KhaNang.comKhả Năng
Đọc kết quả trắc nghiệm có phản biện

Bản kết quả toàn lời khen: đọc những cái nhãn nghe hay mà không bị cuốn theo

Kết quả trắc nghiệm gọi bạn là "người kiến tạo", "người truyền cảm hứng"? Cách dịch nhãn thành hành vi, tìm mặt trái của nó và kiểm bằng việc đã làm.

Vietnamese woman in her mid thirties teaching her mother-in-law to make a video call on a tablet with a blank screen at a sunny dining table, faces in soft profile, warm daylight

Nhiều bản kết quả trắc nghiệm nghề nghiệp đặt cho người làm bài một cái nhãn nghe rất dễ chịu: "người kiến tạo", "người truyền cảm hứng", "người nuôi dưỡng", "nhà chiến lược". Đọc thấy vui, và đó cũng là lý do cần đọc chậm lại. Một cái nhãn nghe hay không cho bạn biết sáng thứ hai nên làm gì khác đi. Muốn dùng được nó, hãy dịch nhãn thành ba bốn hành vi cụ thể, tìm lần gần nhất mình thật sự làm những hành vi đó, và viết ra mặt trái của nhãn khi bị làm quá tay.

Bài này đi qua cách dịch nhãn, một bảng đối chiếu có ví dụ điền sẵn của một người mẹ nghỉ năm năm chăm con muốn đi làm lại, những lý do khiến các bản kết quả hay viết bằng lời khen, và cách giữ lại phần có ích sau khi bỏ lớp giấy gói.

Vì sao bản kết quả hay viết bằng lời khen

Người soạn bài trắc nghiệm muốn người làm đọc hết kết quả và thấy được tôn trọng. Đó là ý tốt. Không ai muốn trả cho người khác một bản kết quả ghi "bạn kém ở mặt này". Vì vậy cách viết phổ biến là gọi tên mỗi kiểu bằng một hình ảnh tích cực, rồi mô tả những điểm mạnh điển hình. Phần hạn chế, nếu có, thường được viết rất nhẹ, ví dụ "đôi khi bạn có thể quá tận tâm".

Ở các bài miễn phí hoặc bài dùng để thu hút người làm, lời khen còn có thêm một chức năng: người đọc thấy dễ chịu thì dễ chia sẻ, dễ quay lại. Điều này không làm bài trở nên vô dụng, nhưng nó nghĩa là bạn đang đọc một văn bản được viết để làm bạn thấy dễ chịu, không phải được viết để giúp bạn chọn đúng.

Có một chỗ dễ bị cuốn nữa: những mô tả chung chung như "bạn quan tâm tới người khác nhưng cũng cần thời gian cho riêng mình" đúng với gần như mọi người. Khi đọc thấy mình trong đó, ta tưởng bài đã hiểu mình. Cách kiểm đơn giản: đưa đoạn mô tả cho một người bạn đọc mà không nói là của ai, hỏi họ có thấy mình trong đó không. Nếu họ cũng gật, đoạn đó gần như không mang thông tin riêng về bạn.

Nhãn trộn lẫn "thích" với "giỏi": tách ra trước khi đọc tiếp

Một cái nhãn như "nhà chiến lược" hay "người truyền cảm hứng" nghe như mô tả năng lực, nhưng phần lớn bài sinh ra nó chỉ hỏi bạn thích gì và hay làm gì. Bạn khai rằng mình thích nghĩ về bức tranh lớn, bài gọi bạn là nhà chiến lược. Thích nghĩ về bức tranh lớn và làm tốt việc lập chiến lược là hai chuyện khác nhau. Cái thứ nhất là sở thích, cái thứ hai cần năng lực, kinh nghiệm và kết quả đã có.

Khi đọc nhãn, hãy hỏi lại bài mình vừa làm: các câu hỏi chủ yếu hỏi về điều mình thích, về cách mình hay phản ứng, hay về việc mình đã làm được? Nếu là hai loại đầu, nhãn chỉ nên được đọc là "mình có xu hướng", không phải "mình giỏi". Ghi thẳng điều này bên cạnh nhãn, ví dụ "nhà chiến lược: mình thích nghĩ cách làm khác đi; chưa biết mình làm việc này tốt tới đâu".

Tách như vậy tránh được hai cái bẫy cùng lúc. Bạn không vội nhận những việc đòi năng lực mình chưa có chỉ vì nhãn nói vậy. Và bạn không bỏ qua sở thích thật nằm bên dưới cái nhãn, thứ rất đáng đem đi thử ở mức nhỏ.

Dịch một cái nhãn thành hành vi: bốn bước

Làm với cái nhãn chính trong bản kết quả, hoặc với hai ba tính từ được lặp lại nhiều nhất.

