KhaNang.comKhả Năng
Hiểu lại mình ở tuổi 30, 40, 50

Sức lực và nhịp làm việc sau tuổi 55: tự đánh giá để chọn cách làm tiếp

Sau tuổi 55, câu hỏi không chỉ là còn làm được gì mà là làm với nhịp nào. Sổ ghi sức hai tuần và bảng giữ, chia, nhả từng đầu việc, kèm ví dụ.

A Vietnamese woman in her late fifties pruning young plants in a sunny garden plot beside a younger helper, wide shot from behind, soft mid-morning light

Sau tuổi năm mươi lăm, tự đánh giá lại không chỉ là hỏi mình còn làm được gì, mà là hỏi mình làm việc đó với nhịp nào thì vẫn tốt và vẫn vui. Cách làm được ngay: ghi sổ sức trong hai tuần, sau mỗi buổi làm ghi việc đã làm, mình thấy sức còn hay cạn, và có muốn làm tiếp việc đó không. Hai tuần là đủ để thấy rõ việc nào nên giữ, việc nào nên chia bớt, việc nào nên nhả cho người khác.

Nhiều người ở tuổi này đứng giữa hai cực: hoặc gồng làm y như hồi bốn mươi để chứng minh mình chưa già, hoặc nghĩ đã đến lúc rút dần khỏi mọi thứ. Cả hai đều bỏ qua một điều: sức lực không giảm đều ở mọi loại việc. Có việc bạn làm còn tốt hơn trước, có việc rút sức nhanh hơn nhiều. Tự đánh giá đúng là tách được hai loại đó.

Ba loại sức cần nhìn riêng

Sức thân thể. Đứng lâu, đi lại nhiều, mang vác, làm ca đêm. Đây là loại sức thay đổi rõ nhất sau tuổi năm mươi lăm, và cũng là loại người ta hay ngại nói ra nhất. Nói ra không phải để xin bớt việc, mà để sắp việc cho bền. Có vấn đề sức khoẻ cụ thể thì hỏi bác sĩ, đừng tự đoán.

Sức tập trung. Ngồi đọc kỹ một hồ sơ dài, theo dõi nhiều việc cùng lúc, nhớ chi tiết qua nhiều ngày. Nhiều người thấy loại sức này vẫn tốt nếu làm vào buổi sáng, nhưng tụt nhanh nếu bị ngắt quãng liên tục. Biết điều đó thì sắp việc khó vào đầu ngày và xin bớt bị gọi giữa chừng.

Sức tinh thần. Chịu áp lực hạn chót, xử lý xung đột, nghe khách bực bội. Có người ngoài năm mươi lăm thấy loại sức này lại vững hơn trước, vì đã quá quen chuyện va chạm. Có người thấy cạn nhanh vì đã gánh quá lâu. Không có quy luật chung, chỉ có quan sát chính mình.

Đọc ba loại cùng nhau. Một việc có thể tốn ít sức thân thể nhưng rút cạn sức tinh thần, như trực đường dây khiếu nại. Một việc khác tốn sức thân thể nhưng làm bạn thấy nhẹ đầu, như kiểm kho buổi sáng. Gắn mỗi đầu việc với loại sức nó lấy đi giúp bạn sắp lại ngày làm việc chính xác hơn là nói chung chung “dạo này mệt”.

Hai tuần ghi sức còn, sức cạn

Chỉ cần một cuốn sổ nhỏ hoặc một ghi chú trên điện thoại. Mỗi ngày tốn chừng năm phút:

  1. Chia ngày thành các khối việc, mỗi khối khoảng một đến hai giờ. Ghi tên việc bằng động từ cụ thể, ví dụ “đối chiếu sổ quỹ với chứng từ”.
  2. Sau mỗi khối, ghi một chữ cho từng loại sức: “còn” hoặc “cạn”. Không dùng điểm, không dùng thang.
  3. Ghi thêm một dòng: muốn làm tiếp việc này vào ngày mai không, có hoặc không, kèm vài chữ vì sao.
  4. Cuối ngày ghi giờ ngủ đêm trước và một chuyện ngoài công việc ảnh hưởng tới sức, như con cháu ốm, đi khám, khách tới nhà.
  5. Sau hai tuần, đọc lại toàn bộ. Gạch chân những việc lần nào cũng “cạn” và lần nào cũng “không muốn”. Khoanh tròn những việc thường “còn” và “muốn làm tiếp”.
  6. Đọc riêng những ngày ngủ kém. Nếu việc nào chỉ “cạn” vào những ngày đó, vấn đề có lẽ là giấc ngủ chứ không phải việc.

Sổ ghi này không nhằm chứng minh mình còn khoẻ hay đã yếu. Nó chỉ cho bạn một bản đồ đơn giản: việc nào nuôi mình, việc nào rút mình, ở nhịp hiện tại.

Bảng giữ, chia, nhả, kèm ví dụ điền sẵn

Từ sổ ghi, chép mỗi đầu việc chính vào một dòng. Cột cuối không phải quyết định ngay, chỉ là điều mình muốn đề nghị.

