KhaNang.comKhả Năng
Biến kết quả thành kế hoạch thử nghề nhỏ

Đi tiếp, đổi hướng hay dừng sau một lần thử nghề: bảng tiêu chí đặt từ trước

Sau một lần thử nghề, quyết định đi tiếp, đổi hướng hay dừng nên dựa trên tiêu chí viết từ trước. Bảng tiêu chí không chấm điểm, kèm ví dụ điền sẵn.

A Vietnamese woman in her late thirties arranges folding chairs and potted plants in a small community hall before a neighborhood event, seen from behind, bright midday light

Sau một lần thử nghề có ba ngả: đi tiếp với một lần thử lớn hơn, đổi sang mảnh việc khác hay hướng khác gần đó, hoặc dừng hướng này lại. Cách chọn đỡ bị cảm xúc kéo nhất là viết sẵn tiêu chí cho cả ba ngả từ trước khi bắt đầu thử, rồi khi thử xong thì đối chiếu. Tối nay bạn có thể kẻ bảng tiêu chí ở dưới, điền cột “đi tiếp khi”, “đổi hướng khi”, “dừng khi” cho lần thử sắp tới.

Bảng tiêu chí không cộng điểm và không có ô nào tự cho ra kết luận. Nó chỉ giúp bạn nhìn thẳng vào điều mình đã hứa với chính mình lúc còn tỉnh táo, trước khi hứng khởi hay thất vọng của lần thử chen vào. Quyết định vẫn là của bạn, nhưng là một quyết định có lý do viết thành chữ.

Vì sao phải đặt tiêu chí trước khi thử

Sau một lần thử, người ta hiếm khi trung lập. Nếu buổi cuối diễn ra tốt, mọi thứ trước đó đều được nhìn qua lớp kính hồng. Nếu vừa gặp một sự cố, cả đợt thử dễ bị coi là hỏng. Tiêu chí viết trước giữ cho bạn so với cái thước đã chọn lúc bình tĩnh, chứ không phải cái thước do tâm trạng hôm đó chọn.

Viết trước còn có một lợi ích khác: nó buộc bạn nghĩ rõ mình đang thử để biết điều gì. Nhiều người đi hết đợt thử mới nhận ra mình chưa bao giờ hỏi một câu cụ thể, nên cũng không có câu trả lời cụ thể nào. Khi bạn phải viết “mình sẽ dừng nếu…”, bạn phải gọi tên những điều thật sự quan trọng với mình, như sức khoẻ, thời gian cho con, cảm giác có ích.

Tiêu chí viết trước không phải luật cứng. Thử xong mà thấy một tiêu chí đặt sai, bạn được sửa, nhưng phải ghi rõ đã sửa gì và vì sao. Thói quen ấy ngăn mình lặng lẽ dời cột mốc cho khớp với điều mình đã muốn từ trước.

Ba ngả và mỗi ngả trông ra sao

Đi tiếp. Không có nghĩa là đổi nghề ngay. Nó nghĩa là làm một lần thử lớn hơn một chút: dài hơn, có người trả công, có áp lực gần thật hơn, hoặc chạm vào phần cốt lõi hơn của nghề. Đi tiếp khi những điều bạn mong thấy đã xuất hiện và câu hỏi còn lại cần một lần thử to hơn mới trả lời được.

Đổi hướng. Lần thử cho thấy một phần của nghề hợp, phần khác không. Đổi hướng là giữ lại phần hợp và tìm công việc khác có nhiều phần đó hơn. Đây là kết quả thường gặp nhất, và là kết quả có ích nhất, vì nó thu hẹp vùng tìm kiếm của bạn.

Dừng. Lần thử cho thấy rõ rằng mảnh việc ấy không đúng với mình hoặc với hoàn cảnh hiện tại. Dừng không phải là thua; đó là một câu trả lời rõ với cái giá vài tuần. Dừng một hướng cũng không có nghĩa là dừng tìm hiểu mình, và cũng có thể là quay về chỉnh lại công việc đang làm cho vừa hơn.

Ngả thứ tư không có trong bảng: lơ lửng. Không quyết gì, để đợt thử trôi dần rồi quên. Đây là ngả tốn kém nhất vì bạn đã bỏ công mà không thu được câu trả lời. Đặt một ngày quyết định và giữ đúng ngày ấy là cách chặn nó.

