KhaNang.comKhả Năng
Người đi làm nên học thêm gì

Học trong chỗ làm: thay người nghỉ phép, vào dự án liên phòng, luân chuyển tạm

Nhiều kỹ năng người đi làm còn thiếu học được ngay ở chỗ làm: thay người nghỉ phép, vào dự án liên phòng, luân chuyển tạm. Cách xin sếp, ghi bằng chứng, có bảng mẫu.

A Vietnamese shift leader in his forties shows a younger coworker how to adjust a sewing machine part in a bright factory training room, over-the-shoulder view, clean daylight

Học trong chỗ làm nghĩa là dùng chính công việc đang có làm lớp học: nhận thêm một phần việc kề bên việc mình đang làm, xin một người giỏi kèm, thay người nghỉ phép vài tuần, vào một nhóm dự án liên phòng. Với người đi làm, đây thường là cách lấp khoảng trống năng lực rẻ nhất và nhanh ra bằng chứng nhất, vì việc học và việc làm là một — không phải chen thêm buổi tối nào, và kết quả có người thật nhìn thấy.

Việc làm được ngay: mở bảng khoảng trống năng lực, tìm những dòng mà ở chỗ bạn đang làm có người đang làm đúng việc đó. Mỗi dòng như vậy là một cơ hội học không cần đăng ký. Tuần này chọn một dòng và viết ra câu bạn sẽ nói với sếp.

Vì sao chỗ làm là lớp học tốt mà ít ai dùng

Kỹ năng của người lớn chủ yếu được rèn bằng làm thật, có người sửa, rồi làm lại. Lớp học bên ngoài cho bạn khung và bài tập, nhưng bài tập là giả: không có khách hàng thật, không có hạn chót thật, không có sếp hỏi "sao số này lệch". Chỗ làm có đủ những thứ đó.

Vậy tại sao ít người dùng? Thường gặp ba lý do. Một là ngại: sợ sếp nghĩ mình đòi hỏi, sợ đồng nghiệp nghĩ mình giành việc. Hai là nghĩ học phải có lớp, có giấy thì mới tính. Ba là đã quá quen với phần việc của mình, không còn nhìn thấy những phần việc kề bên mà mình hoàn toàn có thể xin làm thử.

Ngại là chuyện có thật và nên tôn trọng. Nhưng nhiều người làm quản lý lâu năm thấy rằng một nhân viên chủ động xin học thêm phần việc — có kế hoạch, không bỏ việc cũ — hiếm khi bị nhìn xấu. Điều làm sếp khó chịu là người xin mà không nói rõ học gì, bao lâu, việc cũ ai lo.

Còn chuyện giấy tờ: bằng chứng từ chỗ làm — một bản báo cáo bạn tự làm, một dự án bạn góp phần, lời nhận xét của trưởng phòng — nhiều khi có sức nặng hơn một tấm chứng nhận học xong, vì nó cho thấy bạn đã làm được trong điều kiện thật.

Sáu cách học ngay ở chỗ đang làm

Nhận một phần việc kề bên. Việc nằm ngay cạnh việc bạn đang làm, do người khác phụ trách, mà bạn muốn biết. Ví dụ người làm bán hàng xin làm phần đối chiếu công nợ khách quen; người làm hành chính xin làm phần tổng hợp số liệu tháng.

Làm cùng một người giỏi trong một việc cụ thể. Không phải "xin chị kèm em", mà "lần tới chị làm báo cáo quý, cho em ngồi làm cùng phần số liệu". Có việc cụ thể thì người kèm dễ nhận lời hơn.

Thay người nghỉ phép. Khi đồng nghiệp nghỉ sinh, nghỉ dài, phần việc của họ cần người làm tạm. Xin nhận một phần là cách học nhanh, có thời hạn rõ, và ai cũng thấy bạn đang giúp chứ không giành.

Vào nhóm dự án liên phòng. Dự án mở cửa hàng mới, đổi quy trình, chuyển hệ thống quản lý thường cần người từ nhiều phòng. Ở đó bạn nhìn thấy cách phòng khác làm việc, và thường được giao việc ngoài phạm vi quen.

Luân chuyển tạm vài tuần. Một số nơi cho nhân viên sang phòng khác làm thử một thời gian. Nếu chỗ bạn không có chế độ này, vẫn có thể xin một đợt ngắn, nói rõ lý do và việc cũ được lo thế nào.

Dạy lại cho người mới. Nghe có vẻ ngược, nhưng khi phải hướng dẫn người mới một việc, bạn buộc phải hiểu nó kỹ hơn. Nếu khoảng trống của bạn là kỹ năng hướng dẫn, kèm người, đây chính là bài tập.

