KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Mệt sau giờ làm nói gì về sở thích nghề: ghi nhật ký năng lượng hai tuần

Năng lượng cuối ngày là tín hiệu về việc nào hợp sở thích, việc nào hút sức. Cách ghi nhật ký hai tuần, phân biệt mệt vì việc với mệt vì chuyện khác, ví dụ điền sẵn.

A Vietnamese woman in her forties walking home through a quiet tree-lined lane at golden hour carrying a cloth bag, seen from behind, relaxed posture, soft green and amber light

Mệt sau giờ làm là bình thường; điều đáng để ý là mệt kiểu gì và sau việc gì. Có ngày làm nhiều mà về vẫn còn sức nói chuyện với con, có ngày làm ít mà về chỉ muốn nằm im. Sự khác nhau đó thường chỉ thẳng vào những phần việc hợp hoặc không hợp sở thích của bạn, rõ hơn bất kỳ câu trả lời nào trong một bảng hỏi.

Cách đọc tín hiệu này là ghi nhật ký năng lượng hai tuần: mỗi tối năm phút, ghi những việc chính trong ngày và cảm giác lúc về. Sau hai tuần, đọc lại sẽ thấy mẫu. Bài này hướng dẫn cách ghi, cách phân biệt mệt vì việc với mệt vì chuyện khác, và cách đọc nhật ký để có một giả thuyết đáng thử.

Hai kiểu mệt: cạn và đã

Mệt kiểu cạn. Về nhà thấy rỗng, cáu gắt, không muốn nói chuyện, nằm lướt điện thoại mà không nhớ đã xem gì. Thường đến sau những việc phải gồng, phải ép mình, phải giữ mặt.

Mệt kiểu đã. Cơ thể mỏi nhưng đầu vẫn nhẹ, còn muốn kể với người nhà chuyện trong ngày, ngủ ngon. Thường đến sau những việc mình thấy hứng, kể cả việc nặng.

Vì sao phân biệt quan trọng. Nếu chỉ hỏi "hôm nay có mệt không", câu trả lời gần như luôn là có. Hỏi "mệt kiểu gì" mới tách được việc hút sức với việc chỉ đơn giản là nhiều.

Đừng nhầm với kiệt sức kéo dài. Nếu ngày nào cũng mệt kiểu cạn, kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ hay mất hứng với cả những thứ ngoài công việc, đó không còn là chuyện sở thích. Nên nghỉ ngơi và gặp người có chuyên môn về sức khoẻ trước khi làm bất kỳ bảng nào.

Mẫu nhật ký năng lượng, có ví dụ điền sẵn

Mỗi tối ghi một dòng. Cột cảm giác dùng chữ: còn sức, bình thường, đã, cạn. Không chấm điểm. Dưới đây là ba ngày của một giáo viên tiểu học.

NgàyViệc chính trong ngàyCảm giác lúc về (còn sức / đã / cạn)Việc nào có vẻ gây ra cảm giác đóChuyện khác ảnh hưởng (ngủ, ốm, nhà)
Thứ HaiDạy bốn tiết, họp tổ chuyên môn, chấm vởCạnHọp tổ dài, bàn mãi một chuyệnNgủ ít vì con sốt
Thứ BaDạy năm tiết, làm đồ dùng dạy học mớiĐãLàm đồ dùng, thấy học trò thíchBình thường
Thứ TưDạy ba tiết, gặp phụ huynh, nhập điểmCạnNhập điểm vào hệ thống, gặp phụ huynh khó tínhBình thường

Cột cuối quan trọng: nó giúp loại ra những ngày mệt vì chuyện ngoài công việc. Ngày thứ Hai trong ví dụ có hai lý do chồng nhau, nên khi đọc mẫu cứ tạm gác nó sang một bên, đừng dựa vào nó nhiều.

Ghi thế nào để nhật ký có ích

Năm phút mỗi tối, làm đều hai tuần làm việc. Vài nguyên tắc giúp dữ liệu đáng tin hơn:

  1. Ghi ngay trong ngày, đừng để dồn cuối tuần. Đến thứ Sáu bạn sẽ không nhớ thứ Ba mình cảm thấy thế nào.
  2. Ghi cụ thể việc, không ghi chung chung "họp", "làm giấy tờ". Họp gì, giấy tờ gì, với ai.
  3. Ghi cảm giác trước, đoán nguyên nhân sau. Nếu đoán trước, bạn sẽ ghi cảm giác cho khớp với điều mình đã nghĩ sẵn.
  4. Ghi cả chuyện ngoài việc: ngủ có đủ không, có ốm không, nhà có chuyện gì. Để lúc đọc lại tách được.
  5. Ghi đủ hai tuần, kể cả tuần bình thường không có gì đặc biệt. Tuần bình thường cho thấy nền, tuần đặc biệt chỉ cho thấy ngoại lệ.

