KhaNang.comKhả Năng
Biến kết quả thành kế hoạch thử nghề nhỏ

Giới hạn thời gian và rủi ro cho một lần thử nghề: thử bao lâu, chịu mất những gì

Một lần thử nghề cũng tốn giờ, sức, tiền và quan hệ. Cách đặt trần cho từng thứ trước khi thử, dấu hiệu sắp chạm trần và việc cần làm khi chạm.

A Vietnamese electrician in his mid forties checks wiring on a sturdy workbench in a tidy garage workshop, wearing safety gloves, shot from a low side angle, warm daylight

Một lần thử nghề dù nhỏ cũng tiêu tốn bốn thứ: thời gian, sức khoẻ, tiền và quan hệ, gồm cả uy tín ở chỗ làm lẫn sự đồng thuận trong nhà. Cách thử mà không đánh cược cả nhà là đặt trần cho từng thứ trước khi bắt đầu, ghi ra dấu hiệu cho biết mình sắp chạm trần, và quyết định sẵn sẽ làm gì khi chạm. Tối nay bạn có thể điền bảng bốn dòng ở dưới cho lần thử bạn đang định làm.

Đặt trần không phải để thử rụt rè. Ngược lại, khi biết rõ mình sẵn sàng bỏ ra bao nhiêu, bạn yên tâm dồn sức vào lần thử mà không phải nơm nớp mỗi tối. Người không đặt trần thường gặp một trong hai chuyện: hoặc thử quá dè dặt nên chẳng biết thêm gì, hoặc thử quá tay đến mức việc chính và gia đình cùng chịu.

Bốn thứ một lần thử lấy đi của bạn

Thời gian. Không chỉ giờ làm thử, mà cả giờ chuẩn bị, giờ đi lại, giờ suy nghĩ lúc nửa đêm. Một buổi thử ba tiếng thường kéo theo thêm một hai tiếng xung quanh. Tính cả phần ấy khi đặt trần.

Sức khoẻ. Giấc ngủ, cái lưng, đôi mắt, sự tỉnh táo khi lái xe về nhà. Mỗi người có sức và hoàn cảnh khác nhau, nên hãy tính giới hạn theo sức và trách nhiệm hiện có của chính mình, rồi ghi nó vào lịch.

Tiền. Dụng cụ, đi lại, phí học một lớp ngắn để chuẩn bị, và khoản thu nhập có thể mất nếu lần thử ảnh hưởng tới việc chính. Lần thử đầu tiên nên tốn ít tiền nhất có thể; chưa biết mình có hợp thì chưa nên mua sắm.

Quan hệ và uy tín. Đồng nghiệp có thể khó chịu nếu bạn hay về sớm, cấp trên có thể lo nếu bạn kém tập trung, khách quen có thể phật lòng nếu bạn nhận việc rồi làm dở. Ở nhà, người bạn đời có thể thấy bị bỏ lại với việc nhà. Phần này khó đo nhất, nên càng cần ghi ra.

Đặt trần cho từng thứ: bảng điền sẵn

Mỗi dòng một thứ. Cột “Trần” là mức tối đa bạn chấp nhận; cột “Dấu hiệu” là điều bạn sẽ thấy khi sắp chạm. Không cần con số tuyệt đối đúng, cần con số bạn tự đặt và giữ. Các dòng ví dụ là của anh Bình ở mục sau:

Thứ bỏ raTrần mình chấp nhậnDấu hiệu sắp chạm trầnKhi chạm thì làm gì
Thời gianSáng thứ Bảy và hai buổi tối trong tuần, không đụng Chủ nhậtBắt đầu nhận việc vào tối Chủ nhật, hoặc trả lời khách trong giờ làm chínhTừ chối việc mới trong hai tuần, sắp xếp lại lịch
Sức khoẻNgủ đủ sáu tiếng rưỡi mỗi đêm, không làm khi đang mệtHai sáng liền dậy không nổi, đau lưng kéo sang ngày làm việc chínhNghỉ một tuần không nhận việc thử
TiềnChỉ dùng dụng cụ đang có, mua thêm tối đa một món nhỏ sau khi thử được một thángThấy mình đang xem mua đồ nghề mới trước khi có khách thứ baHoãn mua, mượn hoặc thuê
Quan hệ, uy tínKhông nhận việc của khách công ty, không để việc thử ảnh hưởng tiến độ công trìnhCó khách của công ty hỏi nhờ làm riêngTừ chối lịch sự, giới thiệu về công ty
(thứ của bạn)(trần)(dấu hiệu)(việc sẽ làm)

Cột cuối là lời hứa bạn viết cho chính mình lúc còn tỉnh táo. Khi chạm trần, bạn thường không muốn dừng vì đang hứng hoặc vì ngại từ chối người khác. Có sẵn câu trả lời viết từ trước, bạn chỉ việc làm theo.

