KhaNang.comKhả Năng
Kỹ năng chuyển đổi mang sang nghề mới

Người bán hàng lâu năm: kỹ năng chuyển đổi nằm sau con số doanh số

Doanh số chỉ là kết quả; kỹ năng của người bán hàng nằm ở từng bước trước đó. Cách tách ra, gọi tên, đối chiếu bằng chứng và thử nhỏ trước khi đổi hướng.

A young Vietnamese man talking with an older woman at a small cafe corner table, a laptop with a blank screen between them, profile view, soft afternoon daylight

Người bán hàng lâu năm thường chỉ nhắc tới doanh số khi kể về mình, nhưng doanh số là kết quả, còn kỹ năng nằm ở từng bước trước đó: đọc người khách mới bước vào, hỏi để biết họ cần gì thật, giải thích sản phẩm theo cách họ hiểu, xử lý lời từ chối, giữ liên lạc để khách quay lại. Những bước đó dùng được ở nhiều việc không mang tên "bán hàng", và cũng dùng được ngay trong nghề bán nếu bạn muốn đổi loại sản phẩm hay loại khách.

Việc làm được ngay: nhớ lại một lần bán khó mà thành công gần đây, viết ra từng bước từ lúc gặp khách tới lúc khách trả tiền và cả lần liên lạc sau đó. Mỗi bước là một kỹ năng. Phần dưới có bảng tách bước điền sẵn của một người bán điện thoại, những câu hỏi người làm bán hay tự đặt cho mình, và cách thử ngay ở cửa hàng.

Doanh số là kết quả, kỹ năng nằm ở các bước trước

Khi được hỏi giỏi gì, người làm bán thường trả lời "bán được nhiều" hoặc "nói chuyện khéo". Cả hai câu đều đúng nhưng không giúp gì khi nghĩ tới hướng khác, vì người nghe không biết "khéo" là khéo ở chỗ nào. Một người đạt doanh số cao nhờ kiên nhẫn chăm khách cũ, một người khác nhờ chốt nhanh với khách lạ. Hai kiểu đó là hai bộ kỹ năng khác hẳn nhau, mở ra hai loại việc khác nhau.

Doanh số còn phụ thuộc nhiều thứ ngoài mình: sản phẩm, vị trí cửa hàng, mùa, chính sách giá. Nếu chỉ dựa vào con số, năm nào thị trường xấu bạn sẽ thấy mình kém đi, dù kỹ năng không đổi. Tách kỹ năng ra khỏi con số giúp bạn nhìn mình ổn định hơn.

Cách tách đơn giản nhất là đi qua một lần bán cụ thể theo thời gian. Chọn một lần bán khó, không phải một lần khách vào mua ngay, vì lần khó mới lộ ra kỹ năng. Ghi lại mình đã làm gì ở mỗi lúc, đừng ghi mình đã nghĩ gì. Sau đó với mỗi bước, hỏi: ngoài cửa hàng này, ai khác cũng phải làm động tác này?

Tách một lần bán thành từng kỹ năng

Đây là bảng của anh Tùng, 29 tuổi, bán điện thoại ở một cửa hàng sáu năm, ghi lại một lần bán cho một bác lớn tuổi lần đầu dùng điện thoại thông minh.

Bước trong lần bánKỹ năng bên dướiViệc khác cũng cầnBằng chứng
Thấy bác đứng lâu ở quầy mà không hỏi, chủ động lại gầnQuan sát, nhận ra người đang lúng túngLễ tân, chăm sóc khách, hướng dẫn tại quầyQuản lý cửa hàng hay nhắc chuyện này
Hỏi bác dùng để làm gì, ai trong nhà hay gọiHỏi để hiểu nhu cầu thậtTư vấn, khảo sát, hỗ trợ kỹ thuậtKhách quay lại mua cho người nhà
Bỏ thông số, chỉ cho bác gọi video thử với conGiải thích theo cách người nghe hiểuHướng dẫn sử dụng, đào tạo người dùngBác tự gọi được ngay tại quầy
Bác chê đắt, đưa ra máy rẻ hơn mà vẫn đủ dùngXử lý lời từ chối, tìm phương án khácTư vấn, thương lượng, chăm sóc kháchĐơn chốt được, ghi trong sổ bán
Ba hôm sau gọi hỏi bác dùng có quen khôngTheo dõi sau khi bán, giữ quan hệChăm sóc khách hàng, hỗ trợ sau bánDanh sách khách cũ tự ghi, khách giới thiệu thêm người

Nhìn cột thứ ba, anh Tùng thấy phần lớn kỹ năng của mình xoay quanh giải thích và hỗ trợ người mới dùng nhiều hơn là chốt đơn. Đó là một phát hiện về chính mình, không phải lời khuyên phải chuyển sang việc nào.

