KhaNang.comKhả Năng
Biến kết quả thành kế hoạch thử nghề nhỏ

Hỏi chuyện người trong nghề trước khi đổi hướng: xin gặp thế nào, hỏi những gì

Một buổi hỏi chuyện người đang làm nghề cho biết điều bài trắc nghiệm không biết. Cách chọn người, viết lời xin gặp, bộ câu hỏi bốn phần và bảng ghi lại.

Two Vietnamese men in their forties talk over glasses of iced tea at a plain wooden table in a quiet factory canteen, one in work uniform seen from behind, soft afternoon light

Muốn biết một nghề thật sự trông thế nào từ bên trong, cách rẻ và nhanh nhất là hỏi chuyện một người đang làm nghề đó trong khoảng ba mươi đến bốn lăm phút. Bạn xin gặp bằng một lời nhắn ngắn, nói rõ mình muốn hiểu công việc chứ không xin việc, mang theo khoảng mười câu hỏi chia bốn phần, và ghi lại ngay sau buổi gặp. Tuần này bạn có thể liệt kê ba người để hỏi và gửi đi lời nhắn đầu tiên.

Buổi hỏi chuyện không thay được việc làm thử, nhưng nó lọc trước rất nhiều hình dung sai. Bài trắc nghiệm có thể cho biết bạn thích làm việc với con người; chỉ người trong nghề mới kể được rằng phần “con người” ấy là hai tiếng tiếp khách mỗi ngày hay là sáu tiếng nghe phàn nàn qua điện thoại. Biết điều đó trước khi bỏ công thử, bạn đỡ được cả tháng đi lạc.

Buổi hỏi chuyện cho biết điều gì mà bản kết quả không biết

Bản kết quả trắc nghiệm và bảng tự đánh giá nói về bạn. Buổi hỏi chuyện nói về công việc. Hai thứ ấy phải gặp nhau thì mới ra được một giả thuyết đáng thử. Người trong nghề kể được ngày làm việc trôi qua thế nào, phần nào chiếm nhiều giờ nhất, phần nào người ngoài tưởng là chính mà thật ra chỉ thoáng qua, và điều gì khiến người mới bỏ đi sau vài tháng.

Họ cũng cho bạn nghe thứ ngôn ngữ của nghề: những từ người trong nghề gọi việc của mình, những điều họ coi là “làm tốt”. Nghe xong, bạn sẽ biết kỹ năng mình mang theo nên gọi tên ra sao để người ở nghề mới hiểu.

Điều buổi hỏi chuyện không cho biết: nghề ấy có hợp với bạn hay không. Một người yêu nghề sẽ kể say sưa, một người đang chán sẽ kể ảm đạm, cả hai đều thật với họ. Vì thế đừng hỏi một người rồi kết luận. Ba người ở ba chỗ làm khác nhau cho một bức tranh đáng tin hơn nhiều, và chỗ ba người cùng kể giống nhau là chỗ đáng ghi chép nhất.

Tìm ai để hỏi: người cách mình một bước

Người làm nghề đó từ hai đến bảy năm. Họ còn nhớ cảm giác của người mới, lại đủ lâu để biết phần mệt thật nằm ở đâu. Người đã làm hai mươi năm và lên tới chức cao thường kể về một công việc khác hẳn công việc bạn sẽ làm năm đầu.

Người từng đổi nghề sang đó. Nếu tìm được, đây là người quý nhất: họ đã đi đúng con đường bạn đang nhìn, biết cái gì mang theo được và cái gì phải học lại từ đầu.

Người ở gần mình trước. Bạn cũ, đồng nghiệp ở phòng khác, người quen của người quen, phụ huynh cùng lớp con, người trong hội nghề. Lời nhờ qua một người quen chung được nhận lời dễ hơn hẳn lời nhắn tới người lạ.

Đừng chỉ chọn người thành công nổi bật. Người như vậy dễ kể câu chuyện đẹp. Một người làm bình thường, đều đặn, sẽ kể cho bạn ngày thứ Ba bình thường của nghề, và đó mới là thứ bạn cần biết.

Lập danh sách sáu người, mong gặp được ba. Không phải ai cũng trả lời, và điều đó bình thường. Ghi sáu cái tên kèm cách mình biết họ, gửi lời nhắn cho ba người đầu, ai im lặng thì chuyển sang người kế. Danh sách viết sẵn giúp bạn không bỏ cuộc sau lời nhắn đầu tiên không được hồi âm, và cũng tránh cảm giác phải chờ một người duy nhất.

