Khi chỗ làm yêu cầu bạn làm một bài trắc nghiệm, điều đầu tiên nên biết không phải là cách làm cho "đẹp", mà là bài này dùng để làm gì: để chia nhóm đào tạo, để hiểu nhau trong nhóm, hay để cân nhắc một vị trí mới. Mục đích quyết định bạn nên chuẩn bị ra sao và nên quan tâm tới kết quả tới đâu. Hỏi lịch sự trước khi làm là chuyện bình thường. Sau đó, trả lời thật vẫn là cách an toàn nhất, vì kết quả bị bóp méo có thể đặt bạn vào một vai mình không làm nổi.
Việc làm được ngay: viết ra ba câu hỏi về bài đó, gửi cho người phụ trách hoặc hỏi trực tiếp: dùng để làm gì, ai được xem kết quả, mình có được xem lại kết quả của mình không. Câu trả lời cho ba câu này giúp bạn bớt lo hơn bất kỳ mẹo làm bài nào.
Công ty thường dùng trắc nghiệm vào những việc gì
Để hiểu nhau trong nhóm. Một bảng hỏi phong cách làm việc cho cả phòng, rồi cùng nói chuyện về cách mỗi người thích nhận việc, thích được góp ý. Kết quả kiểu này thường không gắn với quyết định gì về bạn.
Để chọn nội dung đào tạo. Một bài năng lực hoặc một bảng tự đánh giá theo khung năng lực của công ty, để biết ai cần học thêm phần nào. Kết quả có thể ảnh hưởng tới việc bạn được cử đi học gì.
Để cân nhắc một vị trí mới. Khi xét lên trưởng nhóm, chuyển bộ phận, hay vào một chương trình bồi dưỡng. Đây là trường hợp kết quả có trọng lượng hơn, và cũng là lúc nhiều người lo nhất.
Khi công ty tái cơ cấu. Có nơi dùng trắc nghiệm khi sắp xếp lại người. Trong trường hợp này, câu hỏi "kết quả dùng thế nào" càng quan trọng, và bạn có quyền hỏi rõ.
Chỗ chung của cả bốn. Bài do công ty chọn được thiết kế cho nhu cầu của công ty, không phải để giúp bạn tìm hướng nghề. Kết quả vẫn có ích cho bạn, nhưng phải tự đọc lại theo câu hỏi của mình.
Những câu nên hỏi trước khi làm
Hỏi những câu này không làm bạn trông khó tính. Người phụ trách nghiêm túc thường vui lòng trả lời, vì người làm bài hiểu mục đích thì trả lời thật hơn. Cột cuối là ví dụ những gì một người đã nhận được.
| Câu nên hỏi | Vì sao cần biết | Câu trả lời nhận được (ví dụ) |
|---|---|---|
| Bài này dùng để làm gì? | Biết mức quan trọng, biết nên chuẩn bị tới đâu | Để chọn người vào lớp bồi dưỡng trưởng nhóm |
| Ai được xem kết quả của mình? | Biết kết quả đi tới đâu | Phòng nhân sự và trưởng bộ phận |
| Kết quả lưu trong bao lâu? | Biết nó có theo mình nhiều năm không | Chưa rõ, sẽ hỏi lại |
| Mình có được xem kết quả của mình không? | Để dùng cho việc tự hiểu mình | Có, sẽ có buổi trao đổi riêng |
| Kết quả có phải là căn cứ duy nhất không? | Biết bài nặng nhẹ ra sao so với việc mình đã làm | Là một phần, cùng với đánh giá công việc năm qua |
| Bài thuộc loại nào: sở thích, năng lực, phong cách hay giá trị? | Để chuẩn bị đúng cách | Bài năng lực có giới hạn thời gian, kèm một bảng hỏi phong cách |
Trả lời thật hay trả lời "an toàn"
Nhiều người khi làm bài ở công ty có xu hướng chọn đáp án mà họ nghĩ công ty muốn thấy: luôn bình tĩnh, luôn thích làm nhóm, luôn sẵn sàng nhận thêm việc. Với bảng hỏi phong cách hay tự khai, cách này khá dễ làm, và cũng khá dễ lộ: các câu hỏi cùng một ý được đặt ở nhiều chỗ, trả lời "đẹp" hết thì câu trả lời mâu thuẫn nhau.