Đầu việcLấy đi loại sức nàoSổ ghi hai tuần cho thấyMình làm tốt tới đâuMuốn giữ, chia hay nhả
Kèm hai kế toán trẻ đọc báo cáoÍt tốn sức, cần tập trungLần nào cũng còn sức, muốn làm tiếpHướng dẫn được người khácGiữ, xin thêm giờ cho việc này
Nhập chứng từ cuối thángTập trung, mỏi mắtCạn sau hai giờ, không muốnTự làm tốt nhưng chậm hơn trướcChia cho người trẻ, mình kiểm lại
Đi ngân hàng, kho bạc giao dịchSức thân thể, chờ lâuCạn, nhất là trời nắngTự làm tốtNhả, đề nghị người khác đi
Giải thích số liệu cho ban điều hànhTinh thần, áp lực câu hỏiCòn sức, thấy có íchHướng dẫn được người khácGiữ

Bảng trên của bác Tâm, năm mươi bảy tuổi, kế toán trưởng một hợp tác xã ba mươi năm. Trước khi ghi sổ, bác nghĩ mình đã “hết sức cho nghề kế toán”. Bảng cho thấy điều khác: thứ rút sức của bác là phần nhập liệu và chạy giao dịch, còn phần giải thích, kèm người, kiểm soát thì bác vẫn làm tốt và còn thấy vui.

Những câu hỏi về điều còn muốn làm

Sức là một nửa câu chuyện; nửa kia là bạn còn muốn dành những năm làm việc tới cho điều gì. Trả lời từng câu trong vài dòng, không cần trả lời hết một lần:

  • Trong ba mươi năm qua, việc nào mình làm xong mà vẫn nhớ cảm giác hài lòng tới bây giờ?
  • Có điều gì trong nghề mà mình biết rõ nhưng chưa từng truyền lại cho ai?
  • Nếu chỉ còn làm ba ngày một tuần, mình sẽ giữ những việc gì trong ba ngày đó?
  • Có loại việc nào mình từng muốn thử nhưng chưa thử vì bận nuôi con, lo nhà?
  • Mình muốn người làm cùng nhớ về mình bằng điều gì?
  • Ở chỗ làm hiện tại, ai đang cần đúng điều mình giỏi nhất mà chưa được dùng?
  • Có việc nào mình đang làm chỉ vì đã quen làm, không ai thật sự cần mình làm nữa?
  • Nếu được chọn người kế nhiệm cho phần việc mình quý nhất, mình sẽ bắt đầu kèm ai, từ khi nào?

Đọc lại các câu trả lời bên cạnh bảng giữ, chia, nhả. Thường bạn sẽ thấy những việc “giữ” trùng với điều mình còn muốn làm, và đó là chất liệu tốt để đề nghị một cách làm mới với chỗ làm.

Bác Tâm đi tiếp như thế nào

Với bảng đã điền, bác Tâm không xin nghỉ, cũng không gồng làm như cũ. Bác chuẩn bị một đề nghị cho ban điều hành: trong sáu tháng tới, bác chuyển dần phần nhập chứng từ và đi giao dịch cho hai kế toán trẻ, bác giữ phần kiểm soát, giải thích số liệu và dành hai buổi mỗi tuần kèm hai bạn trẻ đọc báo cáo.

Giả thuyết bác tự viết: “Nếu mình dồn sức vào kiểm soát và kèm người, mình sẽ ít về nhà kiệt sức, và sau sáu tháng hai bạn trẻ tự làm được báo cáo quý.” Bác đặt một phép kiểm: cuối mỗi tháng ghi sổ sức thêm một tuần, và xem hai bạn trẻ tự làm được những phần nào. Nếu sau ba tháng bác vẫn cạn sức, bác sẽ đề nghị giảm thêm giờ.

Bác cũng nói chuyện với vợ và con trai trước khi gửi đề nghị, để cả nhà biết bác đang muốn đổi nhịp chứ không phải đang chán việc. Bác ghi lại câu hỏi mà con trai đặt ra: bố sẽ làm gì với những buổi chiều rảnh hơn. Bác chưa có câu trả lời, và ghi nó vào danh sách câu hỏi về điều còn muốn làm.

Điều nên học ở đây: bác không đổi nghề, cũng không rút lui. Bác đổi hình dạng công việc để khớp với sức và với điều còn muốn làm. Với nhiều người ngoài năm mươi lăm, đó là lựa chọn hợp lý hơn cả, nhất là khi chỗ làm vẫn cần kinh nghiệm của họ.

Hiểu lầm hay gặp ở tuổi này

“Giảm nhịp là rút lui.” Hiểu lại: giảm phần việc rút sức để dồn sức vào phần mình làm tốt nhất là cách làm việc khôn hơn, không phải làm ít đi. Nhiều chỗ làm cần người kiểm soát, kèm người hơn là cần thêm một người nhập liệu.