Lời xin gặp: ngắn, rõ, dễ từ chối

Lời nhắn xin gặp nên đọc xong trong mười giây, nói rõ bạn là ai, vì sao hỏi người đó, cần bao lâu, và để người ta từ chối dễ dàng. Một mẫu bạn có thể sửa theo mình:

“Chào anh, em là Quân, bạn của chị Hà làm cùng anh trước đây. Em đang làm trưởng ca ở nhà máy, đang tìm hiểu công việc đào tạo nội bộ vì thấy mình thích phần kèm người mới. Em muốn xin anh khoảng ba mươi phút, gọi điện hay cà phê gần chỗ anh đều được, để nghe anh kể ngày làm việc thật của nghề. Em không hỏi việc làm. Nếu dạo này anh bận thì cũng không sao ạ.”

Câu “em không hỏi việc làm” quan trọng hơn bạn nghĩ: nó gỡ áp lực cho người nhận, và giữ cho buổi gặp đúng mục đích. Nếu họ chủ động nhắc tới vị trí đang tuyển, bạn nghe và cảm ơn, nhưng đừng biến buổi gặp thành buổi xin việc.

Không trả lời sau một tuần thì nhắn lại đúng một lần. Vẫn im lặng thì chuyển sang người kế tiếp trong danh sách, không suy diễn gì thêm. Người đi làm bận là chuyện thường, không phải lời từ chối nhắm vào bạn.

Bộ câu hỏi chia bốn phần

Mang theo khoảng mười câu, không cần hỏi hết. Thứ tự đi từ việc cụ thể đến cảm nhận rồi mới tới đường vào nghề:

  • Ngày làm việc: Hôm qua anh chị làm những việc gì, từ sáng đến chiều? Việc nào chiếm nhiều giờ nhất trong tuần? Việc nào người ngoài tưởng là chính mà thật ra ít khi làm?
  • Phần dễ và phần khó: Một ngày tốt trong nghề trông thế nào, một ngày tệ trông thế nào? Người mới thường vấp ở chỗ nào? Có ai anh chị biết đã bỏ nghề, và họ bỏ vì chuyện gì?
  • Người làm tốt khác người làm thường ở đâu: Anh chị nhận ra một người làm tốt nghề này qua những việc gì cụ thể? Kỹ năng nào học được trong lúc làm, kỹ năng nào phải có sẵn?
  • Đường vào: Một người từ nghề như em muốn thử một mảnh nhỏ của việc này thì có cách nào, ví dụ làm cùng một dự án, đi theo quan sát nửa ngày? Theo anh chị, em nên nói chuyện thêm với ai nữa?

Câu cuối, “nên nói chuyện thêm với ai”, là câu mở ra người thứ hai và thứ ba. Còn câu hỏi về thu nhập, nếu muốn hỏi, hãy hỏi theo kiểu “thu nhập trong nghề thường thay đổi theo những yếu tố nào” thay vì hỏi thẳng con số của người đối diện.

Anh Quân, trưởng ca nhà máy, đi hỏi chuyện ba người làm đào tạo

Anh Quân, 41 tuổi, làm trưởng ca ở một nhà máy linh kiện mười hai năm. Bảng kiểm kê của anh cho thấy anh kèm được người mới rất đều tay, và đó là phần việc anh thấy hứng nhất. Điều anh nghĩ trong đầu: “Chắc mình làm đào tạo nội bộ được.” Anh chưa thử gì, chỉ mới nghĩ, và anh biết một ý nghĩ như vậy chưa phải giả thuyết.

Anh hỏi chuyện ba người: một chị làm đào tạo ở nhà máy khác được bốn năm, một anh từng là kỹ thuật viên rồi chuyển sang dạy nghề, và một người phụ trách nhân sự ở công ty bạn. Cả ba kể giống nhau ở một điểm anh không ngờ: phần đứng lớp chỉ chiếm chừng một phần ba thời gian, phần còn lại là soạn tài liệu, theo dõi người học sau lớp, lập báo cáo và thuyết phục các trưởng bộ phận cho người đi học.

Anh Quân không bỏ hướng này. Anh sửa giả thuyết cho đúng hơn: “Nếu mình nhận soạn bộ tài liệu hướng dẫn cho công nhân mới của ca mình và tự theo dõi họ trong bốn tuần, thì mình sẽ thấy phần giấy tờ có làm mình chán hay không.” Buổi hỏi chuyện không trả lời thay anh, nhưng nó chỉ đúng chỗ cần thử. Anh vẫn làm trưởng ca, vẫn đi ca đều, và bắt đầu thử từ chính tổ của mình.

