KhaNang.comKhả Năng
Người đi làm nên học thêm gì

Học ngắn hạn hay dài hạn khi đã đi làm: cân theo việc muốn làm, không theo tấm bằng

Lớp vài tuần, khoá vài tháng hay văn bằng vài năm: cách người đi làm cân theo việc muốn làm, yêu cầu của nghề và sức chịu của gia đình, có bảng so sánh.

A Vietnamese man in his forties compares two open notebooks with blank pages at a library reading table, side view, warm afternoon light through tall windows, quiet focused mood

Học ngắn hạn hay dài hạn là câu hỏi người đi làm nào cũng gặp khi định học thêm. Câu trả lời phụ thuộc chủ yếu vào một điều: việc bạn muốn làm có bắt buộc một loại giấy tờ để được làm hay không. Nếu có — một số nghề cần văn bằng hoặc giấy phép hành nghề theo quy định — thì không có đường tắt, phải tính chuyện học dài. Nếu không, phần lớn trường hợp nên bắt đầu bằng học ngắn, làm ra bằng chứng, rồi mới quyết có cần học dài hay không.

Việc làm được ngay: lấy bảng khoảng trống năng lực của bạn (nếu chưa có, lập trước), đánh dấu từng dòng xem nghề mới đòi "biết làm" hay đòi "có giấy". Đây là phép thử đầu tiên, rẻ nhất, và hay bị bỏ qua nhất.

Ba hình thức học, mỗi hình thức hợp một kiểu khoảng trống

Bảng dưới không xếp hình thức nào hơn hình thức nào. Nó chỉ cho thấy mỗi loại lấp được gì và đòi bạn bỏ ra gì.

Hình thứcLấp tốt nhấtĐòi bạn bỏ raHay vấp ở đâu
Lớp kỹ năng vài buổi đến vài tuầnMột kỹ năng cụ thể đã biết rõ mình thiếuVài tối, ít tiền, ít xáo trộn gia đìnhHọc xong không có việc để dùng ngay nên quên
Khoá ngắn hạn vài thángMột cụm năng lực của một vị trí, có thực hànhNhịp học đều nhiều tuần, cần sắp lại lịch nhàBỏ giữa chừng khi công việc chính dồn
Văn bằng, học dài vài nămNghề có yêu cầu bằng cấp hoặc giấy phép; nền kiến thức rộngThời gian dài, sức khoẻ, sự đồng thuận của gia đìnhĐăng ký trước khi biết mình có thật muốn làm nghề đó không

Đọc theo hàng ngang, bạn sẽ thấy vấn đề hiếm khi là "học dài thì tốt hơn". Vấn đề là mỗi hình thức đặt cược một lượng thời gian khác nhau, và bạn chỉ nên đặt cược lớn khi đã có bằng chứng rằng hướng đó đáng.

Học lấy kỹ năng hay học lấy bằng: hỏi người tuyển ở nghề đó cần thấy gì

Người đi làm hay nghe hai lời khuyên ngược nhau: "thời nay chỉ cần kỹ năng, bằng không quan trọng" và "không có bằng thì không ai nhận". Cả hai đều đúng ở một số nghề và sai ở số khác. Đừng chọn phe, hãy đi hỏi.

Cách hỏi đơn giản nhất: tìm hai ba người đang làm đúng việc bạn muốn, hỏi họ một câu: "Ở chỗ anh chị, người mới vào được nhận vì có cái gì — bằng, kinh nghiệm, hay một sản phẩm làm ra cho xem?" Câu trả lời thường rõ hơn bạn tưởng. Có nghề người ta xem bằng đầu tiên rồi mới hỏi chuyện khác. Có nghề người ta bảo "làm thử một bài đi", tấm giấy chẳng ai hỏi tới.

Một phân biệt hữu ích: giấy để được phép làm (một số nghề cần theo quy định) khác giấy để được tin (người tuyển yên tâm hơn khi thấy). Loại thứ nhất bắt buộc. Loại thứ hai có thể thay bằng bằng chứng khác: sản phẩm, người giới thiệu, một đợt làm thử. Với loại thứ hai, học ngắn để có sản phẩm thường nhanh hơn học dài để có giấy.

Đừng tự kết luận từ quảng cáo tuyển sinh. Bên bán khoá học dài có lý do để nói bằng là cần, bên bán khoá ngắn có lý do để nói ngược lại. Người đang làm nghề không bán gì cho bạn, nên lời họ đáng nghe hơn.

