KhaNang.comKhả Năng
Biến kết quả thành kế hoạch thử nghề nhỏ

Làm thêm hoặc tình nguyện để thử nghề: chọn chỗ cho ra thông tin thật

Làm thêm cuối tuần và đi tình nguyện cho hai loại thông tin khác nhau về một nghề. Cách chọn chỗ thử, giữ ranh giới, và biết mình đang không thấy được gì.

A Vietnamese woman in her late thirties packs boxed pastries at a steel counter in a bright bakery kitchen, face turned away, morning light, clean blue accents

Làm thêm cuối tuần và đi tình nguyện đều là cách thử một hướng nghề trong môi trường thật, nhưng chúng cho hai loại thông tin khác nhau. Làm thêm có đòi hỏi, có người trả công nên phản ánh khá sát áp lực thật; tình nguyện mở được cửa vào những việc khó xin làm thử, nhưng người ta thường nhẹ tay và dễ khen hơn. Tuần này bạn có thể viết ra mảnh việc mình muốn chạm tới, rồi dùng ba câu hỏi lọc ở dưới để chọn chỗ nào cho thông tin thật nhất.

Cái sai thường gặp không nằm ở chỗ chọn làm thêm hay tình nguyện, mà ở chỗ chọn đại một việc gần gần với nghề rồi coi đó là đã thử. Người muốn thử nghề tổ chức sự kiện đi phụ bưng bê ở tiệc cưới sẽ biết nhiều về chuyện đứng lâu, rất ít về chuyện điều phối. Chọn đúng chỗ quan trọng hơn chọn nhiều chỗ.

Hai cách thử cho hai loại thông tin

Làm thêm có trả công cho biết áp lực thật. Có giờ giấc, có người quản lý, có hậu quả khi làm hỏng. Bạn thấy được mình xoay xở thế nào khi bị nhắc nhở, khi đông khách, khi phải làm phần không thích vì đó là việc được giao. Đổi lại, bạn ít được chọn mảnh việc: người mới thường được giao phần đơn giản nhất.

Tình nguyện mở cửa vào những việc khó xin làm thử. Một nhóm thiện nguyện, hội phụ huynh, câu lạc bộ khu phố hay nhóm cộng đồng thường thiếu người cho những phần như điều phối, ghi chép sổ sách, lo truyền thông, hướng dẫn người mới. Bạn có thể nhận đúng mảnh việc muốn thử mà không cần kinh nghiệm trong nghề.

Điểm yếu của tình nguyện là người ta dễ khen. Ai cũng biết ơn người đến giúp không công, nên góp ý thường nhẹ nhàng, hạn chót co giãn. Bạn sẽ thấy mình có thích việc hay không, nhưng khó biết mình làm ở mức đủ cho người trả công hay chưa.

Điểm yếu của làm thêm là dễ dừng ở phần ngoài rìa. Vài tháng đầu thường là phần việc chân tay hay lặp lại. Nếu điều bạn muốn thử là phần cốt lõi như lên kế hoạch, ra quyết định, thì làm thêm cuối tuần có thể mãi không chạm tới.

Ba câu hỏi lọc chỗ thử

Trước khi nhận lời bất cứ chỗ nào, trả lời ba câu này trên giấy. Một chỗ không trả lời được câu đầu thì nên tìm chỗ khác:

  • Mình sẽ tự tay làm mảnh việc nào? Không phải “ở gần” hay “nhìn người khác làm”, mà tự tay làm. Nếu câu trả lời là “phụ giúp linh tinh”, hãy hỏi cụ thể hơn trước khi nhận.
  • Ai sẽ nói cho mình biết mình làm thế nào? Cần ít nhất một người có kinh nghiệm nhìn vào việc mình làm và góp ý thẳng. Không có người đó thì bạn chỉ có cảm nhận của riêng mình.
  • Mình bỏ ra những gì và giữ được bao lâu? Tính cả đi lại, giờ ngủ, thời gian của gia đình. Một chỗ thử tốt nhưng cách nhà một tiếng xe mỗi chiều thường không giữ được quá vài tuần.

Ba câu này cũng giúp bạn nói chuyện rõ ràng với người nhận mình. Khi bạn hỏi “em có thể nhận phần ghi sổ thu chi của đợt quyên góp này không”, người phụ trách dễ trả lời hơn nhiều so với câu “em muốn giúp gì cũng được”. Cụ thể từ đầu cũng là cách để không bị đẩy sang những việc chẳng liên quan gì tới điều bạn đang muốn thử.

