KhaNang.comKhả Năng
Sở thích và giá trị nghề ở người đi làm

Chọn hướng nghề khi đang chăm con nhỏ hay cha mẹ già: tách hoàn cảnh khỏi mong muốn

Khi gia đình đặt ra giới hạn về giờ giấc và sức lực, tách điều kiện cứng khỏi điều mình muốn giúp nhìn rõ hướng nghề. Bảng ràng buộc và ví dụ điền sẵn.

A Vietnamese mother in her mid thirties at a kitchen table in the evening arranging blank sticky notes beside a sleeping toddler on a nearby sofa, warm lamp light, soft focus faces

Khi đang chăm con nhỏ hay cha mẹ già, cách chọn hướng nghề tỉnh táo nhất là tách riêng hai danh sách: những điều kiện hoàn cảnh đang đặt ra, và những điều mình thật sự muốn ở công việc. Gộp chung lại, người ta hay làm một trong hai việc: bỏ hết mong muốn vì "hoàn cảnh không cho", hoặc lờ hoàn cảnh đi rồi chọn một hướng mà vài tháng sau không theo nổi.

Tối nay bạn có thể làm một bảng ràng buộc với năm cột: điều kiện, cứng hay mềm, kéo dài đến khi nào, nó ảnh hưởng gì đến lựa chọn, và có thể thương lượng với ai. Bảng này không thay bạn quyết, nhưng nó cho thấy rõ cái gì không thể đổi trong vài năm tới, cái gì có thể thương lượng với người nhà, và còn bao nhiêu khoảng trống cho điều mình muốn.

Vì sao cần tách hoàn cảnh khỏi mong muốn

Khi hai thứ lẫn vào nhau, mong muốn bị bóp méo. Một người mẹ có con nhỏ hay nói "mình thích việc văn phòng giờ hành chính", trong khi điều thật sự đúng là "mình cần giờ cố định để đón con, còn bản thân mình thích những việc di chuyển, gặp người". Nếu ghi câu đầu vào bảng sở thích, hai năm sau khi con lớn, chị sẽ không hiểu vì sao công việc chọn theo "sở thích" lại làm mình bí bách đến vậy.

Tách ra còn giúp thấy hoàn cảnh có thời hạn. Chăm con nhỏ là một giai đoạn; chăm cha mẹ bệnh có thể dài và khó đoán hơn; cả hai đều thay đổi. Một lựa chọn nghề tốt cho giai đoạn này có thể khác lựa chọn tốt cho năm năm sau, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Cuối cùng, tách ra giúp nói chuyện với người nhà rõ hơn. "Mình muốn đổi việc" nghe như một yêu cầu. "Đây là những điều kiện nhà mình cần, đây là điều mình muốn, mình thấy có khoảng này để thử" nghe như một kế hoạch chung.

Bảng ràng buộc: cứng hay mềm, kéo dài đến khi nào

Liệt kê mọi điều kiện gia đình đang đặt lên công việc. Không cần chi tiết tài chính, chỉ ghi điều kiện. Dòng mẫu là của một người mẹ hai con đang làm kinh doanh, mẹ chồng sống cùng và hay ốm.

Điều kiệnCứng hay mềmKéo dài đến khi nàoẢnh hưởng đến lựa chọnCó thể thương lượng với ai
Đón con nhỏ lúc bốn rưỡi chiềuCứngKhoảng hai năm, đến khi con vào lớp có bán trúCần việc kết thúc trước bốn giờ hoặc linh hoạt giờChồng đón hai buổi một tuần?
Không đi công tác qua đêmCứngÍt nhất ba nămLoại bỏ việc phải đi tỉnh thường xuyênKhông
Không để thu nhập gián đoạn quá một thángMềmÍt nhất hai năm tớiPhải thử hướng mới song song, không nghỉ hẳnBàn với chồng
Mẹ chồng thỉnh thoảng nằm việnMềm, khó đoánKhông rõCần chỗ làm cho nghỉ đột xuất vài ngàyChia lịch với em chồng

Cột "cứng hay mềm" là cột quan trọng nhất. Điều kiện cứng thì bạn chọn quanh nó; điều kiện mềm thì có chỗ để bàn. Nhiều người phát hiện ra họ đang đối xử với điều kiện mềm như điều kiện cứng chỉ vì chưa bao giờ hỏi người nhà.

Viết danh sách mong muốn riêng, như thể không có ràng buộc

Sau khi đã có bảng ràng buộc, làm danh sách thứ hai, tách hẳn. Mục đích là để mong muốn không bị hoàn cảnh nuốt mất.