Xin sếp một phần việc để học: năm bước và câu nói mẫu

Lời xin có kế hoạch được nhận lời dễ hơn nhiều so với một câu "em muốn học thêm". Chuẩn bị theo thứ tự này:

  1. Chọn đúng một phần việc, gắn với một dòng trong bảng khoảng trống. Đừng xin ba thứ một lúc.
  2. Nghĩ trước việc cũ sẽ ra sao: làm thêm giờ một thời gian, gom bớt việc lặt vặt, hay nhờ ai đỡ phần nào.
  3. Đặt thời hạn thử, thường sáu đến mười hai tuần, và hẹn một lần ngồi lại nhìn kết quả.
  4. Nói bằng câu ngắn, ví dụ: "Em muốn học thêm phần tổng hợp số liệu bán hàng. Em xin làm cùng chị Hằng bản tháng tới và tháng sau, việc hiện tại em vẫn giữ đủ. Hết hai tháng em xin anh mười lăm phút xem em làm được tới đâu."
  5. Nếu sếp chưa đồng ý, hỏi điều kiện: "Để anh yên tâm giao phần này, em cần làm được gì trước?" Câu trả lời đó tự nó đã là một dòng mới cho bảng khoảng trống.

Đừng xin vào đúng tuần cao điểm của phòng. Chọn lúc việc tương đối đều, và nói chuyện trực tiếp chứ không nhắn tin dài.

Tình huống: chị Ngọc, 36 tuổi, kế toán tổng hợp

Chị Ngọc làm kế toán ở một công ty thực phẩm chín năm. Số liệu thì chị vững, nhưng mỗi lần phải trình bày cho ban giám đốc chị đều nhờ trưởng phòng nói hộ. Chị muốn sau một hai năm có thể làm phó phòng, và biết khoảng trống của mình là trình bày số liệu cho người không làm kế toán và làm việc với các phòng khác.

Ban đầu chị định đăng ký một khoá kỹ năng thuyết trình. Khi lập bảng, chị nhận ra kỹ năng nói trước đám đông không phải chỗ thiếu chính — chị vẫn hướng dẫn thực tập sinh rất trôi chảy. Cái thiếu là biến bảng số thành ba bốn câu mà giám đốc bán hàng hiểu ngay, và đó là thứ phải tập trên số liệu thật, với người nghe thật.

Chị xin trưởng phòng cho mình tự trình bày phần chi phí trong cuộc họp tháng, trưởng phòng ngồi cạnh bổ sung. Chị cũng xin vào nhóm dự án rà lại quy trình đặt hàng, nơi chị phải ngồi với phòng kinh doanh và kho mỗi tuần.

Sau ba tháng, chị có ba lần trình bày, một lần bị hỏi vặn không trả lời được (chị ghi lại câu đó), và hai lần trưởng phòng không phải chen vào. Giả thuyết "khoảng trống là trình bày cho người ngoài nghề" được xác nhận một nửa: chị thấy mình làm được, nhưng vẫn chưa thích những cuộc họp căng. Đó là thông tin chị cần trước khi nhận một vị trí có rất nhiều cuộc họp như vậy.

Bảng theo dõi học trong chỗ làm, có ví dụ điền sẵn

Ghi mỗi phần việc xin nhận một dòng. Cột cuối là thứ bạn có thể đưa ra cho ai đó xem sau ba tháng, không phải cảm giác.

Phần việc xin nhậnNăng lực sẽ luyệnAi kèm, ai nhìn kết quảMức lúc bắt đầu (mô tả)Bằng chứng sau ba tháng
Tự trình bày phần chi phí trong họp thángNói số liệu cho người ngoài nghềTrưởng phòng ngồi cạnh; giám đốc bán hàng ngheLàm được khi có người nói đỡBa lần trình bày, hai lần không ai chen; ghi lại câu hỏi chưa trả lời được
Nhóm dự án rà quy trình đặt hàngLàm việc với phòng khácTrưởng nhóm dự ánMới làm quen

Nếu cột "ai kèm, ai nhìn kết quả" để trống, phần việc đó dễ trôi thành việc thêm không ai ghi nhận. Luôn có ít nhất một người biết bạn đang học gì và kể lại được điều họ thấy.

Những chỗ hay vấp khi học trong chỗ làm

Ôm thêm mà không bớt. Nhận phần việc mới mà không sắp lại việc cũ, ba tuần sau bạn mệt, làm cả hai đều kém, và kết luận sai rằng mình "không hợp". Mệt vì quá tải khác với không hợp.

Học lặng lẽ, không ai biết. Tự làm thêm buổi tối mà không báo ai thì không có người sửa, không có bằng chứng được công nhận. Học trong chỗ làm cần được nói ra.