So các lựa chọn trên một bảng

Liệt kê hai ba chỗ có thể thử rồi điền vào bảng. Không cần chấm điểm từng chỗ, cột “Không thấy được gì” thường tự cho bạn câu trả lời. Ba dòng đầu là của chị Lan, người trong tình huống ở mục sau:

Chỗ thửMảnh việc tự tay làmThông tin thu đượcĐiều không thấy đượcCái giá về giờ và sức
Phụ tiệm bánh sáng Chủ nhật (làm thêm)Đóng gói đơn, kiểm hàng, xếp lịch giaoMình chịu được nhịp giờ cao điểm không, có thích việc kiểm đếm khôngPhần lên kế hoạch nhập hàng, việc của chủ tiệmSáu tiếng mỗi sáng Chủ nhật
Điều phối lịch nấu cho bếp ăn thiện nguyệnXếp ca cho ba mươi người, nhắc lịch, xử lý người báo nghỉMình có thích việc điều phối người, giữ đầu mối khôngÁp lực thật khi có người trả công và đòi hỏiBa buổi tối mỗi tuần, làm tại nhà
Phụ trách quỹ hội phụ huynh lớp conGhi thu chi, báo cáo cuối kỳMình còn quen việc sổ sách sau năm năm nghỉ khôngGần như không có gì mới so với nghề cũÍt, nhưng gần như không cho thông tin mới
(chỗ của bạn)(mảnh việc)(thông tin)(điều không thấy)(giờ, sức)

Dòng thứ ba là kiểu lựa chọn hay bị chọn vì nó dễ và quen. Nó không xấu, nhưng nếu mục tiêu là thử một hướng mới thì nó gần như không cho thêm thông tin nào.

Chị Lan, nghỉ năm năm chăm con, thử hai chỗ cùng lúc

Chị Lan, 38 tuổi, trước làm nhân viên kế toán kho, nghỉ năm năm để chăm hai con. Con út vào lớp một, chị muốn đi làm lại nhưng không chắc có muốn quay về sổ sách. Bảng kiểm kê việc đã làm trong năm năm ở nhà cho thấy những việc chị làm đều tay nhất là lo hậu cần: tổ chức sinh nhật cho cả lớp con, xếp lịch đưa đón chung với ba gia đình hàng xóm, lo đám giỗ bốn mươi mâm. Giả thuyết của chị: mình thích điều phối người và việc hơn là ngồi với số.

Chị chọn hai chỗ bổ sung cho nhau. Bếp ăn thiện nguyện cần người xếp ca nấu, việc chị làm tối ở nhà sau giờ con ngủ. Tiệm bánh gần nhà cần người phụ sáng Chủ nhật, chị xin được làm phần đóng gói và xếp đơn giao chứ không làm bánh. Chỗ thứ nhất cho chị chạm vào đúng việc điều phối; chỗ thứ hai cho chị cảm giác có giờ giấc, có người quản lý sau năm năm vắng.

Sáu tuần sau, chị ghi: việc xếp ca làm chị hứng thật, kể cả lúc ba người báo nghỉ cùng một buổi. Ở tiệm bánh, phần chị thích nhất lại là lúc kiểm đơn và ghép tuyến giao, tức là con số vẫn ở đó, nhưng gắn với người và với việc đi lại. Chị chưa kết luận gì to tát. Câu hỏi kế tiếp của chị là tìm hiểu những việc điều phối có dùng số như điều phối kho vận, và hỏi chuyện hai người đang làm việc đó.

Giữ ranh giới để việc thử không thành việc không công kéo dài

Tình nguyện và làm thêm đều dễ trượt khỏi mục đích ban đầu. Nhóm thiện nguyện thấy bạn làm tốt sẽ giao thêm, tiệm thấy bạn chăm sẽ xin bạn thêm buổi. Được tin cậy là chuyện vui, nhưng nếu mỗi tuần thêm một việc, sau hai tháng bạn sẽ không còn biết mình đang thử điều gì, chỉ biết là mệt.

Cách giữ ranh giới đơn giản là nói rõ ngay từ đầu: mình nhận phần việc này, trong khoảng thời gian này, vì đang muốn tìm hiểu công việc kiểu này. Người phụ trách có kinh nghiệm thường hiểu và quý sự rõ ràng đó. Khi được đề nghị thêm việc, hỏi lại chính mình: việc mới có giúp trả lời câu hỏi mình đang thử không? Nếu không, từ chối lịch sự hoặc hẹn sau khi hết đợt thử.

Đặt sẵn một ngày kết thúc đợt thử, khoảng sáu đến tám tuần. Đến ngày đó, dù muốn ở lại, hãy dừng một tuần để ngồi nhìn lại những gì đã ghi. Ở lại sau khi đã nhìn lại là một lựa chọn; ở lại vì ngại nói lời dừng thì không.

Biết mình đang không thấy được điều gì

Mỗi chỗ thử chỉ soi được một phần của nghề. Trước khi kết luận, hãy viết thật cụ thể những phần mình chưa hề chạm tới. Chị Lan làm điều phối ở bếp thiện nguyện, nhưng chưa biết điều phối khi mỗi lần sai sót gây thiệt hại tiền bạc cho người khác thì nặng nề đến đâu. Một người làm thêm phụ thợ mộc cuối tuần biết được mình thích làm bằng tay, nhưng chưa biết chuyện đi báo giá, thương lượng với khách sẽ ra sao.

