KhaNang.comKhả Năng
Kỹ năng chuyển đổi mang sang nghề mới

Lái xe, giao hàng nhiều năm: những kỹ năng mang sang việc khác được

Một ngày lái xe hay giao hàng có nhiều việc hơn cầm lái: đọc đường, giữ hàng, làm với khách, xử lý sự cố. Cách gọi tên những kỹ năng đó và thử trước khi đổi việc.

A Vietnamese man in his early fifties checking a van tire beside a younger mechanic in a clean garage repair bay, profile view, open door with bright midday light

Người lái xe hay giao hàng nhiều năm mang theo nhiều kỹ năng hơn tay lái: thuộc đường và tính lộ trình, giữ hàng an toàn, làm việc một mình mà vẫn đúng giờ, nói chuyện với đủ kiểu khách, xử lý sự cố dọc đường, chăm sóc xe để khỏi hỏng giữa chừng. Nhiều kỹ năng trong số đó dùng được ở kho bãi, điều phối, chăm sóc khách, bảo dưỡng, hay ngay trong nghề lái nhưng ở một vai khác.

Việc làm được ngay: nhớ lại một chuyến đi hay một ngày giao hàng khó nhất gần đây, kể lại từ đầu tới cuối và đánh dấu mỗi lúc mình phải quyết định điều gì. Mỗi quyết định là một kỹ năng. Phần dưới có bảng hồ sơ kỹ năng của nghề lái và giao hàng, tình huống của một chú lái xe hơn hai mươi năm và cách thử mà chưa phải bỏ tay lái.

Một ngày lái xe gồm những gì ngoài cầm lái

Người ngoài nhìn nghề lái xe chỉ thấy người ngồi sau vô lăng. Người trong nghề biết một ngày làm việc còn có kiểm xe trước khi chạy, xếp và chằng hàng, tính đường tránh giờ cấm và đoạn đang sửa, gọi cho khách hẹn giờ nhận, thu tiền và giữ chứng từ, xử lý khi khách vắng nhà hay hàng bị trả, báo cáo lại cho chủ xe hay người điều phối. Người giao hàng trong phố còn phải xếp thứ tự hàng chục điểm giao sao cho đỡ vòng.

Mỗi việc đó cần một loại kỹ năng. Tính lộ trình là lập kế hoạch dưới điều kiện thay đổi liên tục. Giữ hàng và chứng từ là cẩn thận và có trách nhiệm với tài sản của người khác. Gọi khách và xử lý khi hàng trả về là chăm sóc khách và giải quyết vấn đề. Làm một mình cả ngày mà vẫn đúng giờ là tự quản lý bản thân, thứ nhiều người làm văn phòng còn thấy khó.

Ngoài ra, người lái lâu năm thường có một vốn hiểu biết ít ai để ý: biết xe hỏng ở đâu qua tiếng máy, biết chỗ nào hay tắc vào giờ nào, biết loại khách nào cần gọi trước. Đó là kinh nghiệm thật, có thể dạy lại cho người khác, và có thể kể ra bằng ví dụ.

Hồ sơ kỹ năng của nghề lái xe và giao hàng

Bảng dưới gom những việc phổ biến của tài xế xe tải, xe khách và người giao hàng. Cột cuối gợi ý loại bằng chứng người lái thường có mà ít khi gom lại.

Việc thường làmKỹ năng bên dướiViệc khác cũng cầnBằng chứng hay có
Tính đường, xếp thứ tự điểm giaoLập kế hoạch, ước lượng thời gian, đổi phương án khi có sự cốĐiều phối vận chuyển, lập lịchSố chuyến đúng giờ, lời của người điều phối
Kiểm xe, phát hiện tiếng lạ, bảo dưỡng nhỏChẩn đoán, phòng hỏng hócBảo dưỡng, quản lý đội xeSổ bảo dưỡng, nhiều năm không hỏng giữa đường
Xếp, chằng, giao nhận hàngGiữ tài sản người khác, kiểm đếm, ký nhậnKho bãi, giao nhận, kiểm hàngÍt hoặc không có hàng hư hỏng, mất mát
Hẹn khách, xử lý khi khách vắng, khi hàng bị trảChăm sóc khách, giải quyết tình huốngChăm sóc khách, tổng đài, hỗ trợ sau bánKhách quen gọi đích danh, ít phàn nàn
Thu tiền, giữ chứng từ, đối chiếu cuối ngàyCẩn thận với tiền và giấy tờThu ngân, thủ kho, hành chínhNhiều năm đối chiếu không lệch
Chỉ đường cho tài xế mới, chạy kèm vài chuyếnKèm người mới, truyền kinh nghiệmHướng dẫn, đào tạo tại chỗTên những người đã kèm, chủ xe biết

Đọc theo cột "việc khác cũng cần" không có nghĩa là người lái nên chuyển sang những việc đó. Nó chỉ cho thấy kinh nghiệm của bạn có chỗ dùng rộng hơn tay lái, để khi nghĩ tới bước tiếp, bạn có nhiều hơn một câu hỏi để thử.