Những câu người làm bán hay tự hỏi

"Mình chỉ biết nói chuyện, vậy có tính là kỹ năng không?" Có, nhưng hãy gọi rõ hơn chữ "nói chuyện". Mở lời với người lạ, hỏi đúng câu, nghe ra điều người ta không nói, giữ bình tĩnh khi bị nói nặng là bốn kỹ năng khác nhau. Bạn có thể mạnh ở hai và chưa mạnh ở hai.

"Không có bằng cấp gì, kinh nghiệm bán hàng có được tính không?" Được tính theo bằng chứng. Sổ bán, danh sách khách quay lại, lời nhận xét của quản lý, những lần được giao kèm nhân viên mới đều là bằng chứng. Việc của bạn là gom chúng lại, không phải đi học lấy bằng trước.

"Mình bán giỏi nhưng ghét chỉ tiêu, vậy có nên bỏ nghề bán?" Chưa chắc. Có những việc dùng kỹ năng bán mà không chạy theo chỉ tiêu tháng, như chăm sóc khách sau bán hay hỗ trợ khách dùng sản phẩm. Cũng có những chỗ bán với chu kỳ dài hơn, áp lực khác. Thử tách cái mình ghét ra trước khi bỏ cả nghề.

"Đứng bán sáu năm rồi, có muộn để làm việc khác không?" Câu hỏi đúng hơn là: sáu năm đó để lại cho mình những kỹ năng nào, và việc khác cần thêm gì. Sáu năm tiếp khách là một vốn rất dày về hiểu người, nhiều người mới vào nghề khác không có.

Phần không mang theo nguyên vẹn

Kỹ năng bán hàng mang đi xa được, nhưng có vài thứ gắn chặt với nghề bán, nên biết trước để khỏi bất ngờ:

  • Kiến thức sản phẩm. Bạn thuộc hàng trăm mẫu điện thoại, nhưng sang một loại hàng hay dịch vụ khác thì phải học lại gần như từ đầu, thường mất vài tháng.
  • Động lực từ hoa hồng. Nhiều người bán quen với cảm giác làm nhiều thì có thêm ngay. Ở việc nhận lương cố định, cảm giác đó mất đi và một số người thấy hụt.
  • Khách quen gắn với cửa hàng. Quan hệ với khách thường thuộc về chỗ làm. Bạn mang theo kỹ năng giữ khách, không mang theo danh sách khách.
  • Nhịp đứng cả ngày, nói liên tục. Sang việc ngồi một chỗ, ít nói, có người thấy nhẹ nhõm, có người thấy bức bối. Chỉ thử mới biết mình thuộc kiểu nào.

Biết những điều này không phải để nản, mà để lúc thử một hướng mới, bạn phân biệt được cái khó do thiếu kỹ năng với cái khó do đổi môi trường.

Anh Tùng đi trọn một vòng

Câu hỏi ban đầu của anh Tùng là "mình chán bán điện thoại, nhưng ngoài bán ra có làm gì được không". Bảng tách bước cho anh thấy điều mình thích nhất là lúc chỉ cho người lớn tuổi dùng máy, và điều mình ngại nhất là cuối tháng chạy chỉ tiêu. Bằng chứng: chính các bác anh từng hướng dẫn quay lại mua cho con cháu, quản lý hay gửi những khách khó tính sang cho anh.

Anh đặt giả thuyết: "Mình hứng với việc hướng dẫn người mới dùng sản phẩm. Nếu mình làm việc đó nhiều hơn và ít chạy chỉ tiêu hơn, mình sẽ thấy đi làm đỡ nặng." Một hướng đáng thử là hỗ trợ khách hàng hoặc hướng dẫn sử dụng sản phẩm. Nhưng anh chưa biết những việc đó thật sự ra sao mỗi ngày.

Anh xin quản lý cho phụ trách góc hướng dẫn khách mới mua máy vào hai buổi tối mỗi tuần trong một tháng, đồng thời hẹn nói chuyện với một người bạn làm ở tổng đài hỗ trợ. Người bạn kể rằng việc đó phần lớn là trả lời qua điện thoại, không gặp mặt, và có chỉ tiêu riêng về thời gian xử lý. Anh ghi lại cả điều đó: hướng thử của mình có thể cần chỉnh, chưa phải câu trả lời cuối.

Thử ngay tại cửa hàng, trước khi tính tới chỗ khác

Người làm bán có lợi thế là gặp rất nhiều tình huống mỗi ngày. Dùng chính chỗ làm để thử là cách rẻ nhất.

