KhaNang.comKhả Năng
Đọc kết quả trắc nghiệm có phản biện

Kết quả trắc nghiệm giống hệt nghề đang làm: đo sở thích thật hay đo thói quen nghề?

Làm kế toán mười năm, làm trắc nghiệm lại ra đúng kế toán? Cách tách sở thích thật khỏi thói quen nghề, bảng đối chiếu từng đầu việc và khi nào nên ở lại.

Vietnamese woman in her late thirties at a quiet office desk near a window watering a small potted plant beside a closed laptop, side view, soft morning light, clean blue and amber accents

Khi kết quả trắc nghiệm ra gần như đúng nghề bạn đang làm, có hai cách hiểu và cả hai đều có thể đúng: hoặc bạn đã chọn đúng loại việc mình thích từ đầu, hoặc nhiều năm làm nghề đã dạy bạn trả lời giống người trong nghề. Bài trắc nghiệm không tự phân biệt được hai trường hợp này. Bạn phân biệt được, bằng cách bóc từng đầu việc ra và hỏi: việc này mình thích từ trước khi vào nghề, hay mình thích vì đã quen tay và được khen?

Bài này đưa một bảng tách "thích từ đầu" với "quen dần" có ví dụ điền sẵn của một kế toán mười hai năm, những câu hỏi giúp nhận ra thói quen nghề, và một điều ít ai nói: nếu kết quả giống nghề đang làm, ở lại và chỉnh lại công việc đang có hoàn toàn có thể là lựa chọn đúng.

Vì sao người làm nghề lâu hay ra kết quả giống nghề của mình

Bảng hỏi sở thích hỏi bạn có thích những hoạt động như đối chiếu số liệu, lập kế hoạch, sửa máy, chăm sóc khách hay không. Người đã làm một loại hoạt động mười năm sẽ trả lời câu về hoạt động đó khác hẳn người chưa làm. Họ hiểu nó rõ hơn, thấy nó ít đáng sợ hơn, và thường đã có những lần làm tốt được ghi nhận. Một hoạt động mình làm giỏi và được khen thì rất dễ được chọn là "thích".

Ngược lại, những hoạt động chưa bao giờ làm thì chỉ được tưởng tượng. Người làm kế toán lâu năm đọc câu "bạn có thích dựng một sản phẩm bằng tay không" và không có ký ức nào để dựa, nên thường chọn mức trung bình hoặc thấp, dù có thể họ chưa từng có dịp thử. Kết quả là hình dạng bản kết quả nghiêng mạnh về đúng nghề đang làm.

Điều đó không làm bản kết quả sai. Nó chỉ có nghĩa bản kết quả đang trộn hai thứ: sở thích có từ trước, và sự thoải mái có được nhờ kinh nghiệm. Cả hai đều quý, nhưng chúng dẫn tới những quyết định khác nhau, nên cần tách ra.

Bảng tách "thích từ đầu" với "quen dần", ví dụ điền sẵn

Liệt kê sáu đến tám đầu việc chính của nghề bạn. Với mỗi đầu việc, trả lời bốn câu bằng trí nhớ thật, không bằng điều mình nghĩ nên trả lời. Ví dụ của chị Hoa, 38 tuổi, kế toán tổng hợp mười hai năm, làm bài sở thích và thấy nhóm nổi nhất là nhóm thiên về sổ sách, quy trình.

Đầu việcTrước khi vào nghề mình có làm việc giống thế khôngLần đầu làm thấy thế nàoBây giờ thấy thế nàoThích từ đầu hay quen dần
Đối chiếu, tìm chỗ số lệchHồi đi học hay dò lỗi bài cho bạnHồi hộp, thích lúc tìm raVẫn thích, nhất là lỗi khóThích từ đầu
Lập báo cáo theo mẫu cố địnhKhôngChán, thấy máy mócLàm nhanh, không nghĩ gìQuen dần
Giải thích số liệu cho giám đốcKhôngRất sợThấy có ích, giám đốc hay hỏi ýQuen dần, nhưng giờ thấy thích thật
Cập nhật quy định thuế mớiKhôngMệtVẫn mệtChưa bao giờ thích
Hướng dẫn nhân viên mớiHay kèm em họ họcVuiVuiThích từ đầu

Bảng của chị Hoa cho thấy bản kết quả đúng một phần quan trọng: chị thật sự thích dò lỗi và kèm người mới, từ trước khi làm nghề. Nhưng "lập báo cáo theo mẫu" chỉ là thói quen, và "cập nhật quy định" thì chưa bao giờ thích. Bản kết quả gộp tất cả thành một nhóm sổ sách, quy trình.

