KhaNang.comKhả Năng
Đọc kết quả trắc nghiệm có phản biện

Trắc nghiệm nghề nghiệp không nói gì về thị trường việc làm: phần mình phải tự tìm

Kết quả trắc nghiệm cho biết bạn nghiêng về loại việc nào, không cho biết nghề đó ở nơi bạn sống có cần người, vào nghề ra sao. Bảng các câu cần tự tìm.

Two Vietnamese men in their forties kneeling beside solar inverter equipment fixed to a ground-level courtyard wall of a house, profile view, tools on a mat, bright afternoon daylight

Trắc nghiệm nghề nghiệp đo bạn, không đo thị trường. Nó cho biết bạn nghiêng về loại việc nào, làm tốt kiểu việc gì, coi trọng điều gì, nhưng không cho biết nghề được gợi ý ở chỗ bạn sống có đang cần người, người mới vào nghề bắt đầu từ đâu, thu nhập thật trông ra sao, hay một ngày làm việc gồm những gì. Những câu đó bạn phải tự tìm, và cách tìm chắc nhất là hỏi người đang làm nghề cộng với quan sát tận mắt.

Bài này đưa một bảng tách rõ phần trắc nghiệm trả lời được và phần mình phải tự đi tìm, kèm ví dụ điền sẵn của một thợ điện bốn mươi tư tuổi tò mò về nghề lắp đặt thiết bị điện mặt trời, những nguồn tìm hiểu đáng tin và kém tin, và một tuần đầu làm được ngay.

Trắc nghiệm trả lời câu hỏi nào, bỏ ngỏ câu hỏi nào

Hãy hình dung việc chọn một hướng nghề như ghép hai nửa. Nửa thứ nhất là bạn: thích gì, làm được gì, cần gì từ công việc. Nửa thứ hai là nghề: ai đang thuê, cần gì ở người làm, người mới vào có đường nào, ngày làm việc ra sao, có lâu dài không. Trắc nghiệm, dù tốt đến đâu, chỉ giúp với nửa thứ nhất. Nó hoàn toàn im lặng về nửa thứ hai.

Vấn đề là bản kết quả thường kết thúc bằng một danh sách nghề, khiến người đọc tưởng nó đã ghép xong hai nửa. Thật ra danh sách chỉ nói những nghề đó có loại hoạt động giống điều bạn khai. Nó không biết nghề đó ở tỉnh bạn có mười chỗ tuyển hay không có chỗ nào, không biết người bốn mươi lăm tuổi mới vào nghề thì được nhận ở vị trí nào, cũng không biết nghề ấy đang thay đổi ra sao.

Người đã đi làm có lợi thế ở nửa thứ hai: bạn đã biết cách hỏi chuyện đồng nghiệp, đã có quan hệ, đã từng thấy một ngành thay đổi trước mắt mình. Dùng đúng lợi thế đó thay vì chờ bản kết quả làm thay.

Bảng tách: phần trắc nghiệm trả lời được và phần mình phải tự tìm

Chọn một hướng mà bản kết quả gợi ý và bạn thấy tò mò. Điền bảng dưới đây cho hướng đó. Ví dụ là của anh Bình, 44 tuổi, thợ điện dân dụng hai mươi năm, kết quả nghiêng về việc kỹ thuật có tính mới, và anh tò mò về lắp đặt điện mặt trời áp mái.

Câu hỏiTrắc nghiệm có trả lời khôngMình tìm ở đâuĐiều mình ghi được
Mình có thích loại việc kỹ thuật, làm tay, giải quyết sự cố khôngCó, phần nàoĐối chiếu với hai mươi năm làm điệnThích, nhất là lúc dò lỗi
Ở tỉnh mình, ai đang thuê người làm việc nàyKhôngHỏi hai người quen đang làm lắp đặt; để ý các công trình quanh khuChủ yếu là đội nhỏ nhận thầu, ít công ty lớn
Người mới vào nghề bắt đầu từ vị trí nàoKhôngHỏi người đang làmThường vào làm phụ, có tay nghề điện thì lên nhanh
Một ngày làm việc thật gồm những gìKhôngXin đi theo một buổiPhần lớn thời gian là trên mái nhà, nắng, mang vác
Thu nhập và độ đều của việc ở nơi mình sốngKhôngHỏi thẳng người trong nghề, hỏi hai ba người để soTheo mùa, có tháng nhiều có tháng ít
Sức khoẻ và hoàn cảnh của mình có hợp với điều kiện làm việc đó khôngKhôngTự cân nhắc, hỏi người nhàĐầu gối không còn tốt, leo mái nhiều thì lo

Nhìn cột "điều mình ghi được" của anh Bình: hướng này khớp với sở thích, nhưng có một điều kiện làm việc mà anh cần cân nhắc rất kỹ. Anh không loại hướng này, nhưng đổi câu hỏi: trong nghề này có phần việc nào ở mặt đất, như thiết kế, khảo sát, bảo trì bộ biến đổi điện, mà tay nghề của mình dùng được không?