  1. Ghi những loại việc bạn từng thấy hứng ở các chỗ làm trước, kể cả hồi trước khi có con. Mỗi việc một dòng, bằng động từ.
  2. Ghi ba giá trị bạn coi trọng nhất ở công việc nếu không phải lo gì: tự chủ, có ích cho người, học hỏi, được ghi nhận, hay điều khác.
  3. Ghi những việc bạn làm ngoài giờ, ở nhà, mà thấy mình làm tốt và thích: lo giấy tờ cho cả nhà, dạy con, tổ chức họp lớp, bán hàng nhỏ trên mạng.
  4. Đánh dấu những dòng mà bạn ngờ là đã bị hoàn cảnh bẻ cong, ví dụ "thích việc gần nhà". Hỏi lại: mình thích gần nhà, hay mình cần gần nhà lúc này?

Đặt hai danh sách cạnh nhau. Khoảng giao giữa chúng, những mong muốn có thể làm được trong điều kiện cứng, là nơi bắt đầu thử. Những mong muốn nằm ngoài khoảng giao không bị bỏ, chỉ được ghi lại để xem xét khi hoàn cảnh đổi.

Tình huống đi trọn: chị Lan, hai con nhỏ và những chuyến đi tỉnh

Tình huống giả định.

  • Câu hỏi: chị Lan, 36 tuổi, làm kinh doanh vật liệu xây dựng mười năm, hai con nhỏ, mẹ chồng sống cùng và hay phải nằm viện. Việc của chị đòi đi gặp khách khắp nơi, có tuần đi tỉnh hai ba hôm. Chị tự hỏi có nên bỏ nghề này không.
  • Bảng ràng buộc: hai điều kiện cứng là đón con chiều và không đi công tác qua đêm. Thu nhập không được gián đoạn là điều kiện mềm nhưng nặng.
  • Danh sách mong muốn: chị thấy hứng khi thuyết phục, khi tính toán báo giá, khi giữ mối khách lâu năm. Phần chị ngại nhất là những chuyến đi xa, nhưng chị nhận ra mình ngại vì phải xa con, chứ không vì ghét đi.
  • Đối chiếu: phần chị thích không phải là đi khắp nơi mà là giữ mối và tính toán. Đi gặp khách chỉ là cách làm ở chỗ hiện tại. Khách cũ vẫn gọi thẳng cho chị dù chị ít đến thăm.
  • Giả thuyết: "Mình chưa chắc cần bỏ nghề. Một hướng đáng thử là phần việc chăm sóc khách hàng cũ, làm báo giá, bán qua điện thoại, có giờ cố định, ngay trong ngành vật liệu."
  • Bước thử: chị đề nghị công ty cho mình phụ trách nhóm khách cũ qua điện thoại trong ba tháng, đổi lại nhường các chuyến đi tỉnh cho đồng nghiệp trẻ. Mỗi tuần chị ghi một dòng: phần nào vẫn thấy hứng, phần nào vướng với lịch nhà.

Chị Lan không phải chọn giữa "giữ nguyên" và "bỏ nghề". Chị tìm được khoảng giao giữa điều mình muốn và điều kiện cứng hiện tại, và thử nó mà không đánh cược khoản thu nhập cả nhà đang dựa vào. Nếu công ty không có chỗ cho sắp xếp đó, chị vẫn có một mô tả rõ về loại việc mình cần tìm.

Những chỗ hay làm sai

Coi mọi điều kiện là cứng. Khi mệt, mọi thứ có vẻ không thể đổi. Hỏi người nhà từng điều kiện một, nhiều cái hoá ra mềm hơn bạn nghĩ.

Bỏ hẳn danh sách mong muốn. Nghĩ rằng giai đoạn này không có quyền muốn gì dẫn đến chọn việc chỉ theo điều kiện, và vài năm sau thấy mình lạc hẳn khỏi những gì từng thích.

Chọn cho mãi mãi. Lựa chọn trong giai đoạn chăm con nhỏ không phải lựa chọn cả đời. Ghi rõ "lựa chọn cho hai ba năm tới" và hẹn ngày xem lại.

Tự quyết mà không nói với người cùng gánh. Ràng buộc gia đình là chuyện chung. Đưa bảng cho người cùng sống xem trước khi quyết, để họ thấy bạn đã tính đến nhà, và để họ nhận phần của mình.

Để cảm giác áy náy quyết thay. Người đang chăm con hay chăm cha mẹ hay thấy có lỗi khi nghĩ đến điều mình muốn, rồi chọn phương án làm mình khổ nhất cho yên lòng. Áy náy là cảm xúc thật, nhưng nó không phải điều kiện; đừng ghi nó vào cột cứng.

Hoàn cảnh cũng đổi: hẹn ngày xem lại bảng

Bảng ràng buộc là ảnh chụp một thời điểm. Con vào lớp có bán trú, cha mẹ khoẻ lại hoặc yếu đi, người cùng sống đổi việc, mỗi chuyện đều làm một dòng trong bảng đổi từ cứng sang mềm hoặc ngược lại. Nếu không hẹn ngày xem lại, người ta hay sống tiếp với những ràng buộc đã hết hạn từ lâu mà không để ý.