Không cần một cuốn sổ đẹp hay một ứng dụng chuyên dụng. Một tờ giấy dán trong tủ quần áo hay một ghi chú trên điện thoại là đủ. Cái quan trọng là đều đặn: ba ngày ghi rồi bỏ thì không đọc ra được gì.

Đọc nhật ký sau hai tuần

Đọc lại mười ngày làm việc và gạch chân những việc xuất hiện ở ngày "đã" và ngày "cạn". Không đếm điểm, chỉ để ý mẫu lặp lại. Thường bạn sẽ thấy hai ba việc hay đi cùng cảm giác "đã", và hai ba việc hay đi cùng cảm giác "cạn", bất kể khối lượng.

Hỏi tiếp: những việc gây "đã" có điểm gì chung? Được tự làm theo cách mình? Thấy kết quả ngay? Có người cảm ơn? Làm bằng tay? Tương tự với việc gây "cạn": phải ép người khác? Phải chờ? Lặp lại vô nghĩa? Những điểm chung này là manh mối về sở thích nghề, cụ thể hơn nhiều so với tên một nhóm trong bản kết quả trắc nghiệm.

Cuối cùng, nhìn tỉ lệ: việc gây "đã" chiếm bao nhiêu phần trong tuần làm việc của bạn? Nếu rất ít mà có thể tăng lên, hướng đi đầu tiên là chỉnh tỉ lệ ngay tại chỗ. Nếu gần như không có và không thể tăng, đó là dữ liệu đáng mang đi nói chuyện về hướng khác.

Không cần chờ có hướng nghề mới mới dùng nhật ký. Vài cách chỉnh làm được ngay tuần tới: dời việc gây "cạn" sang lúc mình còn tỉnh nhất thay vì để dồn cuối chiều; đặt một việc gây "đã" ngay sau nó như một lần hồi sức; hỏi đồng nghiệp có muốn đổi một phần việc không, vì việc bạn thấy cạn có thể là việc họ không ngại; với cuộc họp hay gây cạn, đề nghị gửi nội dung trước và giới hạn thời gian. Sau mỗi lần chỉnh, ghi tiếp một tuần. Nếu cảm giác cuối ngày đổi rõ, bạn đã tìm ra một phần nguyên nhân mà không cần đổi việc.

Tình huống đi trọn: cô Hạnh, giáo viên tiểu học mười lăm năm

Tình huống giả định.

  • Câu hỏi: cô Hạnh, 42 tuổi, dạy tiểu học mười lăm năm, gần đây về nhà là mệt rũ. Cô tự hỏi có phải mình hết yêu nghề, có nên tìm việc khác.
  • Nhật ký: sau hai tuần, những ngày "đã" đều có việc làm đồ dùng dạy học hoặc tiết dạy có trò chơi. Những ngày "cạn" đều có nhập liệu vào hệ thống và họp kéo dài.
  • Đối chiếu: cô nhớ những năm đầu đi dạy, phần nhập liệu và họp ít hơn nhiều. Đồng nghiệp hay xin mẫu đồ dùng của cô; tổ trưởng từng nhờ cô hướng dẫn giáo viên mới.
  • Giả thuyết: "Mình chưa chắc đã hết thích dạy. Có vẻ phần hút sức là giấy tờ và họp, còn phần mình thích là thiết kế cách dạy và làm đồ dùng."
  • Bước thử: cô đề nghị tổ chuyên môn cho mình phụ trách soạn bộ đồ dùng dạy học chung cho khối, đổi lại nhờ đồng nghiệp trẻ hỗ trợ phần nhập liệu. Đồng thời cô ghi tiếp nhật ký một tháng nữa để xem cảm giác có đổi không.

Có thể cô Hạnh phát hiện mình muốn ở lại nghề dạy với tỉ lệ việc khác đi. Có thể sau vài tháng cô thấy phần thiết kế cách dạy là thứ mình muốn làm nhiều hơn hẳn, và bắt đầu tìm hiểu những việc liên quan. Dù hướng nào, cô có dữ liệu thật chứ không chỉ một cảm giác "mệt quá".

Những chỗ hay làm sai với nhật ký năng lượng

Ghi vào tuần đặc biệt. Tuần thi, tuần cuối quý, tuần có việc nhà lớn đều làm lệch. Nếu chỉ ghi được trong tuần như vậy, ghi thêm một tuần bình thường để so.

Đọc từng ngày rời rạc. Một ngày cạn chưa nói lên gì. Mẫu chỉ hiện ra khi đặt nhiều ngày cạnh nhau.

Đổ hết cho việc. Có ngày cạn vì thiếu ngủ, vì đường kẹt xe, vì cãi nhau ở nhà. Cột "chuyện khác" là để không đổ oan cho công việc.

Kết luận ngay một nghề mới. Nhật ký cho biết loại việc, không cho biết nghề. Từ "thích làm đồ dùng" đến một hướng nghề cụ thể còn cần thử và hỏi người trong nghề.