Anh Bình, thợ điện công trình, thử nhận sửa điện dân dụng cuối tuần

Anh Bình, 45 tuổi, làm thợ điện cho một công ty xây dựng mười tám năm. Công trình ngày càng xa nhà, anh muốn tìm hướng làm gần nhà hơn và tự chủ hơn, nhưng chưa biết mình có thích làm việc thẳng với khách hay không. Bảng kiểm kê cho thấy tay nghề anh vững, nhưng anh chưa bao giờ tự báo giá, tự hẹn giờ, tự nghe khách phàn nàn. Giả thuyết: “Nếu mình nhận sửa điện cho hàng xóm vào cuối tuần trong hai tháng, thì mình sẽ thấy phần làm việc với khách có làm mình mệt hơn phần sửa hay không.”

Trước khi nhận việc đầu tiên, anh và vợ ngồi điền bảng bốn dòng ở trên. Chị đặt một điều kiện: Chủ nhật là của nhà. Anh tự đặt thêm một điều: không nhận việc của bất cứ khách nào quen qua công ty, để không ai nghĩ anh lấy khách của chỗ làm. Anh chỉ dùng đồ nghề đang có, và chỉ nhận những việc trong phạm vi tay nghề mình chắc chắn làm an toàn.

Tuần thứ năm, anh chạm trần thời gian: một khách gọi nhờ sửa gấp tối Chủ nhật. Anh nhìn lại bảng, từ chối và hẹn sáng thứ Bảy sau. Khách không giận như anh lo. Hết hai tháng, anh ghi nhận mình thích nói chuyện với khách hơn tưởng, nhưng phần báo giá làm anh lúng túng. Anh quyết định thử tiếp hai tháng nữa, với cùng một cái trần, và nhờ một người quen làm sửa chữa lâu năm chỉ cách báo giá cho rõ ràng.

Rủi ro với việc chính: kiểm trước, đừng để bị bất ngờ

Trước khi thử bất cứ việc gì ngoài giờ, đọc lại hợp đồng lao động và nội quy nơi đang làm, tìm những điều khoản về làm thêm, về bảo mật, về việc làm cho khách hàng hoặc đối thủ của công ty. Nhiều người chỉ biết những điều khoản ấy khi đã lỡ vi phạm. Nếu điều khoản không rõ, hỏi phòng nhân sự một câu chung chung về quy định làm thêm ngoài giờ thường là đủ.

Tránh mọi thứ có mùi xung đột lợi ích: nhận việc của khách hàng công ty, dùng thông tin hay tài sản của công ty, làm việc thử trong giờ làm. Dù không ai phát hiện, chính bạn sẽ thấy khó xử, và cái khó xử ấy làm nhiễu mọi điều bạn đang quan sát về mình.

Theo dõi một dấu hiệu đơn giản: chất lượng việc chính có giảm không. Hỏi chính mình mỗi tuần, hoặc để ý phản hồi của cấp trên. Nếu việc chính bắt đầu chậm, đó là lúc chạm trần, kể cả khi bảng của bạn chưa ghi gì. Việc chính đang nuôi cả nhà, và lần thử chỉ có giá trị khi nó không phá thứ đang nuôi mình.

Rủi ro ở nhà: nói trước, đặt giờ nhà

Lần thử nào cũng lấy giờ từ đâu đó, và giờ ấy thường đến từ gia đình. Nếu người cùng nhà biết trước lần thử kéo dài bao lâu, lấy những buổi nào, để làm gì, họ sẽ dễ thông cảm hơn nhiều so với khi tự nhận ra bạn vắng nhà nhiều hơn. Ngồi cùng điền bảng trần như vợ chồng anh Bình là một cách tốt, vì người kia được đặt điều kiện của họ vào.

Chọn ra những giờ nhà không được đụng tới, như bữa tối, giờ đưa đón con, ngày nghỉ cuối tuần, rồi ghi vào bảng như một trần cứng. Giờ nhà bị lấn dần từng chút là con đường thường gặp nhất dẫn tới căng thẳng, và căng thẳng ấy sẽ khiến bạn kết luận sai về lần thử.

Kể kết quả cho người nhà sau mỗi mốc, dù chỉ vài câu. Nghe được bạn học được gì, người kia thấy phần thời gian mình nhường ra có ý nghĩa, và lần sau bạn cần thêm giờ, cuộc nói chuyện sẽ dễ hơn.

Khi nào nên kéo dài, khi nào nên cắt sớm

Kéo dài khi câu hỏi còn treo và bạn chưa chạm trần nào. Nếu hết thời gian thử mà vẫn chưa trả lời được câu hỏi ban đầu, và bốn thứ bạn bỏ ra vẫn trong mức đã đặt, thêm vài tuần là hợp lý. Đặt hạn mới, viết lại câu hỏi, đừng để kéo dài vô hạn.