  1. Viết ra ba đến năm hành vi cụ thể mà một người mang nhãn này sẽ làm trong một tuần làm việc. Hành vi phải nhìn thấy được: "chủ động hỏi han khi đồng nghiệp có chuyện", không phải "quan tâm người khác".
  2. Với mỗi hành vi, tìm lần gần nhất mình làm điều đó. Ghi ngày tháng ước chừng, việc gì, ai có mặt. Không nhớ được lần nào trong một năm thì để trống.
  3. Viết mặt trái khi hành vi bị làm quá. "Người nuôi dưỡng" làm quá thì ôm việc của người khác, khó nói không, quên phần của mình. Mặt trái không phải điểm yếu để xấu hổ; nó là chỗ cần để ý khi chọn môi trường làm việc.
  4. Gạch bỏ những hành vi không có bằng chứng, giữ lại những hành vi có ít nhất hai lần rõ ràng. Phần còn lại sau khi gạch mới là phần của bạn, phần bị gạch là phần của người viết bài.

Sau bốn bước, cái nhãn thường co lại còn hai ba hành vi. Đó là mất mát duy nhất, và cũng là lúc bản kết quả bắt đầu có ích: hai ba hành vi có bằng chứng thì đem đi thử được, còn một cái nhãn đẹp thì không.

Bảng đối chiếu nhãn với việc đã làm, ví dụ điền sẵn

Chị Lan, 36 tuổi, trước làm nhân viên kinh doanh, nghỉ năm năm chăm hai con, nay muốn đi làm lại. Bản kết quả gọi chị là "người nuôi dưỡng" và gợi ý các hướng chăm sóc, dịch vụ. Chị điền bảng như sau.

Hành vi dịch từ nhãnLần gần nhất mình làmAi thấyMặt trái khi làm quáGiữ hay gạch
Kiên nhẫn chỉ cho người khác làm từng bướcTháng trước dạy mẹ chồng dùng điện thoại gọi video, ba buổiMẹ chồng, chồngLàm thay luôn cho nhanh, người kia không tự làm đượcGiữ
Nhận ra người khác đang khó chịu trước khi họ nóiHay nhận ra con mệt trước giờ đi họcChồngLo thay cho người khác quá mứcGiữ, nhưng chưa có bằng chứng ở chỗ làm
Tạo không khí ấm áp cho nhómKhông nhớ được lần nào gần đâyGạch
Giữ lịch, sắp xếp cho nhiều ngườiLo lịch học, lịch khám, lịch đưa đón cho cả nhà ba năm nayCả nhàÔm hết, không giao bớtGiữ, kết quả không nhắc tới mà lại có bằng chứng dày nhất

Dòng cuối của chị Lan đáng chú ý: một năng lực có bằng chứng dày nhất lại không nằm trong cái nhãn. Nhãn đẹp nhiều khi che mất những thứ mình làm giỏi mà nghe không "kêu".

Chị cũng thấy hai trong bốn hành vi chỉ có bằng chứng trong gia đình. Đó không phải lý do để loại chúng. Đó là lý do để tìm một việc nhỏ bên ngoài, nơi người lạ có thể thấy mình làm những hành vi đó.

Chị Lan đi tiếp từ bảng tới một lần thử

Câu hỏi ban đầu của chị Lan là "mình có nên làm nghề chăm sóc như kết quả gợi ý không". Sau khi điền bảng, câu hỏi đổi thành: "mình thích hướng dẫn người khác từng bước và giữ cho mọi việc chạy đúng lịch, hai điều này có còn đúng khi làm với người lạ, trong giờ làm việc thật không?".

Giả thuyết của chị: nếu mình làm một ca phụ ở chỗ cần vừa chỉ dẫn khách vừa giữ lịch, mình sẽ thấy hứng ở hai phần đó chứ không chỉ thấy mệt vì đứng lâu. Bước thử: nhận làm thử ba buổi sáng ở tiệm bánh của người quen trong khu, phụ đứng quầy, nhận đơn đặt trước, xếp lịch giao bánh.

Sau ba buổi, chị ghi: phần xếp lịch giao và nhận đơn thấy cuốn, làm nhanh, chủ tiệm nhờ làm tiếp; phần đứng quầy giờ cao điểm thì mệt nhưng không ghét; phần "tạo không khí" thì đúng là không phải thứ chị nghĩ tới. Câu trả lời tạm: hướng đáng thử tiếp là công việc có nhiều phần sắp xếp, điều phối, có tiếp người nhưng không phải chỉ tiếp người. Bản kết quả đúng một nửa, và nửa còn lại chị tự tìm thấy.

Chú ý: chị Lan không bác bỏ bản kết quả, cũng không làm theo nó. Chị dùng nó như một điểm xuất phát, rồi để việc thật sửa lại.