Nhưng lý do quan trọng hơn để trả lời thật nằm ở phía bạn. Nếu kết quả được dùng để xếp bạn vào một vai, thì một kết quả bị bóp méo sẽ xếp bạn vào vai không hợp với cách bạn làm việc. Người thật sự cần yên tĩnh để tập trung mà trả lời "thích môi trường sôi động" có thể được đặt vào đúng chỗ làm mình hao sức nhất.
Trả lời thật không có nghĩa là trả lời theo lúc tệ nhất. Hãy nghĩ tới cách mình làm việc vào một tuần bình thường, với những lần cụ thể đã xảy ra. Với bài năng lực có đáp án, cách chuẩn bị duy nhất đáng làm là làm quen vài câu mẫu để không bỡ ngỡ với dạng bài, ngủ đủ, và làm ở chỗ yên tĩnh nếu được chọn.
Nếu có câu hỏi làm bạn khó xử, ví dụ hỏi thẳng về mức hài lòng với cấp trên, hãy trả lời ở mức mình thấy thật và có thể giải thích được nếu được hỏi lại. Trả lời được bằng một ví dụ cụ thể thì không có gì phải ngại.
Tình huống: chị Ngọc được đề xuất lên trưởng nhóm
Chị Ngọc, 36 tuổi, làm chăm sóc khách hàng bảy năm. Công ty đề xuất chị vào lớp bồi dưỡng trưởng nhóm, kèm điều kiện làm một bài năng lực và một bảng hỏi phong cách làm việc. Chị lo phần năng lực vì lâu rồi không làm bài kiểu đó, và lo bảng phong cách sẽ "lộ" rằng chị không thích họp.
- Chị hỏi người phụ trách ba câu và biết: kết quả là một phần cùng với đánh giá công việc năm qua, chị sẽ được xem kết quả trong một buổi trao đổi riêng.
- Chị làm quen mười câu mẫu dạng suy luận số và đọc hiểu để không bỡ ngỡ. Không luyện thêm.
- Với bảng phong cách, chị trả lời theo những tuần bình thường: chị thích làm việc theo cặp, thích quy trình rõ, không thích họp dài nhưng họp ngắn có mục đích thì không ngại.
- Trong buổi trao đổi, kết quả cho thấy chị làm tốt khi có khung rõ và cần thời gian chuẩn bị trước khi quyết. Chị nói thẳng điều đó, và đề xuất cách tổ chức họp nhóm ngắn, có nội dung gửi trước.
- Chị ghi lại cho mình một giả thuyết: "Nếu mình làm trưởng nhóm theo cách giữ quy trình rõ và họp ngắn, mình sẽ không bị hút sức như mình lo." Ba tháng sau khi nhận vai, chị đọc lại ghi chú để xem giả thuyết đó đúng tới đâu.
Chị Ngọc không dùng kết quả để chứng minh mình hợp hay không hợp vai trưởng nhóm. Chị dùng nó để nói rõ mình cần gì để làm vai đó cho bền. Nếu ba tháng sau thấy không ổn, quay về vai chuyên môn cũng là một lựa chọn đàng hoàng.
Dùng kết quả của công ty cho việc tự hiểu mình
Sau buổi trao đổi, kết quả công ty đưa cho bạn là một nguồn thông tin miễn phí về mình. Đặt nó vào bảng dưới, đối chiếu với việc thật, không chấm điểm. Dòng đầu là ví dụ của chị Ngọc.
| Kết quả nói | Việc thật ủng hộ | Việc thật chưa khớp | Mình định làm gì với nó |
|---|---|---|---|
| Cần khung rõ, cần thời gian chuẩn bị trước khi quyết (ví dụ) | Luôn soạn sẵn mẫu trả lời khách, ít sai | Khi khách gấp vẫn xử lý nhanh được | Đề nghị gửi nội dung họp trước một ngày |
| Phần của bạn |
Bảng này là của bạn, không phải của công ty. Nó giúp bạn mang kết quả ra khỏi phòng họp và dùng nó cho những quyết định về nghề của chính mình sau này.
Nếu công ty chỉ cho xem kết quả trong buổi trao đổi mà không cho mang về, hãy ghi lại ngay sau buổi đó những câu mô tả chính, khi trí nhớ còn rõ. Ghi đúng lời trong kết quả, đừng ghi theo cảm giác của mình về nó. Hai tuần sau mở ra điền tiếp cột "việc thật", lúc đó cảm xúc đã lắng và bạn đọc công bằng hơn.