Bảng tiêu chí, có cột ví dụ điền sẵn

Mỗi dòng là một câu hỏi. Ba cột giữa viết trước khi thử; cột cuối điền sau khi thử. Cột cuối dưới đây là của chị Ngọc ở mục sau. Không cộng dòng nào, không đếm số dòng nghiêng về mỗi bên:

Câu hỏiĐi tiếp khiĐổi hướng khiDừng khiChị Ngọc ghi sau khi thử
Mình có muốn làm lần nữa không?Muốn, và đã nghĩ cách làm lần sau tốt hơnMuốn làm lại một phần, không muốn phần kiaThấy nhẹ nhõm khi xong và không muốn lặp lạiMuốn làm lại phần lên kế hoạch, không muốn phần chạy việc tại chỗ
Năng lượng sau mỗi lần làmMệt nhưng vẫn vui, hồi lại sau một đêm ngủCó phần hút sức, có phần nạp lạiCạn sức kéo sang cả việc chính, nhiều ngày chưa hồiSau ngày sự kiện cạn sức hai ngày; ngày lên kế hoạch thì hứng
Người nhận nói gì về sản phẩmDùng được, muốn mình làm nữaKhen phần này, góp ý nhiều phần kiaKhông dùng được dù đã sửaKhen kế hoạch chi tiết, góp ý xử lý tình huống còn chậm
Phần kỹ năng còn thiếuThiếu nhưng muốn họcThiếu ở phần mình không muốn họcThiếu nhiều và không muốn họcThiếu ứng biến tại chỗ, không hào hứng học
Hoàn cảnh có cho phép bước tiếp khôngGia đình đồng ý, sắp xếp được giờCho phép nếu đổi sang dạng việc khácKhông, ít nhất trong một năm tớiLàm cuối tuần không ổn vì con nhỏ

Đọc cột cuối của chị Ngọc, không cần cộng gì cũng thấy một hình dạng: phần lên kế hoạch cho chị thêm sức, còn phần chạy việc tại chỗ cuối tuần thì lấy sức của chị đi. Đó là ngả “đổi hướng”, và bảng chỉ giúp chị nhìn ra nó, không quyết thay chị.

Chị Ngọc, nhân viên hành chính, sau ba lần thử tổ chức sự kiện

Chị Ngọc, 37 tuổi, làm hành chính ở một công ty xây dựng chín năm. Năm nào cũng là người lo tiệc cuối năm, du lịch công ty, và năm nào cũng thấy đó là những tuần mình sống động nhất. Chị tự hỏi có nên chuyển sang làm tổ chức sự kiện. Thay vì hỏi mãi, chị nhận lo ba sự kiện nhỏ trong ba tháng: tiệc mừng thọ cho bà nội của bạn, ngày hội đọc sách của khu phố, và một buổi gặp mặt cựu học sinh.

Trước khi bắt đầu, chị viết bảng tiêu chí như ở trên. Chị ghi rõ một điều kiện cứng: nếu việc thử làm chị vắng nhà quá hai Chủ nhật mỗi tháng thì dừng, vì con chị đang học lớp ba. Sau ba sự kiện, chị đọc lại ghi chép và điền cột cuối. Chị hứng nhất trong những buổi tối ngồi lên kế hoạch, tính khách, ghép nhà cung cấp, chuẩn bị phương án khi trời mưa. Ngày diễn ra sự kiện thì chị căng, cạn sức hai ngày sau mới hồi.

Chị chọn đổi hướng chứ không dừng. Chị tìm hiểu những việc có nhiều phần lên kế hoạch và ít phần chạy tại chỗ, như điều phối dự án nhỏ, lập kế hoạch hậu cần. Chị hỏi chuyện hai người làm những việc ấy, và xin công ty cho mình phụ trách lên kế hoạch cho dự án chuyển văn phòng sắp tới. Chị vẫn làm hành chính, và lần thử kế tiếp đã có tên.

Khi các tiêu chí đá nhau

Thường gặp là một dòng nói đi tiếp, dòng khác nói dừng. Ví dụ bạn rất muốn làm lại, nhưng năng lượng thì cạn sạch sau mỗi lần. Đừng giải quyết bằng cách đếm xem bên nào nhiều dòng hơn. Hãy hỏi: dòng nào là điều kiện cứng với mình, không thể đánh đổi?

Điều kiện cứng là những thứ mà nếu vi phạm thì mọi thứ khác không còn nghĩa: sức khoẻ, thời gian tối thiểu cho con nhỏ, một khoản thu nhập cả nhà đang dựa vào. Viết những điều ấy ra từ trước và đánh dấu riêng trong bảng. Nếu một điều kiện cứng nghiêng về dừng, thì dù mọi dòng khác nghiêng về đi tiếp, câu trả lời lúc này vẫn là dừng hoặc đổi dạng thử, ví dụ thử ít buổi hơn, thử vào giờ khác.