Cắt sớm khi chạm trần sức khoẻ hoặc trần gia đình. Hai trần này hỏng thì rất khó sửa, và lần thử mất ý nghĩa. Cắt sớm, nghỉ ngơi, rồi thiết kế một lần thử nhỏ hơn hoặc vào thời điểm khác.

Cắt sớm khi có rủi ro an toàn. Với những nghề làm bằng tay như điện, nước, cơ khí, xây dựng, nếu nhận ra mình đang làm một việc vượt quá tay nghề hoặc thiếu đồ bảo hộ, dừng ngay việc đó. Một lần thử nghề không đáng đổi lấy một tai nạn.

Không kéo dài chỉ vì ngại nói lời dừng. Nếu bạn ở lại vì sợ phụ lòng người đã nhận mình, hãy nhớ rằng nói rõ và đúng hạn là cách tôn trọng họ. Báo trước, bàn giao gọn, cảm ơn cụ thể.

Lần thử đầu nên nhỏ cỡ nào, và việc làm trong tuần này

Một cách tự kiểm đơn giản: nếu lần thử thất bại hoàn toàn, bạn có quay về nhịp sống cũ trong vòng một tuần được không? Nếu được, lần thử đang ở cỡ vừa. Nếu thất bại đồng nghĩa với mất việc chính, mất một khoản tiền lớn, hay một trận cãi nhau lớn trong nhà, lần thử đang quá to so với lần đầu. Thu nhỏ lại: ít buổi hơn, ít khách hơn, gần nhà hơn, dùng đồ sẵn có.

Lần thử nhỏ không có nghĩa là lần thử hời hợt. Nó vẫn cần người nhận thật, hạn nộp thật, góp ý thật. Chỉ là phạm vi được khoanh lại để nếu sai, cái sai nằm gọn trong sức mình chịu được. Nhiều người thấy một lần thử nhỏ mà trọn vẹn cho nhiều thông tin hơn một lần thử lớn mà bỏ dở.

Tuần này, bạn chỉ cần làm ba việc. Điền bảng bốn dòng cho lần thử đang định làm. Đọc lại phần quy định về làm thêm trong hợp đồng hoặc nội quy chỗ làm. Và chọn một buổi tối ngồi với người cùng nhà, cho họ xem bảng, mời họ thêm một điều kiện của riêng họ. Chưa cần nhận việc nào, chưa cần mua gì; khung an toàn dựng xong trước thì lần thử sau mới đi được xa.

Câu hỏi thường gặp

Một lần thử nghề nên kéo dài bao lâu?

Với người đang đi làm toàn thời gian, bốn đến tám tuần cho một lần thử là khoảng nhiều người giữ được. Quan trọng hơn con số là có ngày kết thúc rõ ràng và có trần cho thời gian, sức khoẻ, tiền và quan hệ được viết ra từ trước.

Có nên bỏ tiền mua dụng cụ hay học khoá học trước khi thử nghề không?

Lần thử đầu tiên nên dùng đồ sẵn có, mượn hoặc thuê nếu cần. Chưa biết mình có hợp hay không thì chưa nên mua sắm nhiều. Chỉ học thêm phần thật sự cần cho lần thử, sau khi đã biết mình thiếu gì.

Làm sao biết việc thử đang ảnh hưởng tới việc chính?

Để ý tiến độ và chất lượng việc chính, phản hồi của cấp trên và đồng nghiệp, và cảm giác mệt kéo sang giờ làm. Nếu có một trong các dấu hiệu ấy, đó là lúc chạm trần, cần thu nhỏ hoặc tạm dừng lần thử.

Có cần nói với gia đình trước khi bắt đầu thử nghề không?

Nên nói, nhất là khi lần thử lấy thời gian buổi tối hoặc cuối tuần. Cùng nhau đặt trần cho giờ nhà và cho tiền sẽ giúp người thân yên tâm, và giúp bạn có người nhắc khi mình bắt đầu đi quá đà.

Nếu đã chạm trần mà lần thử đang tiến triển tốt thì có nên phá trần không?

Nếu đó là trần sức khoẻ hoặc trần gia đình thì không nên. Với các trần khác, bạn có thể điều chỉnh, nhưng hãy làm điều đó một cách có chủ ý: ngồi xuống, viết lại trần mới, nói với người liên quan, chứ không âm thầm vượt.

Thử nghề ở tuổi bốn mươi có cần tính rủi ro khác người trẻ không?

Điều cần tính không nằm ở con số tuổi mà ở hoàn cảnh: nhiều người lúc này gánh thêm con cái, cha mẹ, khoản chi chung của nhà. Điều đó không có nghĩa là không nên thử, mà là trần sức khoẻ và giờ nhà nên được đặt theo đúng sức và trách nhiệm hiện có của mình, và lần thử nên nhỏ hơn một chút để giữ được đều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138