Những phần chưa thấy ấy không làm hỏng kết quả thử, chúng chỉ cho biết lần thử kế tiếp nên nhắm vào đâu. Hỏi chuyện một người đang làm nghề về đúng những phần ấy thường là bước rẻ nhất để lấp vào.

Cũng nên tính tới một điều: cảm giác hứng khởi khi được ra khỏi nhà sau thời gian dài, hoặc khi được làm việc khác sau nhiều năm một nghề, có thể khiến mọi việc mới đều thấy dễ chịu trong vài tuần đầu. Đó là cảm giác thật, nhưng nó thuộc về sự đổi gió, chưa chắc thuộc về nghề. Ghi chép đều từng tuần sẽ giúp bạn thấy khi nào cái hứng ban đầu lắng xuống và điều gì còn ở lại.

Việc làm trong tuần này

Lấy một tờ giấy, viết một câu: “Mảnh việc mình muốn tự tay làm là…”. Cố gắng dùng động từ cụ thể như xếp ca, ghi sổ, hướng dẫn, sửa, đóng gói, chứ đừng dừng ở tên một nghề. Sau đó liệt kê ba chỗ quanh mình có thể có mảnh việc ấy: một nhóm cộng đồng, một tiệm nhỏ, một hội nghề, một người quen đang làm chủ. Chưa cần liên hệ ai cả.

Đem ba chỗ ấy qua ba câu hỏi lọc và điền vào bảng so sánh. Chỗ nào trả lời được cả ba câu thì nhắn hỏi trước, nói rõ mảnh việc muốn nhận và khoảng thời gian thử. Nếu không chỗ nào trả lời được câu “ai sẽ góp ý cho mình”, hãy tìm một người trong nghề để hỏi chuyện trước, họ thường biết chỗ nào nhận người đến làm thử theo kiểu này.

Có một điều không cần làm: không cần đợi đến khi “sẵn sàng” hay học xong một khoá nào mới bắt đầu. Đợt thử đầu tiên chính là cách để biết mình cần học gì. Còn nếu sau đợt thử bạn thấy công việc cũ vẫn là nơi mình làm tốt và yên tâm nhất, quay về với một cái nhìn rõ hơn cũng là một kết quả có giá trị.

Câu hỏi thường gặp

Nên chọn làm thêm hay đi tình nguyện để thử nghề?

Tuỳ mảnh việc bạn muốn chạm tới. Nếu muốn biết mình chịu áp lực thật thế nào, làm thêm có trả công cho thông tin sát hơn. Nếu muốn thử phần cốt lõi như điều phối, lên kế hoạch mà chưa có kinh nghiệm, tình nguyện thường dễ mở cửa hơn.

Đi tình nguyện có được tính là kinh nghiệm làm việc không?

Những việc bạn tự tay làm khi tình nguyện, như điều phối ba mươi người hay giữ sổ thu chi, là kinh nghiệm thật và kể lại được với người ở nghề mới. Hãy ghi cụ thể việc gì, quy mô bao nhiêu, ai xác nhận được để sau này không bị quên.

Làm thêm cuối tuần có ảnh hưởng tới việc chính không?

Có thể có, nhất là khi cái mệt dồn sang thứ Hai. Hãy đọc kỹ quy định của nơi đang làm về việc làm thêm, tránh việc có xung đột lợi ích với công ty, và đặt sẵn số giờ tối đa mỗi tuần từ đầu.

Nghỉ ở nhà chăm con lâu năm thì thử nghề bằng cách nào dễ nhất?

Bắt đầu từ những việc gần nhà, giờ giấc mềm, như nhóm cộng đồng, hội phụ huynh, bếp ăn thiện nguyện, rồi chọn đúng mảnh việc muốn thử. Song song đó, liệt kê lại những việc đã làm trong thời gian ở nhà, vì nhiều việc trong đó là kỹ năng thật.

Thử bao lâu thì nên dừng lại để nhìn lại?

Sáu đến tám tuần là khoảng nhiều người giữ được và đủ để qua giai đoạn hào hứng ban đầu. Đặt sẵn ngày dừng từ đầu, đến ngày đó ngồi đọc lại ghi chép rồi mới quyết định ở lại, đổi chỗ hay dừng hẳn.

Nếu chỗ thử muốn giữ mình lại làm lâu dài thì sao?

Đó là tín hiệu tốt về việc bạn làm, nhưng chưa phải câu trả lời về nghề. Hãy cảm ơn, xin vài ngày để nhìn lại ghi chép theo đúng kế hoạch, rồi mới trả lời. Quyết định lúc đang được khen thường nghiêng theo cảm xúc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138