Tình huống: anh Quân, 41 tuổi, trưởng ca, muốn sang làm đào tạo

Anh Quân làm trưởng ca ở một nhà máy may mười hai năm. Anh thích nhất phần việc kèm công nhân mới, và quản lý xưởng cũng hay nhờ anh soạn hướng dẫn thao tác. Anh muốn chuyển hẳn sang mảng đào tạo nội bộ và đang phân vân có nên đăng ký học một văn bằng về sư phạm hay quản trị nhân lực.

Anh hỏi hai người: một chị phụ trách đào tạo ở nhà máy bạn, một anh làm huấn luyện an toàn. Cả hai đều nói người làm đào tạo nội bộ ở xưởng được tin vì biết nghề và đứng lớp được; bằng cấp thì có lúc cần khi lên vị trí quản lý đào tạo, nhưng không phải cửa vào.

Anh lập bảng khoảng trống: biết nghề — tự làm tốt, có bằng chứng mười hai năm; kèm một người — tự làm tốt; đứng trước lớp hai mươi người — mới làm quen; soạn tài liệu có cấu trúc — làm được khi có người góp ý. Giả thuyết: khoảng trống là kỹ năng đứng lớp và soạn bài, không phải nền kiến thức rộng.

Quyết định của anh: học một khoá kỹ năng giảng dạy cho người lớn khoảng hai tháng, cùng lúc xin quản lý xưởng cho đứng một buổi hướng dẫn cho cả tổ mới mỗi tháng. Sau sáu tháng, nếu vẫn thích và có ba bốn buổi đào tạo làm bằng chứng, anh sẽ tính tới văn bằng. Nếu đứng lớp làm anh kiệt sức, anh biết điều đó trước khi bỏ ra vài năm.

Khi nào học dài là lựa chọn đúng

Học dài không phải lựa chọn của người thiếu quyết đoán, và học ngắn không phải lúc nào cũng khôn. Học dài thường đáng khi có ít nhất hai trong các điều sau:

  • Nghề bạn muốn làm có yêu cầu văn bằng hoặc giấy phép hành nghề, đã kiểm với người trong nghề hoặc văn bản chính thức.
  • Bạn đã thử nghề đó ở dạng nhỏ — làm thêm, làm tình nguyện, nhận một phần việc — và sau thử vẫn muốn.
  • Khoảng trống của bạn là cả một nền kiến thức, không phải một vài kỹ năng rời: học từng mảnh ngắn sẽ thiếu cái khung nối chúng lại.
  • Gia đình đã ngồi bàn và chịu được nhịp học đó trong vài năm, kể cả những tháng thi cử.
  • Bạn có sức khoẻ và một khoảng thời gian tương đối ổn định trong công việc chính, không đang ở giữa một đợt thay đổi lớn.

Nếu chỉ có một điều, hoặc không có điều nào, hãy bắt đầu ngắn. Học ngắn không đóng cửa học dài; nó chỉ cho bạn thêm thông tin để quyết định học dài một cách tỉnh táo hơn.

Tính trước sức chịu của mình và của nhà, bằng một bảng tự hỏi

Người đi làm học không giống sinh viên: mỗi giờ học là một giờ lấy ra từ công việc, từ con cái, từ giấc ngủ. Trước khi chọn hình thức, trả lời bảng dưới bằng chữ, không chấm điểm. Dòng đầu là câu trả lời của một người ví dụ.

Câu hỏiCâu trả lời của mìnhAi cần biếtNếu câu trả lời là "chưa rõ"
Mỗi tuần mình thật sự có mấy buổi tối trống?Hai buổi, thứ ba và thứ năm, khi chồng đón conChồng, mẹ chồngGhi lại hai tuần xem tối nào trống thật rồi mới đăng ký
Công việc chính có mùa cao điểm nào trong năm tới?Sếp trực tiếpHỏi sếp trước khi chọn ngày khai giảng
Nếu một tháng phải nghỉ học, ai gánh phần việc nhà mình bỏ trống?Người cùng nhàBàn trước, đừng để tới lúc kẹt mới hỏi
Sức khoẻ hiện tại có chịu được nhịp học dài nhiều tháng không?Chính mìnhBắt đầu bằng một lớp ngắn để đo sức

Nhiều người bỏ khoá học dài giữa chừng không phải vì học không nổi mà vì những câu hỏi này chưa được trả lời từ đầu. Học ngắn trước là một cách đo sức chịu thật của mình và của gia đình với chi phí thấp nhất.