Chỉ nhận phần dễ. Người kèm thường giao phần dễ cho an toàn. Sau vài tuần, chủ động xin phần khó hơn một nấc, kể cả biết sẽ có lỗi.

Xem lỗi là thất bại. Bị hỏi vặn, bị sửa bài là dữ liệu. Ghi lại từng lỗi và cách sửa, đó là phần học có giá trị nhất.

Đợi được mời. Nhiều người chờ sếp tự nhận ra mình muốn học. Sếp thường bận và không đoán được. Nếu bạn không nói, phần việc mới sẽ được giao cho người đã lên tiếng trước.

Quên hẹn ngày nhìn lại. Không có buổi ngồi lại sau sáu đến mười hai tuần thì việc học thử trôi thành việc thêm vô thời hạn. Hẹn ngay từ lúc xin, ghi vào sổ của cả hai người, và mang theo bảng bằng chứng khi ngồi lại.

Khi chỗ làm không có chỗ cho mình học

Có nơi thật sự không cho: quy trình cứng, sếp không ủng hộ, hoặc công việc đã quá tải đến mức không còn khe nào. Đừng vội kết luận ngay sau một lần bị từ chối — hỏi điều kiện, thử lại sau vài tháng, thử với một sếp khác hoặc một phòng khác. Nhiều cánh cửa mở ở lần hỏi thứ hai.

Nếu sau vài lần hỏi vẫn đóng, bạn có hai hướng không loại trừ nhau. Một là tìm cơ hội làm bên ngoài nhưng gần nghề: giúp một cơ sở nhỏ của người quen, làm tình nguyện cho một hội nhóm, nhận một việc nhỏ có thời hạn. Hai là ghi nhận điều này như một thông tin về chỗ làm hiện tại khi bạn cân nhắc hướng đi dài hơn.

Ở lại và chỉnh dần việc đang làm cũng là một lựa chọn chính đáng, nhất là khi những mặt khác của công việc vẫn ổn. Không phải khoảng trống nào cũng cần lấp ngay năm nay, và không phải cánh cửa nào đóng cũng là lý do để rời đi.

Câu hỏi thường gặp

Xin nhận thêm việc có bị đồng nghiệp nghĩ là giành việc không?

Có thể, nếu bạn xin mà không nói với người đang phụ trách phần việc đó. Cách an toàn là nói chuyện với họ trước, xin làm cùng hoặc làm phụ, nói rõ mình muốn học chứ không muốn thay ai. Phần lớn người làm lâu năm sẵn lòng chia việc khi được hỏi tử tế.

Học trong chỗ làm có được tính là kinh nghiệm khi đổi việc không?

Được, nếu bạn có bằng chứng: sản phẩm đã làm, thời gian làm, người có thể xác nhận. Một phần việc làm thật ba tháng có người nhận xét thường có sức nặng không kém một khoá học. Vì vậy cần ghi lại ngay khi làm, đừng đợi tới lúc cần mới nhớ lại.

Nếu sếp đồng ý nhưng không có ai kèm thì sao?

Hỏi xem ở phòng khác hoặc ở chi nhánh khác có ai làm việc đó không, và xin một buổi ngồi cùng mỗi tháng. Nếu thật sự không có ai, kết hợp tự làm với một lớp kỹ năng ngắn để có người chữa bài, rồi mang bài thật ở chỗ làm vào lớp hỏi.

Có nên đòi tăng lương khi nhận thêm phần việc để học không?

Trong giai đoạn học thử vài tuần, thường không nên đặt điều kiện đó, vì bạn đang là người được lợi về kỹ năng. Khi đã làm ổn định một thời gian và phần việc đó trở thành trách nhiệm thường xuyên, lúc ấy bàn lại chuyện vị trí và chế độ là hợp lý.

Học trong chỗ làm có thay được hoàn toàn khoá học bên ngoài không?

Không phải lúc nào cũng thay được. Những khoảng trống về nền kiến thức, quy định, hay những việc chỗ làm không có thì vẫn cần học bên ngoài. Cách hợp lý là dùng chỗ làm cho phần kỹ năng và bằng chứng, dùng lớp học cho phần khung kiến thức.

Đang làm công nhân hoặc lao động theo ca thì có học trong chỗ làm được không?

Được, và nhiều khi dễ hơn văn phòng. Xin học vận hành một loại máy khác, làm phụ cho tổ trưởng, học cách ghi sổ ca, hướng dẫn người mới. Nói chuyện với tổ trưởng hoặc quản đốc, nêu rõ muốn học việc gì và không ảnh hưởng ca của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138