Dòng "giải thích số liệu cho giám đốc" đáng để ý: quen dần rồi thành thích thật. Kinh nghiệm không chỉ tạo thói quen, nó còn có thể làm nảy ra sở thích mới. Đó là phần mà một bài làm lúc hai mươi tuổi không thể biết.

Những câu hỏi giúp nhận ra thói quen nghề

Trả lời bằng "có", "chưa" hoặc "không chắc" cho từng câu, với những đầu việc bạn đã ghi "quen dần". Không đếm, chỉ để nhìn rõ từng việc.

  • Nếu không ai trả công cho việc này, mình có tự làm nó vào một buổi chiều rảnh không?
  • Khi được giao một phiên bản mới, khó hơn của việc này, mình thấy háo hức hay thấy phiền?
  • Mình có kể về việc này với người ngoài nghề một cách hào hứng không, hay chỉ nhắc khi được hỏi?
  • Trong ngày, lúc làm việc này là lúc mình thấy thời gian trôi nhanh hay trôi chậm?
  • Nếu mai chuyển sang việc khác, mình có nhớ việc này không?

Đầu việc mà bạn trả lời "có" một cách dễ dàng là sở thích đã mọc lên từ kinh nghiệm, đáng giữ. Đầu việc mà câu trả lời cứ nghiêng về "chưa" là thói quen: mình làm tốt, nhưng không có nó thì cũng không tiếc. Phân biệt này quyết định phần nào của nghề nên làm nhiều hơn, phần nào nên giao bớt hoặc làm gọn đi.

Chị Hoa đi trọn: từ bản kết quả tới một thay đổi nhỏ

Câu hỏi ban đầu của chị Hoa là: "Mười hai năm rồi, kết quả vẫn ra kế toán, vậy là mình không có lựa chọn nào khác?". Chị thấy vừa yên tâm vừa hơi ngột ngạt.

Bảng tách cho chị thấy ba điều. Chị thích thật hai đầu việc: dò lỗi và kèm người mới. Một đầu việc đã thành thích nhờ kinh nghiệm: giải thích số liệu. Hai đầu việc chỉ là thói quen hoặc gánh nặng: báo cáo theo mẫu và cập nhật quy định.

Giả thuyết của chị: nếu mình dành nhiều thời gian hơn cho dò lỗi, giải thích số liệu và kèm người, mình sẽ thấy công việc rộng ra mà không cần đổi nghề. Bước thử: đề nghị kế toán trưởng cho chị phụ trách phần kiểm tra chéo sổ sách của cả nhóm và kèm hai nhân viên mới trong quý tới, đổi lại giao phần báo cáo theo mẫu cho một bạn trẻ muốn học.

Song song, chị dành hai buổi tối để thử một việc chưa từng làm, nhận giúp một hội nhóm trong khu sắp xếp sổ thu chi và giải thích cho mọi người, để xem phần "giải thích số liệu cho người ngoài nghề" có làm chị hứng không. Sau ba tháng chị sẽ xem lại.

Chị Hoa chưa biết mình sẽ ở lại nghề lâu dài hay rẽ sang một hướng gần đó như đào tạo hoặc kiểm soát nội bộ. Nhưng chị đã biết phần nào của nghề là của mình, và đang làm nhiều hơn phần đó ngay tại chỗ.

Khi mình mong kết quả ra khác, mà nó lại giống y nghề cũ

Nhiều người làm trắc nghiệm vào lúc đã ngấm ngầm muốn đổi việc. Họ mong bản kết quả cho một tín hiệu để đi. Khi nó lại ra đúng nghề cũ, cảm giác đầu tiên là thất vọng, đôi khi là bực: "Hay là mình chẳng làm được gì khác?".

Cảm giác đó đáng được ghi lại, vì nó là thông tin. Nó cho biết bạn đang muốn một điều gì đó khác đi, dù bản kết quả không chỉ ra điều đó là gì. Bài sở thích chỉ đo bạn thích loại hoạt động nào, nó không đo được mong muốn đổi môi trường, đổi nhịp sống, đổi người làm cùng, hay đổi mức độ tự chủ. Những mong muốn ấy hoàn toàn có thể đúng, kể cả khi loại hoạt động bạn thích vẫn là loại hoạt động của nghề cũ.

Thử viết một câu: "Điều mình muốn khác đi không phải là loại việc, mà là…". Nhiều người điền vào chỗ trống là "nơi làm", "người quản lý", "giờ giấc", "mức tự quyết". Nếu câu của bạn như vậy, câu hỏi tiếp theo không phải là đổi nghề gì, mà là làm cùng loại việc ở một môi trường nào.

