KhaNang.comKhả Năng
Đọc kết quả trắc nghiệm có phản biện

Danh sách nghề gợi ý sau trắc nghiệm: vì sao không chọn nghề thẳng từ danh sách

Danh sách nghề gợi ý cuối bản kết quả trắc nghiệm được làm ra thế nào, nó không biết gì về bạn, và cách bóc từng nghề thành đầu việc để tìm sợi chỉ chung.

Vietnamese man in his late twenties showing a customer how to hold a phone with a blank screen at a small shop counter, seen from behind, bright midday light, blue and amber accents

Danh sách nghề gợi ý ở cuối bản kết quả trắc nghiệm là một danh sách những nghề mà người làm nghề đó trung bình trả lời giống bạn. Nó không phải danh sách những nghề bạn sẽ làm tốt, càng không phải danh sách những nghề sẽ tuyển bạn. Vì vậy đừng chọn một nghề thẳng từ đó. Hãy làm việc ngược lại: bóc mỗi nghề trong danh sách ra thành ba bốn đầu việc hằng ngày, rồi xem đầu việc nào mình đã từng làm và thấy thế nào.

Làm như vậy, một danh sách mười lăm tên nghề xa lạ sẽ co lại thành vài loại việc lặp đi lặp lại, và chính những loại việc đó mới là thứ đáng đem đi thử. Bài này giải thích danh sách được tạo ra thế nào, những điều nó không biết về bạn, và một bảng bóc nghề có ví dụ điền sẵn của một người bán hàng hai mươi chín tuổi.

Danh sách đó được làm ra thế nào

Nói theo nguyên lý, phần lớn trắc nghiệm sở thích nghề làm một phép so khớp. Người lập bài đã có mô tả về từng nghề, thường dựa trên việc hỏi những người đang làm nghề đó hoặc trên mô tả công việc chuẩn. Khi bạn trả lời xong, máy so hình dạng câu trả lời của bạn với hình dạng của từng nghề, rồi liệt kê những nghề gần nhất. Nghề càng lên đầu danh sách thì hình dạng càng giống.

Điều này có ba hệ quả mà người đọc ít để ý. Thứ nhất, danh sách chỉ chứa những nghề có trong cơ sở dữ liệu của bài, thường là các nghề phổ biến ở nơi bài được soạn; nhiều nghề mới hoặc nghề địa phương không có mặt. Thứ hai, so khớp dựa trên sở thích là chính, thường không đưa năng lực, sức khoẻ hay hoàn cảnh vào. Thứ ba, "giống người trung bình trong nghề" không có nghĩa là bạn sẽ thích ngày làm việc thật của nghề đó, vì trong mỗi nghề có rất nhiều kiểu người khác nhau vẫn làm tốt.

Hiểu như vậy thì danh sách nghề gợi ý vẫn có ích, chỉ là ích theo cách khác: nó là một kho ví dụ về những công việc có chung một số loại hoạt động với điều bạn khai là mình thích. Đọc nó để tìm loại hoạt động, không phải để tìm tên nghề.

Ba điều danh sách không biết về bạn

Hoàn cảnh của bạn. Danh sách không biết bạn đang nuôi con nhỏ, đang chăm cha mẹ, ở xa thành phố hay cần thu nhập đều đặn mỗi tháng. Một nghề đứng đầu danh sách nhưng đòi đi ca đêm hay đi công tác liên tục có thể không phải hướng để thử lúc này, dù sở thích khớp đến đâu.

Năng lực bạn đã có và chưa có. Bài sở thích hỏi bạn thích gì, không hỏi bạn làm được gì. Một nghề trong danh sách có thể cần một nền kỹ năng mà bạn sẽ phải học hai ba năm. Điều đó không loại nghề đó, nhưng làm thay đổi hẳn cách thử: thử loại việc trước, tính chuyện học sau.

Nghề đó ở chỗ bạn sống trông thế nào. Cùng tên một nghề, làm ở một công ty lớn và làm ở một xưởng nhỏ là hai ngày làm việc khác hẳn. Danh sách dùng mô tả chung. Bạn chỉ biết ngày làm việc thật khi hỏi người đang làm, hoặc khi làm thử một phần việc.

Bóc mỗi nghề thành đầu việc: bảng có ví dụ điền sẵn

Chọn năm nghề trong danh sách, gồm cả nghề làm bạn hào hứng và nghề làm bạn thấy lạ. Với mỗi nghề, viết ra ba bốn việc mà người làm nghề đó làm trong một ngày bình thường, không phải ngày đẹp nhất. Ví dụ dưới đây là của anh Tùng, 29 tuổi, bán điện thoại ở cửa hàng sáu năm, nhận danh sách có "giáo viên", "chuyên viên đào tạo", "nhân viên chăm sóc khách hàng", "điều phối sự kiện"; ba dòng anh điền như sau.