“Phải làm y như cũ để không bị coi là già.” Hiểu lại: gồng làm như hồi bốn mươi thường dẫn tới mệt kéo dài rồi phải nghỉ hẳn sớm hơn. Nói rõ nhịp nào mình làm tốt giúp người khác dựa vào bạn được lâu hơn.

“Tuổi này không nên học gì mới.” Hiểu lại: học một việc nhỏ gắn với việc thật, như dùng bảng tính để kiểm báo cáo thay vì dò tay, có khi lại giúp tiết kiệm đúng loại sức đang cạn.

“Kinh nghiệm tự nó có giá trị, không cần nói ra.” Hiểu lại: kinh nghiệm không được gọi tên thì người khác chỉ thấy tuổi. Viết ra những gì mình làm tốt, kèm bằng chứng, là cách để chỗ làm thấy được phần đó.

“Mệt là do tuổi, không làm gì được.” Hiểu lại: sổ ghi thường cho thấy cái mệt gắn với vài việc cụ thể, vài giờ cụ thể, vài đêm ngủ kém. Gắn được cái mệt vào việc cụ thể là đã có chỗ để sắp lại, thay vì đổ hết cho tuổi.

Bước nhỏ trong tuần này

Bắt đầu ghi sổ sức từ ngày mai, chỉ năm phút mỗi tối. Trong lúc chờ đủ hai tuần, trả lời ba trong tám câu hỏi về điều còn muốn làm. Hết hai tuần, điền bảng giữ, chia, nhả cho năm đầu việc chính và viết một đề nghị ngắn, một trang, để nói với người quản lý, hoặc với cả nhà nếu bạn đang làm cho cơ sở của gia đình.

Nếu bạn đang nghĩ tới một thay đổi lớn, như chuyển hẳn sang việc khác hay làm tự do, hãy mang sổ ghi và bảng tới gặp một người tư vấn nghề nghiệp hoặc một người cùng tuổi đã đi trước một bước. Những câu hỏi tài chính và chế độ khi nghỉ là chuyện riêng cần người hiểu chính sách, ở đây chỉ bàn chuyện sức, nhịp và điều bạn còn muốn làm.

Điều không cần làm lúc này: không cần quyết ngay mình sẽ làm thêm bao nhiêu năm, không cần so mình với đồng nghiệp cùng tuổi còn chạy việc như cũ, và không cần chứng minh điều gì bằng cách nhận thêm việc. Ba tháng sau khi đổi cách làm, ghi sổ thêm một tuần rồi so với hai tuần đầu. Lần so đó cho biết cách sắp mới có giúp mình bền hơn không.

Câu hỏi thường gặp

Sau 55 tuổi làm sao biết mình còn đủ sức cho công việc hiện tại?

Ghi sổ sức trong hai tuần: sau mỗi khối việc ghi sức còn hay cạn và có muốn làm tiếp không. Đọc lại sẽ thấy việc nào nuôi mình, việc nào rút mình. Sức thường không giảm đều ở mọi việc, nên câu trả lời hiếm khi là có hay không cho cả công việc.

Có nên xin giảm bớt việc khi đã ngoài 55?

Nếu sổ ghi cho thấy một số việc lần nào cũng rút cạn sức, đề nghị chia hoặc nhả những việc đó là hợp lý. Nên đề nghị kèm phương án: phần mình giữ, phần ai nhận, mình kèm người nhận thế nào. Đề nghị có phương án thường dễ được đồng ý hơn.

Ngoài 55 tuổi còn nên học thêm gì không?

Nên học những việc nhỏ gắn với việc thật, nhất là việc giúp tiết kiệm loại sức đang cạn. Ví dụ dùng bảng tính để kiểm số liệu thay vì dò tay. Không cần học dài, cũng không cần học để chứng minh với ai.

Sức tập trung giảm thì sắp xếp công việc thế nào?

Nhiều người thấy sức tập trung vẫn tốt vào buổi sáng nhưng tụt nhanh khi bị ngắt quãng. Đặt việc khó vào đầu ngày, xin một khoảng không bị gọi, chia việc dài thành nhiều khúc ngắn. Có dấu hiệu bất thường về trí nhớ thì nên đi khám.

Giảm nhịp làm việc có làm mình mất vị trí ở chỗ làm không?

Không nhất thiết. Khi bạn chủ động nói rõ phần mình làm tốt nhất và đề nghị dồn sức vào đó, chỗ làm thường thấy giá trị của bạn rõ hơn. Rủi ro lớn hơn là gồng làm như cũ tới lúc kiệt và phải nghỉ hẳn.

Ai có thể giúp mình tự đánh giá lại ở tuổi này?

Một người tư vấn nghề nghiệp, một người cùng tuổi đã thay đổi cách làm việc trước bạn, hoặc người quản lý tin tưởng bạn. Mang theo sổ ghi sức và bảng giữ, chia, nhả để buổi nói chuyện đi vào việc cụ thể ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138