  1. Chọn một kỹ năng trong bảng mà bạn muốn dùng nhiều hơn, ví dụ hướng dẫn khách mới hay xử lý khiếu nại.
  2. Xin quản lý giao thêm phần việc đó trong bốn tuần, nói rõ đây là thử, không đòi thay đổi chức danh.
  3. Sau mỗi ca, ghi hai dòng: hôm nay làm phần đó mấy lần, thấy hứng hay mệt.
  4. Cuối tuần thứ hai, hỏi một đồng nghiệp hay quản lý xem họ thấy mình làm phần đó thế nào.
  5. Cuối tuần thứ tư, đọc lại ghi chép và trả lời: mình có muốn phần việc này chiếm phần lớn ngày làm việc không.

Nếu câu trả lời là có, bạn đã có thêm bằng chứng và một câu chuyện cụ thể để kể với người ở hướng mới. Nếu là không, bạn vừa tránh được một lần đổi việc sai mà không mất gì. Còn nếu bạn nhận ra mình vẫn thích bán, chỉ ghét kiểu chỉ tiêu ở chỗ này, thì đổi sang bán một loại hàng khác hay một kiểu khách khác cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc ngang với đổi nghề.

Những điều không cần làm vội

Không cần đi học một khoá dài ngay khi vừa thấy chán. Nhiều người bán hàng đăng ký học một nghề mới hoàn toàn trong lúc đang mệt cuối mùa cao điểm, học được nửa chừng thì bỏ vì chưa từng thử xem mình có thích việc đó không. Học thêm là bước đúng, nhưng nên đến sau khi đã thử và biết chính xác phần mình thiếu.

Không cần viết lại hồ sơ xin việc hay đi nộp đơn khắp nơi. Lúc này bạn chưa biết mình muốn kể câu chuyện nào về bản thân. Một bảng tách bước, vài tuần ghi chép và một hai cuộc nói chuyện với người trong nghề sẽ cho bạn câu chuyện đó, tự nhiên và có bằng chứng.

Cũng không cần tự thuyết phục mình rằng nghề bán là "không có tương lai" để có cớ rời đi. Nhiều người làm bán lâu năm rồi chuyển sang việc khác, nhiều người khác ở lại và đi sâu hơn trong nghề. Câu hỏi không phải nghề nào tốt hơn, mà là mình muốn dùng những kỹ năng nào nhiều hơn trong vài năm tới. Nếu thấy khó tự trả lời, ngồi với một người làm tư vấn nghề nghiệp hoặc một người đã đi trước vài buổi là đủ để gỡ rối.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên bán hàng có những kỹ năng chuyển đổi nào?

Thường gặp là quan sát và mở lời với người lạ, hỏi để hiểu nhu cầu, giải thích theo cách người nghe hiểu, xử lý lời từ chối, giữ bình tĩnh trước khách khó và theo dõi khách sau khi bán. Mỗi người mạnh ở vài kỹ năng khác nhau, nên tách từ một lần bán cụ thể của chính mình.

Làm bán hàng lâu năm mà không có bằng cấp thì kinh nghiệm có giá trị không?

Có, miễn là bạn gom được bằng chứng: sổ bán, khách quay lại, khách giới thiệu thêm người, lời nhận xét của quản lý, những lần được giao kèm nhân viên mới. Người ở nghề khác cần thấy bạn đã làm được gì, chứ không chỉ nghe bạn kể đã làm bao lâu.

Chán chạy chỉ tiêu có phải là dấu hiệu nên bỏ nghề bán hàng?

Chưa hẳn. Có thể bạn chán áp lực chỉ tiêu tháng chứ không chán việc gặp khách. Thử tách hai thứ đó ra bằng cách nhận thêm phần việc chăm sóc khách hay hướng dẫn khách mới trong vài tuần, ghi lại cảm giác của mình rồi hãy quyết định.

Kỹ năng bán hàng nào khó mang sang việc khác nhất?

Kiến thức sản phẩm và danh sách khách quen gắn với chỗ làm cũ, khó mang theo. Thói quen làm việc theo hoa hồng cũng cần thời gian thay đổi nếu sang việc lương cố định. Kỹ năng hiểu người và giải thích thì mang theo được.

Có nên nói với quản lý là mình đang muốn thử việc khác không?

Không cần nói là muốn rời đi. Bạn có thể xin nhận thêm một phần việc cụ thể trong vài tuần với lý do muốn học thêm. Nhiều quản lý sẵn lòng giao nếu việc bán vẫn chạy, và bạn có thêm bằng chứng cho chính mình.

Người bán hàng muốn đổi hướng nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu bằng một lần bán khó gần đây, viết ra từng bước mình đã làm và kỹ năng bên dưới mỗi bước. Đánh dấu bước nào mình thấy hứng, bước nào thấy mệt. Từ đó mới đặt câu hỏi nên dùng kỹ năng nào nhiều hơn, ở đâu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138