ba điểm yếu bạn nghĩ tới đầu tiên. Với từng cái, trả lời bốn câu hỏi và điền vào bảng phân loại. Phần lớn người sẽ thấy ít nhất một dòng chuyển thành "để đó", và cảm giác nhẹ người khi gạch được một thứ khỏi danh sách tự trách là có thật.

Với dòng "vá" quan trọng nhất, viết mức đủ dùng bằng một việc cụ thể và một bằng chứng. Tìm một cách tập trên việc thật trong tuần này, không phải trên bài tập giả: nhờ người kèm, nhận làm thử một phần, tự làm lại một việc đã có mẫu.

Nếu điểm yếu chặn đường là thứ cần học bài bản và bạn không biết bắt đầu từ đâu, mang bảng này tới hỏi một người đang làm việc bạn nhắm tới hoặc một người làm tư vấn nghề nghiệp. Có mức đủ dùng rõ ràng, họ sẽ chỉ được đường ngắn nhất.

Ba tháng sau, mở lại bảng. Dòng "vá" đã tới mức đủ dùng chưa? Dòng "né" có còn ổn không? Có điểm yếu mới nào xuất hiện vì việc đã đổi? Bảng này nên sống theo công việc của bạn, không phải làm một lần rồi cất.

Câu hỏi thường gặp

Có nên tập trung sửa điểm yếu hay phát huy điểm mạnh?

Phần lớn sức nên dành cho điểm mạnh. Chỉ vá điểm yếu nào chặn đúng việc mình đang làm hoặc sắp muốn làm, và chỉ vá tới mức đủ dùng. Những điểm yếu không liên quan tới hướng đi thì có thể để đó.

Mức đủ dùng của một điểm yếu là gì?

Là mức thấp nhất đủ để điểm yếu đó không cản việc, mô tả bằng một việc cụ thể làm được, ví dụ tự lập được lịch một tuần trên bảng tính có sẵn. Nó giúp bạn biết khi nào dừng học và chuyển sức sang chỗ khác.

Né điểm yếu có phải là trốn tránh không?

Không, nếu né có chủ ý và minh bạch: dùng công cụ, đổi thứ tự việc, ghép cặp có trao đổi, chọn vai trò ít phần đó. Trốn tránh là lặng lẽ đẩy phần khó cho người khác hoặc giả vờ điểm yếu không tồn tại.

Ngoài năm mươi tuổi có nên học để vá điểm yếu không?

Nên, nếu điểm yếu chặn đúng việc bạn muốn làm, và nên học sát vào việc thật thay vì học chung chung. Người lớn tuổi thường học nhanh hơn khi có ví dụ thật và biết rõ học để làm gì.

Làm sao biết một điểm yếu có thật sự chặn đường không?

Hỏi người đang làm việc bạn nhắm tới: trong một tuần, họ dùng kỹ năng đó bao nhiêu và ở mức nào. Nhiều điểm yếu ta tưởng là rào cản lớn hoá ra chỉ chiếm một phần rất nhỏ của việc.

Có nên nói điểm yếu của mình với sếp không?

Nên nói những điểm yếu đang ảnh hưởng tới việc, kèm việc bạn đang làm để vá hoặc né. Sếp biết bạn đang tập sẽ dễ thông cảm khi kết quả lúc đầu chậm hơn, và có khi giúp bạn có dịp tập trên việc thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138