Cách làm đơn giản: ghi ngày lên bảng, và với mỗi điều kiện cứng, ghi thêm "xem lại khi…", ví dụ "khi con vào lớp một", "sau đợt điều trị của mẹ". Đến mốc đó, lấy bảng ra, gạch những dòng đã hết, sửa những dòng đã đổi, rồi đặt lại cạnh danh sách mong muốn.

Lúc xem lại cũng là lúc mở lại những mong muốn đã cất đi vì hoàn cảnh. Có mong muốn vẫn còn nguyên, có cái đã nhạt. Cả hai đều là thông tin tốt: cái còn nguyên đáng được ưu tiên thử khi khoảng giao rộng ra, cái đã nhạt thì có thể thả xuống mà không tiếc.

Khi nào nên ngồi với người khác để tính

Bảng ràng buộc và danh sách mong muốn tự làm được, nhưng có vài lúc nên có người ngồi cùng. Khi điều kiện cứng chồng chéo đến mức gần như không còn khoảng giao nào. Khi bạn và người cùng sống không thống nhất được cái gì là cứng, cái gì là mềm. Khi bạn không chắc năng lực mình đủ cho hướng mới đến đâu.

Lúc đó, một buổi nói chuyện với người làm tư vấn nghề nghiệp, hoặc với một người từng vừa đi làm vừa chăm con nhỏ hay cha mẹ ốm, thường giúp nhiều hơn tự nghĩ thêm một tháng. Mang cả hai bảng theo. Phần tiền bạc cụ thể của gia đình nên bàn riêng với người hiểu về tài chính.

Một điều không cần làm lúc này: đăng ký ngay một khoá học dài để "làm lại từ đầu". Hãy thử một việc nhỏ trong khoảng giao trước, xem mình thiếu gì thật, rồi mới chọn học.

Bước nhỏ trong tuần này

Bốn việc, mỗi việc không quá một buổi tối:

  1. Làm bảng ràng buộc, ghi rõ cứng hay mềm, kéo dài đến khi nào.
  2. Làm danh sách mong muốn riêng, đánh dấu những dòng có thể đã bị hoàn cảnh bẻ cong.
  3. Ngồi với người cùng sống mười lăm phút, đi qua từng điều kiện mềm, hỏi: có cách nào khác không?
  4. Ghi ngày xem lại lên đầu bảng, và đặt nhắc trong điện thoại cho mốc gần nhất, để bảng không nằm quên trong ngăn kéo.

Nếu buổi nói chuyện căng, đừng cố chốt ngay. Mục đích lần đầu chỉ là để người kia thấy bảng và biết bạn đang nghĩ gì; quyết định có thể để sang lần sau, khi cả hai đã có thời gian nghĩ.

Sau buổi nói chuyện, khoảng giao thường rộng hơn bạn tưởng. Chọn một việc nhỏ trong khoảng đó để thử trong một hai tháng, ghi lại mỗi tuần một dòng.

Câu hỏi thường gặp

Đang chăm con nhỏ có nên tính chuyện đổi hướng nghề không?

Có thể tính, nhưng nên tính theo từng bước nhỏ. Giai đoạn này điều kiện cứng nhiều, nên hướng thử nào cũng cần vừa với giờ giấc và sức lực hiện có. Nhiều người chọn chỉnh việc đang làm trước, để dành thay đổi lớn cho lúc con đã lớn hơn.

Có nên chọn việc chỉ theo giờ giấc phù hợp với con không?

Giờ giấc là điều kiện cần, nhưng không nên là tiêu chí duy nhất. Trong số những việc hợp giờ, hãy chọn việc gần nhất với điều bạn thấy hứng, để giai đoạn này vẫn nuôi được phần sở thích của bạn.

Chăm cha mẹ bệnh dài hạn thì tính chuyện nghề thế nào?

Ghi điều kiện "khó đoán" vào bảng và tìm những công việc hoặc sắp xếp cho phép nghỉ đột xuất. Chia lịch chăm sóc với người thân khác nếu có. Đây là lúc nên nói chuyện với người tư vấn và cả người hiểu về chăm sóc dài hạn.

Làm sao để người nhà ủng hộ khi muốn đổi cách làm việc?

Cho họ thấy bạn đã tính đến điều kiện của gia đình bằng bảng ràng buộc. Đề xuất một lần thử có thời hạn, ví dụ ba tháng, kèm cách xem lại. Người nhà thường lo cái không rõ hơn là lo cái đã được tính.

Mong muốn của mình đã thay đổi sau khi có con, có phải đó là sở thích mới không?

Có thể, có thể không. Hỏi lại xem mong muốn mới xuất phát từ điều mình thích hay từ điều hoàn cảnh cần. Đánh dấu nó, và xem lại khi con lớn hơn; nếu nó vẫn còn, đó là dịch chuyển thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138