Những câu người lái xe hay tự hỏi

"Cả đời chỉ biết lái, giờ đổi được không?" Câu hỏi này thường đến từ cảm giác chứ không từ bảng kỹ năng. Làm bảng ở trên và ghi ví dụ thật cho từng dòng mình đã làm. Người lái lâu năm thường ngạc nhiên vì mình viết được khá nhiều dòng, nghĩa là có nhiều thứ để mang theo hơn là "chỉ biết lái".

"Không quen ngồi máy tính thì làm việc khác thế nào?" Đây là phần thiếu thật và nên nói thẳng. Nhiều việc ngoài tay lái cần dùng điện thoại, bảng tính hay phần mềm quản lý ở mức cơ bản. Mức đó học được trong vài tuần nếu tập bằng một việc cụ thể, ví dụ tự ghi chuyến xe của mình vào bảng tính mỗi tối.

"Đổi việc thì có phải bắt đầu từ thấp nhất không?" Có thể, ở phần việc mới. Nhưng bạn không bắt đầu từ số không về cách làm việc. Người giao nhận hay điều phối có kinh nghiệm thực tế trên đường thường hiểu tài xế hơn người chỉ ngồi văn phòng, và đó là lợi thế khi kể với người ở chỗ mới.

"Lưng và mắt không còn như trước, có nên bỏ lái?" Sức khoẻ là lý do chính đáng để nghĩ tới việc khác, và nên khám để biết rõ. Nhưng giữa "lái như cũ" và "bỏ hẳn" còn nhiều bậc: chạy tuyến ngắn hơn, chuyển sang kèm tài xế mới, sang phần điều phối. Thử từng bậc trước.

Đánh dấu còn sức hay cạn cho từng phần việc

Đi qua các phần việc dưới đây, ghi "còn sức", "cạn" hoặc "tuỳ hôm", kèm một dòng vì sao. Không cộng lại, không có mốc. Đây là cách biết mình muốn giữ phần nào khi nghĩ tới việc khác.

  • Ngồi lái nhiều giờ liền.
  • Tính đường và đổi lộ trình khi tắc.
  • Bốc xếp, chằng hàng.
  • Gọi điện, gặp và nói chuyện với khách.
  • Sửa chữa, bảo dưỡng nhỏ.
  • Thu tiền, giữ giấy tờ.
  • Chỉ việc cho người mới.

Ví dụ của chú Sơn: "Ngồi lái nhiều giờ — cạn, lưng mỏi từ giờ thứ ba. Tính đường — còn sức, vẫn thích tìm đường tránh tắc. Chỉ việc cho người mới — còn sức, mấy cậu tài trẻ hay gọi hỏi." Đọc lại, phần cạn là phần thân thể, phần còn sức là phần đầu óc và làm với người. Điều đó gợi hướng thử khác với việc chỉ tìm một chỗ lái nhẹ hơn.

Chú Sơn, hơn hai mươi năm cầm lái

Chú Sơn, 53 tuổi, lái xe tải tuyến tỉnh hơn hai mươi năm, gần đây đau lưng nhiều. Câu hỏi ban đầu: "Bỏ lái thì chú làm gì?". Bảng hồ sơ cho chú thấy mình có ví dụ rõ ở năm dòng, mạnh nhất là kiểm xe, tính đường và chỉ việc cho tài xế mới. Bằng chứng: hai mươi năm chưa lần nào hỏng xe giữa đường, chủ xe giao cho chú kèm ba tài xế trẻ, và họ vẫn gọi hỏi đường mỗi khi chạy tuyến lạ.

Ghép với phần đánh dấu còn sức, chú đặt giả thuyết: "Chú hứng với phần đầu óc của nghề và chỉ việc cho người trẻ; nếu được làm phần đó nhiều hơn, bớt ngồi lái, chú sẽ đỡ mệt mà vẫn thấy có ích." Một hướng đáng thử là điều phối xe cho một bãi xe hay kèm tài xế mới. Chú cũng biết mình thiếu phần dùng điện thoại và bảng tính để theo dõi lịch xe.

Chú chưa bỏ lái. Chú xin chủ xe cho chạy bớt tuyến dài, đổi lại ngồi phụ người điều phối ở bãi hai buổi mỗi tuần trong một tháng, đồng thời nhờ con hướng dẫn ghi chuyến xe vào bảng tính mỗi tối. Sau một tháng, chú sẽ biết mình có chịu được ngồi một chỗ nghe điện thoại liên tục không, và người điều phối có thấy chú giúp được việc không.