Ghi cho đẹp. Có người ghi "đã" vào những ngày mình nghĩ mình nên thấy vui, như ngày được khen trong cuộc họp. Ghi theo cảm giác thật lúc bước vào nhà, kể cả khi nó trái với điều mình mong.

Nhật ký năng lượng nói được gì và không nói được gì

Nhật ký nói khá rõ một điều: trong công việc hiện tại của bạn, loại việc nào làm bạn còn sức và loại nào làm bạn cạn. Nó dựa trên việc thật, ngày thật, nên ít bị ảnh hưởng bởi hình mẫu mình muốn trở thành như khi trả lời bảng hỏi.

Nhưng nó có giới hạn. Nó chỉ thấy những việc bạn đang làm; những loại việc bạn chưa từng thử thì nhật ký không biết gì. Nó cũng không nói bạn giỏi việc nào, không nói việc đó có ai trả công không, và không tách được hoàn toàn việc với người cùng làm: một việc có thể thành "cạn" chỉ vì người ngồi cạnh.

Vì vậy hãy đọc nhật ký cùng với những thứ khác: bảng những việc đã làm ở các chỗ làm trước, những gì đồng nghiệp hay nhờ bạn, và nếu có, kết quả một bài trắc nghiệm sở thích. Chỗ nào ba nguồn cùng chỉ về một hướng thì đáng tin; chỗ nào chỉ một nguồn nói thì ghi là câu hỏi, chưa phải câu trả lời.

Khi nào cần người khác nhìn cùng

Nếu nhật ký cho thấy gần như ngày nào cũng cạn, không có việc nào đi cùng cảm giác "đã", hãy dừng việc tìm hiểu sở thích và chăm sức khoẻ trước. Một người đang kiệt sức không đọc được sở thích của mình, vì mọi thứ đều xám. Gặp người có chuyên môn về sức khoẻ, nghỉ ngơi, rồi hãy ghi lại.

Nếu nhật ký có mẫu rõ nhưng bạn không biết đem nó đi đâu, ngồi với một người làm tư vấn nghề nghiệp hoặc một người đang làm loại việc khiến bạn thấy "đã". Đưa họ xem nhật ký, hỏi: "Những việc này có ở đâu nhiều hơn? Một tuần của anh chị gồm gì?"

Việc nhỏ cho tuần này: chuẩn bị một cuốn sổ hoặc một ghi chú trên điện thoại với năm cột như bảng mẫu, đặt nhắc lúc tám giờ tối, bắt đầu từ thứ Hai tới. Hẹn luôn với mình một buổi tối cuối tuần thứ hai để đọc lại, ghi ngày đó vào lịch ngay từ bây giờ.

Câu hỏi thường gặp

Ghi nhật ký năng lượng bao lâu là đủ?

Hai tuần làm việc bình thường thường đủ để thấy mẫu. Nếu tuần đó có việc đặc biệt như đợt thi, cuối quý, hay người nhà ốm, ghi thêm một tuần để so.

Mệt sau giờ làm có phải là dấu hiệu nên đổi nghề không?

Chưa chắc. Mệt có nhiều nguồn: khối lượng việc, giấc ngủ, chuyện nhà, một phần việc cụ thể. Nhật ký giúp tách ra. Thường chỉnh lại phần việc gây mệt kiểu cạn là bước đầu hợp lý trước khi nghĩ đến chuyện đổi nghề.

Việc mình làm giỏi lại làm mình cạn sức thì sao?

Rất thường gặp. Làm giỏi và thấy hứng là hai chuyện khác nhau. Bạn có thể tiếp tục làm việc đó ở mức vừa phải, nhưng đừng để nó chiếm phần lớn tuần làm việc, và đừng chọn hướng mới chỉ vì mình giỏi nó.

Có thể dùng nhật ký này thay cho trắc nghiệm sở thích nghề nghiệp không?

Nó không thay hẳn nhưng bổ sung rất tốt. Trắc nghiệm hỏi về những việc giả định; nhật ký ghi lại việc thật. Đặt hai cái cạnh nhau, chỗ nào khớp thì tin hơn, chỗ nào lệch thì đáng tìm hiểu.

Nếu ngày nào cũng ghi là cạn thì nên làm gì?

Tạm dừng việc tìm hiểu sở thích. Nghỉ ngơi, chăm giấc ngủ, nói chuyện với người thân, và gặp người có chuyên môn về sức khoẻ nếu tình trạng kéo dài. Khi đã đỡ hơn, ghi lại hai tuần để có dữ liệu đáng tin.

Có nên cho đồng nghiệp xem nhật ký không?

Không cần thiết. Nhật ký là của bạn. Nhưng có thể hỏi một đồng nghiệp tin cậy về những lúc họ thấy bạn vui hay mệt, để đối chiếu với những gì bạn ghi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138