Ở lại và chỉnh việc là một lựa chọn đầy đủ, không phải lựa chọn hạng hai

Nên nghĩ tới chuyện ở lại và chỉnh việc khi bảng tách cho thấy những đầu việc "thích từ đầu" và "quen rồi thành thích" vẫn chiếm một phần đáng kể trong nghề, chỉ đang bị lấn bởi phần thói quen và gánh nặng. Chỉnh lại phân công, nhận thêm phần mình thích, giao bớt phần mình chỉ quen, thường cho cảm giác mới mà không phải bắt đầu lại.

Nên bắt đầu thử hướng khác khi gần như mọi đầu việc trong nghề đều là "quen dần" và trả lời "chưa" cho câu hỏi "không ai trả công thì có làm không". Lúc đó bản kết quả giống nghề có thể chỉ phản ánh kinh nghiệm, và đáng thử nhỏ một loại việc chưa từng làm.

Dù chọn hướng nào, đừng bỏ phần thích thật. Những đầu việc "thích từ đầu" là thứ đi theo bạn sang bất kỳ hướng nào. Người thích dò lỗi sẽ tìm được việc dò lỗi trong nhiều nghề khác nhau; người thích kèm người mới cũng vậy.

Không cần làm thêm bài trắc nghiệm khác để "kiểm". Bài khác cũng sẽ bị kinh nghiệm nghề kéo theo tương tự. Thứ cho thông tin mới là thử làm những việc chưa từng làm, ở mức nhỏ.

Bước nhỏ tuần này

Tối nay, liệt kê sáu đến tám đầu việc chính và điền bảng tách. Mất khoảng bốn mươi phút. Khoanh một đầu việc "thích từ đầu" mà bạn muốn làm nhiều hơn, và một đầu việc "chỉ quen" mà bạn muốn làm gọn hoặc giao bớt.

Trong tuần, nghĩ ra một đề nghị cụ thể để nói với người giao việc, kiểu "em nhận thêm phần này, đổi lại phần kia có thể giao cho bạn mới". Đề nghị như vậy dễ được nghe hơn nhiều so với một câu chung chung "em muốn thử thách mới".

Đồng thời, chọn một loại việc hoàn toàn chưa làm, nằm ở những nhóm bản kết quả xếp thấp mà bạn chưa có ký ức nào để dựa, và làm thử một buổi. Không phải để đổi nghề, chỉ để có một ký ức thật thay cho trí tưởng tượng khi lần sau trả lời câu hỏi về nó. Nếu sau vài lần thử vẫn khó phân biệt thích thật với quen tay, một buổi với người làm tư vấn nghề nghiệp, mang theo bảng tách, sẽ giúp nhìn nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao làm trắc nghiệm nghề nghiệp lại ra đúng nghề mình đang làm?

Vì kinh nghiệm làm nghề nhiều năm làm bạn hiểu rõ, thấy thoải mái và thường được khen ở những hoạt động của nghề đó, nên dễ chọn chúng là thích. Những hoạt động chưa từng làm chỉ được tưởng tượng nên hay bị chọn thấp. Kết quả nghiêng về nghề hiện tại.

Kết quả giống nghề đang làm có nghĩa là mình đã chọn đúng nghề?

Có thể, nhưng chưa chắc. Bản kết quả trộn sở thích có từ trước với sự thoải mái nhờ kinh nghiệm. Hãy bóc từng đầu việc ra và tự hỏi việc nào mình thích từ trước khi vào nghề, việc nào chỉ là quen tay, rồi mới đọc kết quả.

Làm sao phân biệt thích thật với quen tay?

Hỏi: nếu không ai trả công, mình có tự làm việc này vào lúc rảnh không; được giao phiên bản khó hơn thì háo hức hay phiền; nếu mai không làm nữa thì có nhớ không. Việc thích thật thường được trả lời có ở phần lớn các câu này.

Kết quả giống nghề cũ mà mình vẫn chán thì sao?

Có thể bạn đang chán phần thói quen hoặc gánh nặng trong nghề, không chán những phần mình thích thật. Hãy tách đầu việc ra để thấy phần nào đang lấn. Nếu gần như mọi đầu việc đều chỉ là quen, đó là lúc đáng thử nhỏ một loại việc khác.

Ở lại nghề cũ có phải là chọn an toàn và bỏ lỡ cơ hội không?

Không nhất thiết. Ở lại và chỉnh lại phân công để làm nhiều hơn phần mình thích thật là một lựa chọn đầy đủ. Nhiều người thấy công việc rộng ra nhờ nhận thêm việc kèm người, kiểm tra hay giải thích, mà không phải bắt đầu lại từ đầu.

Có nên làm bài trắc nghiệm khác để kiểm lại kết quả?

Thường không cần, vì bài khác cũng bị kinh nghiệm nghề kéo theo tương tự. Thứ cho thông tin mới là làm thử vài buổi những loại việc mình chưa từng làm, để lần sau trả lời bằng ký ức thật thay vì bằng trí tưởng tượng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138