Nghề trong danh sáchĐầu việc hằng ngày (đoán, cần hỏi lại)Mình đã làm việc gần giống chưaKhi làm thấy thế nàoCâu hỏi còn lại
Chuyên viên đào tạoSoạn nội dung, đứng trước nhóm giảng, trả lời câu hỏi, theo dõi người học làm được chưaCó: kèm ba bạn mới vào cửa hàng, chỉ cách giới thiệu máyThích lúc thấy bạn mới tự bán được; ngại phần soạn tài liệuCó thích đứng trước nhóm đông, hay chỉ thích kèm một hai người?
Điều phối sự kiệnGọi nhà cung cấp, lên lịch, xử lý sự cố tại chỗ, làm ngoài giờCó một phần: lo khai trương chi nhánh mới năm ngoáiMệt nhưng nhớ mãi; ghét phần gọi điện đòi hàngMình thích phần đông người hay phần chuẩn bị?
Nhân viên chăm sóc khách hàngTrả lời khiếu nại, tra thông tin, ghi lại, chuyển bộ phậnCó: ngày nào cũng xử lý khách quay lại đổi máyLàm được, không hứngKhông cần thử thêm lúc này

Nhìn cột "khi làm thấy thế nào" của anh Tùng, một sợi chỉ hiện ra: anh hứng nhất lúc giúp một người cụ thể làm được việc gì đó, ít hứng với phần giấy tờ và gọi điện đòi hàng. Sợi chỉ đó có mặt trong cả nghề đào tạo lẫn công việc kèm nhân viên mới ở chính cửa hàng anh.

Cột thứ hai ghi "đoán, cần hỏi lại" là cố ý. Bạn đang mô tả nghề từ bên ngoài. Trước khi tin vào cột đó, hãy hỏi một người đang làm nghề ấy xem một ngày của họ thật sự gồm những gì.

Tìm sợi chỉ chung thay vì chọn một tên nghề

Sau khi bóc năm nghề, đặt cột "đầu việc" của chúng cạnh nhau và gạch chân những loại việc lặp lại ở ít nhất hai nghề. Thường bạn sẽ thấy ba bốn loại hoạt động: giải thích cho người khác hiểu, sắp xếp để mọi thứ chạy đúng giờ, tìm ra chỗ hỏng, làm ra một vật cụ thể bằng tay, thuyết phục. Đó là phần thật sự có giá trị trong danh sách. Một danh sách mười lăm nghề nhiều khi chỉ nói đi nói lại hai điều.

Tiếp theo, đối chiếu sợi chỉ chung đó với cột "khi làm thấy thế nào". Loại việc nào vừa lặp lại trong danh sách, vừa từng làm bạn hứng thật, là ứng viên số một để thử. Loại việc lặp lại trong danh sách mà bạn đã làm và thấy nhạt thì cứ để đó: danh sách có thể đúng về người trung bình, nhưng bạn không phải người trung bình.

Cuối cùng, hỏi: loại việc này có thể làm nhiều hơn ngay ở chỗ mình đang làm không? Với anh Tùng, câu trả lời là có: xin cửa hàng cho phụ trách hẳn việc kèm nhân viên mới trong ba tháng. Thử loại việc ở chỗ quen ít rủi ro hơn nhiều so với nhảy sang một tên nghề trong danh sách.

Đọc cả phần cuối danh sách, nơi ít ai nhìn

Nhiều bản kết quả có thêm một nhóm nghề "ít giống bạn nhất", hoặc ít ra có thứ tự đầy đủ để bạn xem những nghề đứng cuối. Phần này hay bị bỏ qua, nhưng với người đã đi làm, nó có ích không kém phần đầu. Nếu nghề bạn đang làm, hoặc một phần lớn công việc hằng ngày của bạn, nằm gần cuối, đó là manh mối giải thích vì sao bạn thấy mệt dù vẫn làm được việc.

Hãy bóc hai nghề cuối danh sách theo đúng cách đã làm ở bảng trên, rồi hỏi: trong tuần vừa rồi mình đã dành bao nhiêu buổi cho những loại việc này? Ví dụ anh Tùng thấy nghề "nhân viên nhập liệu" đứng gần cuối, và nhận ra mỗi tối anh mất gần một giờ nhập lại phiếu bảo hành bằng tay. Đó không phải lý do để bỏ nghề bán hàng. Đó là lý do để hỏi cửa hàng có thể chia lại phần việc đó không, hoặc mình có thể gom nó vào một buổi cố định cho đỡ rải rác.

Đọc phần cuối danh sách như vậy thường cho ra những thay đổi nhỏ, làm được ngay, giảm bớt cái mệt hằng ngày, trong khi phần đầu danh sách cho ra những hướng thử dài hơi. Người đi làm cần cả hai.