Những điều không nên làm với cái nhãn

Nhãn đẹp dễ dính lâu hơn mình tưởng. Mấy cách dùng sau thường làm hại nhiều hơn giúp:

  • Dùng nhãn để giới thiệu mình với người khác như một sự thật. Người nghe sẽ nhìn bạn qua cái nhãn, kể cả ở những mặt nó không nói tới.
  • Chỉ tìm những nghề "hợp nhãn". Nhãn là cách gọi một hình dạng sở thích hay phong cách, không phải danh sách nghề. Người được gọi là "người nuôi dưỡng" có thể làm tốt ở rất nhiều loại việc không mang chữ chăm sóc.
  • Bỏ qua mặt trái vì bản kết quả viết nó nhẹ. Mặt trái là phần có ích nhất khi chọn môi trường làm việc: nó cho biết ở đâu mình dễ kiệt sức.
  • Buồn vì nhãn của mình nghe kém hơn nhãn của người khác. Các nhãn không xếp hạng nhau. Không có nhãn nào tốt hơn, và chính cảm giác so sánh đó là dấu hiệu nên bỏ nhãn đi, giữ lại hành vi.

Nếu thấy khó tách mình khỏi cái nhãn, thử viết lại bản kết quả bằng lời của chính mình, không dùng một tính từ nào, chỉ dùng câu bắt đầu bằng "mình đã từng…". Bản viết lại thường ngắn hơn, ít đẹp hơn, và hữu ích hơn nhiều.

Bước nhỏ tuần này

Lấy bản kết quả, khoanh cái nhãn chính và ba tính từ được lặp lại nhiều nhất. Dịch chúng thành hành vi theo bốn bước, điền bảng đối chiếu, gạch thẳng tay những dòng không có bằng chứng.

Với những hành vi còn lại, chọn một hành vi mà bằng chứng của bạn mới chỉ có ở nhà hoặc ở một nơi quen, rồi tìm một dịp nhỏ để làm nó ở nơi khác trong tháng này: một buổi phụ giúp, một việc tình nguyện ở khu phố, một phần việc mới ở chỗ làm. Ghi lại ba dòng sau khi làm: mình đã làm gì, người khác phản hồi gì, mình thấy hứng hay hút sức.

Nếu sau khi gạch, gần như không còn hành vi nào có bằng chứng, đừng lo. Điều đó chỉ nói bản kết quả không mô tả được bạn, không nói bạn không có điểm mạnh. Lúc đó, bắt đầu từ chiều ngược lại: liệt kê những việc người khác hay nhờ bạn, và để những việc đó gợi ý điểm mạnh. Một người làm tư vấn nghề nghiệp có thể giúp bạn làm bước này nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao kết quả trắc nghiệm nghề nghiệp thường toàn lời khen?

Người soạn bài muốn người làm thấy được tôn trọng và đọc hết kết quả, nên các kiểu được gọi bằng hình ảnh tích cực và phần hạn chế viết rất nhẹ. Điều này không làm bài vô dụng, nhưng nó nghĩa là cần tự dịch lời khen thành hành vi cụ thể mới dùng được.

Làm sao biết đoạn mô tả trong kết quả có thật sự nói về mình?

Đưa đoạn đó cho một người bạn đọc mà không nói là của ai, hỏi họ có thấy mình trong đó không. Nếu họ cũng thấy đúng với họ, đoạn đó quá chung để mang thông tin riêng. Phần mô tả có ích là phần bạn kể ra được việc cụ thể đã làm.

Mặt trái của một cái nhãn tích cực là gì?

Là điều xảy ra khi hành vi tốt bị làm quá: người hay giúp người khác thì dễ ôm việc, người thích tự do thì dễ bỏ dở phần chán. Mặt trái cho biết môi trường nào làm mình dễ kiệt sức, nên rất đáng ghi lại khi chọn việc.

Có nên dùng nhãn trong kết quả để giới thiệu bản thân không?

Không nên dùng như một sự thật về mình. Người nghe sẽ nhìn bạn qua cái nhãn, kể cả ở những mặt nó không nói tới. Kể những việc cụ thể đã làm và kết quả của chúng thường thuyết phục hơn và đúng với bạn hơn một cái nhãn.

Nhãn trong kết quả của mình nghe kém hấp dẫn thì có sao không?

Không sao. Các nhãn trong một bài trắc nghiệm không xếp hạng nhau và không có nhãn nào tốt hơn. Nếu thấy mình đang so nhãn của mình với người khác, hãy bỏ nhãn đi và chỉ giữ lại những hành vi cụ thể có bằng chứng.

Bằng chứng chỉ có ở nhà, như chăm con hay lo việc gia đình, có tính không?

Có tính, vì đó là hành vi đã xảy ra và có người thấy. Nhưng nên tìm thêm một dịp làm hành vi đó ở nơi khác, như một buổi phụ giúp hay việc tình nguyện, để kiểm xem nó còn đúng khi làm với người lạ và trong khung giờ làm việc thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138