Nếu không dòng nào là điều kiện cứng mà vẫn đá nhau, đó thường là dấu hiệu nên đổi hướng: giữ lại phần làm mình muốn làm lại, bỏ phần làm mình cạn sức. Ghi rõ hai phần ấy là gì, rồi đem chúng đi hỏi người trong nghề xem có công việc nào giữ phần này mà ít phần kia không.

Dừng không phải thua, và ở lại cũng là một ngả

Người đi làm lâu năm thường ngại dừng vì sợ mình là người bỏ cuộc. Nhưng dừng một lần thử sau khi đã đi hết thời gian đã hẹn và đã nhìn lại cẩn thận là một quyết định trọn vẹn, khác hẳn bỏ ngang giữa chừng. Bạn đã trả vài tuần để biết một điều mà nếu không thử thì có khi mất vài năm mới biết.

Có một ngả nữa ít ai đặt tên: quay lại công việc cũ với một cái nhìn rõ hơn. Sau vài lần thử, không ít người nhận ra điều mình cần là bớt một phần việc hút sức, thêm một phần việc có ý nghĩa, hay đổi cách làm với cấp trên, chứ không phải một nghề khác. Đó không phải là chịu thua; đó là một lựa chọn có bằng chứng.

Ghi lại lý do dừng, kèm ngày. Một hai năm sau, khi hoàn cảnh đổi, như con lớn hơn hay việc chính thay đổi, bạn có thể mở lại trang ấy và xem lý do còn đúng không. Nhiều hướng bị dừng vì hoàn cảnh lúc ấy, chứ không phải vì bản thân hướng ấy sai.

Nói quyết định với người trong nhà

Quyết định đi tiếp, đổi hướng hay dừng nên được kể với người cùng gánh việc nhà với bạn, nhất là khi lần thử tiếp theo sẽ lấy thêm thời gian của gia đình. Kể bằng bảng tiêu chí và vài trang ghi chép thì dễ hơn nhiều so với kể bằng cảm giác. Người nghe thấy bạn đã cân nhắc thật, không phải đang nhất thời.

Hỏi họ một câu cụ thể: “Lần thử tới sẽ lấy của nhà mình thêm hai tối mỗi tuần trong hai tháng, mình sắp xếp thế nào?” Câu hỏi cụ thể mời người kia cùng tính, thay vì phải chọn giữa ủng hộ và phản đối. Nếu họ thấy một rủi ro mà bạn không thấy, ghi nó vào bảng như một tiêu chí mới.

Nếu quyết định là dừng, cũng nói ra. Người thân thường đã thấy bạn bận rộn với đợt thử, biết được kết quả sẽ giúp cả nhà khép lại chuyện ấy, và lần sau bạn muốn thử điều gì, họ sẽ tin rằng bạn biết dừng đúng lúc.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đếm số tiêu chí nghiêng về mỗi ngả để ra quyết định không?

Không nên. Các tiêu chí không nặng như nhau: một điều kiện về sức khoẻ hay thời gian cho con nhỏ có thể quan trọng hơn mọi dòng khác cộng lại. Hãy đọc cả bảng như một bức tranh và xác định đâu là điều kiện cứng.

Sau một lần thử đã đủ để quyết định đi tiếp chưa?

Đủ để quyết định có làm một lần thử lớn hơn hay không, chưa đủ để đổi nghề. Đi tiếp ở đây nghĩa là bước một bước vừa phải: thử dài hơn, có áp lực gần thật hơn, hoặc chạm vào phần cốt lõi hơn của nghề.

Nếu thử xong thấy không rõ nên đi ngả nào thì làm sao?

Thường là do câu hỏi ban đầu chưa đủ cụ thể hoặc lần thử chưa đủ giống thật. Hãy viết lại câu hỏi mình cần trả lời, thiết kế một lần thử nhỏ nhắm đúng vào câu ấy, và đặt ngày quyết định mới.

Dừng một hướng nghề rồi có nên thử lại sau này không?

Có thể, nếu lý do dừng là hoàn cảnh chứ không phải bản thân công việc. Ghi rõ lý do dừng kèm ngày; khi hoàn cảnh thay đổi, đọc lại để xem lý do ấy còn đúng hay không.

Có nên nhờ người khác cùng đọc bảng tiêu chí không?

Nên, nhất là một người hiểu bạn nhưng không có quyền lợi gì trong quyết định, hoặc một người làm tư vấn nghề nghiệp. Họ thường thấy được chỗ bạn đang tự dời cột mốc hay đang bỏ qua một tín hiệu rõ ràng.

Đổi hướng và dừng khác nhau thế nào?

Đổi hướng là giữ lại phần việc thấy hợp và đi tìm công việc khác có nhiều phần ấy hơn. Dừng là gác hẳn hướng này trong thời gian tới. Đổi hướng thường là kết quả phổ biến nhất sau một lần thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138