Thử mà chưa phải bỏ tay lái

Thu nhập của người lái thường gắn với số chuyến, nên bỏ lái một lần là rủi ro lớn. Thử theo bậc nhỏ:

  1. Hỏi chủ xe hay nơi đang làm có phần việc nào ngoài lái mình phụ được không: điều phối, kiểm xe đầu ngày, kèm tài xế mới.
  2. Nhận phụ phần đó một hai buổi mỗi tuần trong một tháng, vẫn giữ phần lái chính.
  3. Mỗi tối ghi hai dòng: hôm nay làm phần mới thấy thế nào, có ai nhờ thêm việc gì không.
  4. Tập một kỹ năng đang thiếu bằng việc thật, như tự ghi chuyến xe vào bảng tính hay dùng ứng dụng bản đồ để tính lộ trình cho cả nhóm.
  5. Hết tháng, nói chuyện với người đang làm phần việc đó lâu năm, hỏi họ thấy mình làm được tới đâu và còn thiếu gì.

Nếu thấy hợp, bạn đã có một người xác nhận mới và một con đường từng bước. Nếu không, bạn vẫn giữ nguyên tay lái và biết thêm về mình. Ở lại nghề lái mà đổi sang tuyến ngắn, giờ giấc đều hơn cũng là một lựa chọn hợp lý; đổi nghề không phải lúc nào cũng là câu trả lời.

Ở lại nghề lái nhưng đổi kiểu việc

Không phải ai thấy mệt với nghề lái cũng cần rời nghề. Nhiều khi cái làm mình kiệt là một kiểu việc cụ thể: tuyến quá dài, chạy đêm, bốc xếp nặng, chỉ tiêu số đơn mỗi ngày. Nếu bảng đánh dấu của bạn cho thấy phần "cạn" dồn vào những thứ đó, còn phần tính đường, chăm xe, làm với khách vẫn "còn sức", thì đổi kiểu việc trong nghề có thể giải quyết đúng chỗ hơn.

Một vài bậc người lái lâu năm hay thử: chuyển từ tuyến dài sang tuyến ngắn trong ngày, từ xe tải sang xe chở người với giờ giấc đều hơn, từ giao hàng theo đơn sang giao cố định cho vài cửa hàng quen, hoặc nhận thêm vai kèm tài xế mới bên cạnh việc lái. Mỗi bậc giữ lại phần lớn kinh nghiệm của bạn và bớt đi một phần thứ làm mình cạn.

Thử một bậc trong một hai tháng, ghi lại sức khoẻ và cảm giác của mình, rồi mới tính tiếp. Nếu bậc đó vẫn không đỡ, bạn có thêm lý do rõ ràng để nghĩ tới một hướng xa hơn, và đã có thêm bằng chứng về kỹ năng để mang theo.

Câu hỏi thường gặp

Tài xế lâu năm có những kỹ năng gì dùng được ở việc khác?

Thường gặp là tính lộ trình và đổi phương án khi có sự cố, kiểm xe và phát hiện hỏng hóc sớm, giữ hàng và chứng từ cẩn thận, làm việc với khách, tự quản lý thời gian khi làm một mình, và kèm tài xế mới. Mỗi người khác nhau, nên kiểm kê từ chính những chuyến xe của mình.

Người giao hàng muốn đổi việc nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu bằng một ngày giao hàng khó nhất gần đây, kể lại từng bước và đánh dấu lúc nào mình phải quyết định điều gì. Sau đó đánh dấu phần việc nào làm còn sức, phần nào cạn. Từ đó đặt giả thuyết muốn dùng kỹ năng nào nhiều hơn và thử nhỏ.

Không giỏi máy tính thì tài xế đổi việc có khó không?

Có khó hơn ở những việc cần ghi chép, theo dõi trên điện thoại hay bảng tính. Nhưng mức cơ bản học được trong vài tuần nếu tập bằng việc thật hằng ngày, ví dụ tự ghi chuyến xe của mình mỗi tối. Đây là phần thiếu nên nói thẳng và học đúng chỗ.

Đau lưng vì lái xe lâu năm thì có nên bỏ nghề ngay không?

Nên khám để biết rõ tình trạng. Giữa lái như cũ và bỏ hẳn còn nhiều bậc như chạy tuyến ngắn, giờ giấc đều hơn, chuyển sang kèm tài xế mới hoặc phụ điều phối. Thử từng bậc giúp bạn giữ thu nhập trong khi tìm phần việc hợp sức hơn.

Kinh nghiệm lái xe có được tính khi làm điều phối hay kho bãi không?

Có giá trị, vì người từng chạy trên đường hiểu thời gian thật, chỗ hay tắc, cách tài xế làm việc. Hãy kể bằng ví dụ cụ thể như số năm không trễ hẹn, số tài xế đã kèm, những lần đổi lộ trình cứu được chuyến hàng.

Có nên học một nghề hoàn toàn mới khi đã ngoài năm mươi và lái xe cả đời?

Có thể, nhưng chỉ sau khi đã thử. Nhiều người lái lâu năm thấy hướng dễ thử nhất lại là những việc dùng kinh nghiệm đường sá và xe cộ sẵn có, chỉ cần học thêm một phần nhỏ. Lập bảng kỹ năng và thử một hai phần việc gần nghề trước khi bỏ công học dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138