Những nhầm lẫn khiến người đi làm chọn sai hình thức

Nghĩ học dài "chắc ăn" hơn. Học dài cho bạn nền rộng, nhưng không tự động biến bạn thành người làm được việc. Nhiều người học xong văn bằng thứ hai vẫn phải bắt đầu ở vị trí người mới, vì chưa có bằng chứng làm thật.

Nghĩ học ngắn là "học cho vui". Một lớp vài tuần có bài thực hành thật, có người chữa bài, đôi khi cho bạn nhiều kỹ năng dùng được hơn một học kỳ lý thuyết. Ngắn hay dài không quyết định chất lượng; cách dạy và cách bạn dùng sau đó mới quyết định.

Ghép nhiều khoá ngắn không liên quan. Học năm lớp ngắn ở năm hướng khác nhau trong một năm thường để lại năm mẩu kiến thức rời. Học ngắn có ích khi các lớp nối vào cùng một việc muốn làm.

Quyết khi đang chán việc. Những tuần chán việc là lúc dễ đăng ký một khoá dài nhất, như một lối thoát. Đợi hai tuần, lập bảng khoảng trống, hỏi người trong nghề, rồi hãy quyết.

Ba bước để quyết trong tháng này

Không cần quyết ngay tối nay. Cho mình một tháng, làm ba việc:

  1. Tuần một và hai: hỏi ít nhất hai người đang làm nghề bạn muốn, ghi lại người mới vào được nhận vì cái gì.
  2. Tuần ba: trên bảng khoảng trống, đánh dấu dòng nào là "cần giấy để được phép", dòng nào là "cần làm được", dòng nào là "cần nền kiến thức rộng".
  3. Tuần bốn: nếu đa số là "cần làm được", chọn một lớp ngắn cho dòng quan trọng nhất và một việc thử song song. Nếu có dòng "cần giấy để được phép", tìm hiểu kỹ yêu cầu, ngồi bàn với gia đình, rồi mới tính học dài.

Một tháng nghe thì lâu, nhưng so với vài năm của một văn bằng hay vài tháng của một khoá dài thì đó là khoản đầu tư rất nhỏ. Trong tháng đó bạn không mất gì: vẫn đi làm, vẫn lo nhà, chỉ thêm vài cuộc trò chuyện và một tờ bảng.

Nếu sau một tháng bạn vẫn giằng co, một buổi ngồi với người tư vấn nghề nghiệp — người không bán khoá học nào — thường gỡ được nút nhanh hơn tự đọc thêm.

Câu hỏi thường gặp

Đã ngoài 40 tuổi có nên học thêm một văn bằng không?

Tuổi không phải điều quyết định. Điều quyết định là nghề bạn muốn có thật sự cần văn bằng không, bạn đã thử nghề đó ở dạng nhỏ chưa, và gia đình có chịu được nhịp học vài năm không. Nếu cả ba đều rõ, học dài ở tuổi nào cũng là lựa chọn hợp lý.

Học ngắn hạn có được người tuyển dụng tin không?

Tuỳ nghề. Ở nhiều nghề, người tuyển quan tâm bạn làm được gì hơn là học bao lâu, nên một khoá ngắn kèm sản phẩm làm ra có sức nặng. Cách chắc nhất là hỏi trực tiếp vài người đang làm nghề đó xem họ nhận người mới vì cái gì.

Làm sao biết một nghề có bắt buộc bằng cấp hay giấy phép không?

Hỏi người đang hành nghề và tìm văn bản chính thức của cơ quan quản lý ngành đó. Đừng dựa vào quảng cáo tuyển sinh, vì bên bán khoá học có lý do để nói bằng là cần. Nếu hai nguồn nói khác nhau, ưu tiên văn bản chính thức.

Có nên vừa học ngắn vừa học dài cùng lúc không?

Với người vừa đi làm vừa lo gia đình, thường không nên. Hai nhịp học chồng lên nhau dễ làm bạn bỏ cả hai. Nếu cần cả hai, hãy học ngắn trước để có bằng chứng và kiểm hướng, rồi mới vào học dài khi đã chắc.

Học xong khoá ngắn mà vẫn thấy thiếu thì làm gì tiếp?

Mở lại bảng khoảng trống, xem cái thiếu là kiến thức, kỹ năng hay cơ hội làm. Nếu là cơ hội làm, đi tìm việc để làm thật trước khi học tiếp. Nếu là nền kiến thức rộng, lúc đó học dài mới có lý do rõ ràng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138