Cột "trắc nghiệm có trả lời không" gần như toàn chữ "không". Đó chính là điều bài này muốn bạn thấy tận mắt.

Nguồn tìm hiểu nào đáng tin, nguồn nào cần dè chừng

Người đang làm nghề, ở gần nơi bạn sống. Đáng tin nhất, vì họ sống trong đúng điều kiện bạn sẽ gặp. Hỏi hai ba người để không bị một câu chuyện riêng dẫn đi. Hỏi về một ngày bình thường và về người mới vào nghề, không hỏi chung chung "nghề này có tốt không".

Quan sát tận mắt. Đi theo một buổi, phụ một việc nhỏ, đứng xem một ca làm. Một buổi quan sát cho bạn thấy những điều không ai kể: tiếng ồn, tư thế, nhịp làm, kiểu người mình sẽ gặp mỗi ngày.

Mô tả công việc trong các tin tuyển dụng. Có ích để biết người tuyển thường đòi gì, nhưng mỗi tin viết theo ý của một chỗ tuyển. Đọc vài chục tin và để ý những yêu cầu lặp lại, đừng tin một tin cụ thể.

Bài viết, video về "nghề đang lên". Cần dè chừng. Chúng thường kể phần đẹp nhất, nói về thành phố lớn, và hay đến từ người đang bán khoá học cho nghề đó. Dùng để biết nghề có tồn tại, không dùng để quyết.

Lời khuyên của người thân không làm nghề đó. Có giá trị về phần hoàn cảnh của bạn, như gia đình có chịu được giai đoạn chuyển không, nhưng thường không biết nhiều về nghề. Tách hai loại lời khuyên này ra.

Anh Bình đi trọn từ kết quả đến một buổi đi theo

Anh Bình làm một bài sở thích vì tò mò, không định đổi nghề. Kết quả nghiêng về việc kỹ thuật có tính mới, thích học cái mới, ít hứng với việc lặp lại. Anh đọc và nghĩ ngay đến nghề lắp điện mặt trời, nghề mà anh thấy nhiều người nói đến.

Bảng tách cho anh thấy ngay: bản kết quả chỉ trả lời được dòng đầu tiên. Năm dòng sau anh phải tự đi tìm. Anh gọi cho hai người quen đang làm lắp đặt, hỏi về một ngày làm việc và người mới vào. Cả hai đều nói một ý: tay nghề điện của anh rất có giá, nhưng phần lớn việc là trên mái.

Anh xin đi theo một đội ba buổi cuối tuần. Ghi chú sau ba buổi: thích phần đấu nối, dò lỗi bộ biến đổi; phần trên mái thì đầu gối đau từ buổi thứ hai. Giả thuyết mới: phần mình hứng là bảo trì, sửa chữa hệ thống đã lắp, việc chủ yếu ở mặt đất. Bước thử tiếp: hỏi người quen xem có đội nào cần người nhận phần bảo trì theo lịch không, và tự học thêm phần điện một chiều buổi tối trong một tháng.

Anh Bình vẫn làm thợ điện dân dụng. Anh có một hướng thử cụ thể hơn, và quan trọng hơn, một hướng tính tới sức khoẻ thật của mình, thứ không bản kết quả nào hỏi tới.

Nghề thay đổi nhanh hơn bản mô tả trong bài trắc nghiệm

Mô tả nghề mà bài trắc nghiệm dùng để so khớp thường được soạn từ nhiều năm trước và cập nhật chậm. Trong lúc đó, nhiều nghề đã đổi hẳn cách làm: việc giấy tờ chuyển sang máy, việc tay chân có thêm thiết bị đo, việc bán hàng chuyển một phần lên mạng. Một nghề trong danh sách gợi ý có thể vẫn mang tên cũ nhưng ngày làm việc đã khác xa điều bài hình dung.

Cách kiểm đơn giản là hỏi người trong nghề một câu: "So với năm năm trước, công việc của anh chị khác ở chỗ nào?". Câu trả lời thường cho bạn ba thứ cùng lúc: phần nào của nghề đang lớn lên, phần nào đang thu hẹp, và người mới vào cần biết thêm gì so với trước. Ghi những điều đó vào một dòng riêng trong bảng tách.