Những cách đọc danh sách dễ dẫn sai

Mấy kiểu đọc sau rất thường gặp, kể cả ở người đã đi làm lâu năm:

  • Chọn nghề đứng đầu vì nó đứng đầu. Khoảng cách giữa nghề thứ nhất và thứ năm thường rất nhỏ. Thứ tự gần như không mang thông tin.
  • Gạch bỏ cả danh sách vì có một nghề nghe vô lý. Một nghề lạ trong danh sách không làm các nghề khác sai. Thường nghề lạ đó chia sẻ một loại hoạt động với các nghề còn lại, chỉ là tên nghe xa.
  • Chọn nghề nghe sang hoặc đang được nói nhiều. Đó là chọn theo hình ảnh xã hội, không theo dữ liệu từ chính bài làm của mình.
  • Tra ngay khoá học cho nghề mình chọn. Chưa biết mình thích ngày làm việc thật của nghề đó hay không mà đã học là đặt cược sớm. Học có ý nghĩa khi đã thử và đã biết mình thiếu gì.
  • Coi nghề không có trong danh sách là nghề mình không hợp. Danh sách bị giới hạn bởi cơ sở dữ liệu. Nghề bạn đang làm không có mặt cũng không nói bạn làm sai nghề.

Nếu bạn lỡ đọc theo một trong những cách trên, không sao. Quay lại bảng bóc nghề và làm lại cột "khi làm thấy thế nào", vì đó là cột duy nhất chỉ bạn mới điền được.

Bước tiếp theo trong tuần, và khi nào cần người trong nghề

Tuần này chỉ cần làm hai việc. Một: hoàn thành bảng bóc nghề cho năm nghề và gạch chân sợi chỉ chung. Hai: tìm một chỗ trong công việc hiện tại, hoặc ngoài giờ, nơi bạn có thể làm loại hoạt động đó nhiều hơn trong một tháng. Không cần xin nghỉ, không cần đăng ký học, không cần nói với ai ngoài người giao việc cho mình.

Cột "đầu việc hằng ngày" là cột bạn đoán nhiều nhất. Khi có một nghề trong danh sách cứ quay lại trong đầu, đó là lúc nên tìm một người đang làm nghề ấy để hỏi chừng nửa giờ: một ngày bình thường của họ gồm những việc gì, việc nào mệt nhất, người mới vào thường vấp ở đâu. Một cuộc trò chuyện như vậy sửa được nhiều ô đoán sai trong bảng hơn bất kỳ bài viết mô tả nghề nào.

Nếu danh sách làm bạn hoang mang hơn là rõ ra, ví dụ mọi nghề đều nghe hợp hoặc chẳng nghề nào nghe hợp, đó là lúc một buổi với người làm tư vấn nghề nghiệp có ích. Mang theo bảng bóc nghề, không chỉ mang bản kết quả.

Câu hỏi thường gặp

Danh sách nghề gợi ý trong kết quả trắc nghiệm có chính xác không?

Danh sách chính xác ở chỗ những nghề đó có người làm trả lời giống bạn, nhưng không cho biết bạn sẽ thích ngày làm việc thật hay làm tốt nghề đó. Nó hợp để tìm loại hoạt động mình hay nghiêng về, không hợp để chọn một nghề cụ thể.

Vì sao danh sách gợi ý có nghề hoàn toàn không liên quan tới mình?

Vì phép so khớp chủ yếu dựa trên sở thích khai báo, không xét kinh nghiệm hay hoàn cảnh. Một nghề nghe lạ thường chia sẻ một loại hoạt động với các nghề khác trong danh sách. Hãy bóc nghề đó thành đầu việc rồi mới xét, đừng gạch ngay.

Nghề mình đang làm không có trong danh sách thì có phải nên đổi nghề?

Không. Danh sách chỉ chứa nghề có trong cơ sở dữ liệu của bài và chỉ so theo sở thích. Nhiều người làm tốt và gắn bó với nghề không có trong danh sách của mình. Điều đáng hỏi là phần việc nào trong nghề hiện tại làm mình hứng hoặc hút sức.

Nên chọn bao nhiêu nghề trong danh sách để tìm hiểu?

Khoảng năm nghề là vừa: đủ để thấy sợi chỉ chung, không quá nhiều để bỏ dở. Nên chọn cả nghề mình hào hứng lẫn nghề mình thấy lạ, vì nghề lạ đôi khi cho thấy một loại hoạt động mình chưa từng gọi tên.

Bóc nghề thành đầu việc thì lấy thông tin ở đâu cho đúng?

Ban đầu cứ đoán dựa trên hiểu biết của mình và ghi rõ là đoán. Sau đó hỏi người đang làm nghề đó về một ngày bình thường, hoặc quan sát họ làm việc nếu có dịp. Mô tả từ người trong nghề sửa được nhiều chỗ đoán sai nhất.

Có nên học ngay một khoá theo nghề đứng đầu danh sách?

Chưa nên. Học trước khi thử loại việc của nghề đó dễ tốn công vào thứ mình chưa chắc thích. Hãy thử làm loại hoạt động chính của nghề trong vài tuần, ghi lại cảm nhận, rồi mới lập kế hoạch học theo phần mình thật sự còn thiếu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138