Buổi trao đổi kết quả ở công ty: tận dụng thế nào
Nhiều công ty có một buổi ngắn để giải thích kết quả. Đó là cơ hội hiếm để có người đọc cùng mình mà không mất gì. Đừng chỉ ngồi nghe; mang theo vài câu hỏi.
- Phần nào của kết quả là rõ nhất, phần nào sát nút, dễ đổi nếu làm lại?
- Kết quả này thường được hiểu sai ở chỗ nào?
- Với vị trí đang xét, phần nào của kết quả được quan tâm nhất, và vì sao?
- Nếu mình thấy một câu mô tả không giống mình, mình có thể bổ sung ví dụ việc thật ở đâu?
- Có gợi ý nào về việc nên học thêm hoặc thử thêm, và công ty có hỗ trợ cách nào không?
Ghi lại câu trả lời, nhất là câu thứ hai. Biết một kết quả hay bị hiểu sai ở chỗ nào giúp bạn đọc nó tỉnh táo hơn, và giúp bạn nói chuyện với cấp trên bằng việc cụ thể thay vì bằng nhãn.
Khi kết quả làm bạn khó chịu, và điều không cần làm
Kết quả không giống mình. Hỏi lại người phụ trách về phần đó, kèm ví dụ việc thật. Một kết quả là một góc nhìn, việc bạn làm bảy năm là góc nhìn khác, và cả hai nên được đặt cạnh nhau.
Kết quả bị dùng để dán nhãn. Nếu đồng nghiệp hay cấp trên gọi bạn bằng một nhãn từ bài trắc nghiệm, bạn có thể nhẹ nhàng nói rằng đó là kết quả của một buổi, còn cách bạn làm việc thì thể hiện qua công việc. Đừng tranh cãi về nhãn, hãy chỉ vào việc.
Không cần mua bài luyện hay tìm "đáp án mẫu". Bài sở thích, phong cách không có đáp án đúng. Bài năng lực thì làm quen vài câu là đủ. Phần lớn sự lo lắng được giải bằng việc hỏi rõ mục đích.
Không cần coi đây là phán quyết về nghề. Bài công ty đưa cho nhu cầu của công ty. Nếu bạn đang băn khoăn về hướng nghề lâu dài, hãy dùng kết quả như một nguồn, và nếu cần, ngồi với một người tư vấn nghề nghiệp độc lập, không thuộc công ty, để đọc lại.
Câu hỏi thường gặp
Công ty yêu cầu làm trắc nghiệm thì có được hỏi mục đích không?
Được, và nên hỏi. Hỏi bài dùng để làm gì, ai xem kết quả, lưu bao lâu, mình có được xem không. Người phụ trách nghiêm túc thường sẵn lòng trả lời vì người làm hiểu mục đích sẽ trả lời thật hơn.
Có nên trả lời theo hướng công ty muốn thấy không?
Không nên. Các câu cùng ý thường được hỏi ở nhiều chỗ nên trả lời đẹp dễ mâu thuẫn. Quan trọng hơn, kết quả bị bóp méo có thể đặt bạn vào vai không hợp với cách mình làm việc.
Đã lâu không làm bài năng lực thì chuẩn bị thế nào?
Làm quen khoảng mười câu mẫu cùng dạng để không bỡ ngỡ, ngủ đủ đêm trước, làm ở chỗ yên tĩnh nếu được chọn. Không cần luyện đề dài ngày, vì mục đích là để kết quả phản ánh năng lực chứ không phản ánh độ lạ dạng bài.
Kết quả trắc nghiệm ở công ty có quyết định chuyện lên chức không?
Tuỳ nơi, nhưng thường chỉ là một phần cùng với đánh giá công việc và nhận xét của cấp trên. Hỏi rõ trọng lượng của bài trước khi làm sẽ giúp bạn bớt lo và chuẩn bị đúng mức.
Có thể dùng kết quả công ty cho việc định hướng nghề của mình không?
Có thể, nếu bạn được xem kết quả. Đặt nó cạnh những việc thật đã làm, ghi chỗ khớp và chỗ chưa khớp. Chỉ nhớ rằng bài được chọn cho nhu cầu của công ty, không phải để giúp bạn tìm hướng nghề.
Bị đồng nghiệp gọi bằng nhãn từ bài trắc nghiệm thì làm sao?
Nhẹ nhàng nói rằng đó là kết quả của một buổi làm bài, còn cách mình làm việc thể hiện qua công việc thật. Không cần tranh cãi về nhãn, hãy hướng câu chuyện về việc cụ thể.