Đừng cố đoán nghề nào sẽ còn, nghề nào sẽ mất trong mười năm tới; không ai đoán chắc được. Điều bạn cần chỉ là biết phần việc mình định thử đang ở phía lớn lên hay phía thu hẹp, để thử đúng phần đang sống của nghề.

Những việc không cần làm lúc này

Tìm hiểu thị trường dễ bị phình thành một dự án lớn. Mấy việc dưới đây có thể để sau:

  • Không cần đọc hết mọi báo cáo về ngành. Số liệu toàn quốc ít nói về chỗ bạn sống. Hai cuộc trò chuyện với người làm nghề ở gần thường có ích hơn.
  • Không cần quyết hướng chỉ dựa vào chuyện ngành đang cần người. Một nghề thiếu người nhưng bạn không thích ngày làm việc của nó thì vẫn không phải hướng tốt cho bạn.
  • Không cần đăng ký học trước khi đi theo một buổi. Một buổi quan sát có thể làm thay đổi hẳn điều bạn cần học.
  • Không cần hỏi quá nhiều người. Hai ba người làm nghề, cộng một buổi quan sát, là đủ cho vòng đầu. Hỏi thêm khi đã có câu hỏi cụ thể hơn.

Mục tiêu của vòng tìm hiểu đầu tiên chỉ là điền được bảng tách, không phải biết hết về nghề.

Bước nhỏ trong tuần này

Chọn một hướng trong bản kết quả mà bạn thấy tò mò nhất. Điền cột "câu hỏi" và "trắc nghiệm có trả lời không" ngay tối nay; phần này mất mười phút và thường tự nó đã làm bạn bớt vội.

Trong tuần, liên lạc với một người đang làm nghề đó, qua người quen, đồng nghiệp cũ, nhóm cùng nghề. Xin hai mươi phút, hỏi ba câu: một ngày bình thường gồm những việc gì, người mới vào thường bắt đầu ở đâu, việc gì trong nghề mà người ngoài hay hiểu sai. Ghi lại ngay sau cuộc nói chuyện.

Nếu sau vài cuộc nói chuyện bạn thấy hướng này vẫn hấp dẫn nhưng có những điều kiện khó, như thu nhập không đều hay sức khoẻ, đó là lúc nên ngồi với người làm tư vấn nghề nghiệp để tìm những phần việc trong nghề vừa với hoàn cảnh của mình. Mang theo bảng tách đã điền.

Câu hỏi thường gặp

Kết quả trắc nghiệm nghề nghiệp có cho biết nghề đó dễ xin việc không?

Không. Trắc nghiệm chỉ đo sở thích, năng lực hay giá trị của bạn. Nó không biết nghề được gợi ý ở nơi bạn sống có đang cần người, người mới vào bắt đầu từ đâu. Những điều đó phải tìm hiểu qua người đang làm nghề và quan sát tận mắt.

Tìm hiểu nghề mới thì nên hỏi ai trước?

Hỏi người đang làm nghề đó ở gần nơi bạn sống, vì họ sống trong đúng điều kiện bạn sẽ gặp. Hỏi hai ba người để so, và hỏi về một ngày làm việc bình thường cùng người mới vào nghề thay vì hỏi nghề này có tốt không.

Bài viết về nghề đang được nhiều người nói tới có đáng tin không?

Nên dè chừng. Những bài đó thường kể phần đẹp, nói về thành phố lớn, và đôi khi đến từ người bán khoá học cho chính nghề đó. Dùng để biết nghề có tồn tại và gồm những gì, không dùng làm căn cứ để quyết đổi hướng.

Nghề đang thiếu người thì có nên chọn dù kết quả không nghiêng về đó?

Thiếu người là một lợi thế để vào nghề, không phải lý do đủ để chọn. Nếu bạn không thích ngày làm việc thật của nghề đó, việc dễ vào sẽ không bù được cái mệt hằng ngày. Có thể thử một phần việc của nghề trước khi cân nhắc.

Đi theo người làm nghề một buổi thì nên để ý điều gì?

Để ý nhịp làm, tư thế, tiếng ồn, kiểu người mình gặp, phần việc chiếm nhiều thời gian nhất và lúc nào mình thấy hứng hay thấy ngại. Ghi lại ngay sau buổi đó, vì những chi tiết nhỏ quên rất nhanh mà lại là thứ quyết định nhiều nhất.

Sức khoẻ không còn như trước thì đọc kết quả thế nào?

Bản kết quả không hỏi tới sức khoẻ, nên bạn phải tự thêm dòng đó vào khi tìm hiểu nghề. Nếu loại việc khớp sở thích nhưng điều kiện làm việc nặng, hãy tìm những phần việc khác trong cùng nghề mà tay nghề của mình dùng được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138