Ghi lại ngay sau buổi gặp

Ghi trong vòng hai tiếng sau buổi hỏi chuyện, khi còn nhớ nguyên giọng kể. Bảng không để chấm nghề hay chấm mình, chỉ để so hình dung cũ với điều vừa nghe. Dòng đầu là ghi chép của anh Quân:

Điều mình nghĩ trước khi gặpĐiều người trong nghề kểKhớp hay lệchCâu hỏi mới, việc thử tiếp
Làm đào tạo chủ yếu là đứng lớpĐứng lớp khoảng một phần ba, còn lại là soạn bài, theo dõi, báo cáoLệch nhiềuMình chịu được phần giấy tờ không? Thử soạn tài liệu cho tổ mình
Cần bằng cấp sư phạm mới làm đượcNhiều nơi cần người giỏi tay nghề và biết giảng, bằng cấp tính sauLệch một phầnHỏi thêm người thứ hai xem nơi khác có giống vậy không
Người học sẽ hào hứngNhiều người đi học vì bị cử, phải tìm cách giữ chú ýLệchMình có kiên nhẫn với người không muốn học không? Nhớ lại các lần kèm
(điều bạn nghĩ)(điều được kể)(khớp / lệch / chưa rõ)(câu hỏi, việc thử)

Sau ba buổi, đọc lại cột “Khớp hay lệch”. Chỗ lệch nhiều không có nghĩa nghề không dành cho bạn; nó cho biết hình dung của bạn cần sửa, và lần thử đầu tiên nên nhắm đúng vào chỗ lệch đó.

Những điều nên tránh trong buổi hỏi chuyện

Biến thành buổi xin việc trá hình. Người nhận lời vì tin bạn chỉ muốn hiểu nghề. Đưa hồ sơ ra giữa chừng là làm mất lòng tin ấy, và người đó khó giới thiệu bạn cho ai khác.

Kể về mình quá lâu. Năm phút đầu giới thiệu bản thân là đủ. Phần còn lại là thời gian của họ kể; bạn càng nói ít, buổi gặp càng nhiều thông tin.

Hỏi những điều tra được trong năm phút. Nghề này là gì, cần học gì cơ bản thì tự đọc trước. Thời gian với người thật nên dành cho những điều chỉ người làm mới biết.

Tranh luận khi họ kể điều bạn không muốn nghe. Nếu họ bảo nghề này vất vả hơn bạn nghĩ, hãy hỏi “vất vả ở phần nào”, đừng thuyết phục họ rằng bạn sẽ khác.

Quên cảm ơn sau buổi gặp. Một lời nhắn cảm ơn trong ngày, kèm một điều cụ thể bạn học được, giữ được mối quen này cho những lần sau, khi bạn cần xin đi theo quan sát hay xin góp ý cho một lần thử.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi chuyện người trong nghề có làm phiền họ không?

Phần lớn người đi làm sẵn lòng kể về công việc của mình nếu lời nhờ ngắn, rõ thời gian và dễ từ chối. Giữ đúng ba mươi phút đã hẹn, chủ động trả tiền nước, và cảm ơn cụ thể sau đó là đủ lịch sự.

Nên hỏi chuyện bao nhiêu người là đủ?

Ba người ở ba chỗ làm khác nhau là mức tối thiểu để thấy được điểm chung của nghề, thay vì chỉ thấy câu chuyện riêng của một người. Khi người thứ tư kể lại gần như y hệt ba người trước thì bạn đã đủ thông tin cho bước thử.

Không quen ai trong nghề đó thì tìm người hỏi ở đâu?

Bắt đầu từ vòng quen biết rộng: bạn học cũ, đồng nghiệp ở phòng khác, người quen của người thân, hội nghề nghiệp, nhóm cộng đồng của nghề. Nhờ một người giới thiệu thường được nhận lời dễ hơn nhắn thẳng cho người lạ.

Gặp trực tiếp hay gọi điện thì tốt hơn?

Gặp trực tiếp cho nhiều tín hiệu hơn, như nét mặt khi họ kể phần khó. Nhưng gọi điện hay gọi video dễ nhận lời hơn với người bận. Chọn cách nào người được hỏi thấy tiện, đừng để hình thức làm chậm việc.

Nếu người được hỏi khuyên mình đừng vào nghề thì sao?

Hãy hỏi rõ họ khuyên vậy vì phần nào của công việc, rồi ghi lại như một thông tin, chưa phải kết luận. Nếu người thứ hai và thứ ba cũng nhắc đúng phần đó, đó là chỗ bạn cần thử trước tiên.

Buổi hỏi chuyện có thay được việc làm thử không?

Không. Buổi hỏi chuyện cho biết công việc trông thế nào từ bên trong, còn làm thử mới cho biết bạn cảm thấy thế nào khi tự tay làm. Dùng buổi hỏi chuyện để chọn đúng mảnh việc đem ra thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138